Sỏi thận không phải lúc nào cũng cần mổ, sỏi lớn vẫn có cách ít xâm lấn
Phát hiện sỏi thận chưa đồng nghĩa với phải mổ. ThS.BS Trần Quốc Phong - Trưởng Đơn vị Tiết niệu, Bệnh viện An Bình cho biết, sỏi nhỏ có thể được theo dõi, còn sỏi cần can thiệp có thể được xử lý bằng phương pháp ít xâm lấn. Lựa chọn cụ thể phụ thuộc vào kích thước, vị trí sỏi và tình trạng người bệnh.
1. Khi nào có thể điều trị sỏi thận qua đường tự nhiên, không cần rạch da?
Thưa bác sĩ, sỏi tiết niệu (sỏi thận, sỏi niệu quản...) là bệnh lý rất phổ biến tại Việt Nam. Trước đây, nhắc đến sỏi lớn là người bệnh nghĩ ngay đến mổ mở đau đớn với vết sẹo dài dọc hông. Hiện nay, Đơn vị Tiết niệu - Bệnh viện An Bình đang dịch chuyển xu hướng điều trị này sang hướng "ít xâm lấn" như thế nào để giảm tải gánh nặng cho người bệnh?
ThS.BS Trần Quốc Phong trả lời: Nhắc đến sỏi thận, nhiều người lo ngại vì từng biết đến những phương pháp điều trị có mức độ xâm lấn khác nhau. Trước đây, để lấy viên sỏi ra, bác sĩ có thể phải rạch một đường dài khoảng 10cm, khiến người bệnh đau đớn.
Ngày nay, với phương pháp ít xâm lấn, bác sĩ có thể đi qua các đường tự nhiên của cơ thể để xử lý viên sỏi mà không để lại vết sẹo. Chúng tôi đã ứng dụng và ưu tiên những phương pháp này cho người bệnh. Tuy nhiên, người bệnh cần đến khám ở giai đoạn phù hợp để có thể áp dụng phương pháp điều trị ít xâm lấn.

2. Từ lỗ tiểu lên thận: Ống mềm đi theo “đường trượt” tự nhiên để tán sỏi
Bệnh viện An Bình hiện đã triển khai thành công kỹ thuật Nội soi tán sỏi bằng ống soi mềm (RIRS). Bác sĩ có thể giải thích rõ hơn vì sao phương pháp này lại được gọi là điều trị "không vết mổ"?
ThS.BS Trần Quốc Phong trả lời: Có thể hình dung đường đi của nước tiểu như trò chơi ống trượt ở công viên nước: nước đi qua những đoạn ống uốn lượn rồi đổ vào một bể chứa. Trong cơ thể, hai quả thận tạo ra nước tiểu. Từ thận, nước tiểu đi xuống theo hai ống niệu quản và đổ vào bàng quang. Bàng quang là một túi cơ chứa nước tiểu; khi đầy, túi cơ này sẽ đẩy nước tiểu ra ngoài qua niệu đạo.
Nội soi tán sỏi ống mềm cũng đi theo đường tự nhiên ấy, nhưng theo chiều ngược lại. Bác sĩ đưa một ống nội soi có thể uốn lượn qua lỗ tiểu, vào niệu đạo, qua bàng quang và niệu quản để lên tới thận. Chiếc ống được bác sĩ điều khiển qua từng đoạn đường, gần giống như “lái” nhân vật trong trò chơi điện tử. Người bệnh được gây mê khi thực hiện nên không cảm nhận được các thao tác này.
Trong quá trình đưa ống lên thận, bác sĩ điều khiển để không gây tổn thương niệu đạo, bàng quang và niệu quản. Khi tìm thấy viên sỏi trong thận, bác sĩ sẽ tán vỡ rồi lấy các mảnh sỏi ra ngoài.
Nhờ tận dụng lỗ tiểu và đường tiết niệu tự nhiên, phương pháp này không cần đi qua đường hông như cách lấy sỏi trước đây. Người bệnh không có vết mổ và hồi phục nhanh.
3. Sỏi 10-20mm, đường tiết niệu không hẹp: Khi nào dùng ống soi mềm?
Những bệnh nhân có tình trạng sỏi như thế nào (về kích thước, vị trí trong các đài bể thận) sẽ là "ứng viên" cho phương pháp nội soi ống soi mềm RIRS này, thưa bác sĩ?
ThS.BS Trần Quốc Phong trả lời: Có nhiều phương pháp điều trị sỏi thận. Nội soi tán sỏi ống mềm đi theo đường tiết niệu tự nhiên nên dụng cụ phải có kích thước nhỏ và phù hợp với những viên sỏi có kích thước vừa phải. Với sỏi san hô hoặc sỏi quá lớn, phương pháp này không phù hợp: bác sĩ có thể phải tán nhiều lần, chi phí tăng và người bệnh phải lưu ống thông trong cơ thể lâu hơn.
Điều kiện tiếp theo là đường đi từ lỗ tiểu lên đến thận phải cho phép ống soi đi qua. Nếu đường tiết niệu bị hẹp hoặc có thay đổi về giải phẫu gây cản trở, bác sĩ không thể đưa ống lên bằng phương pháp này. Tương tự, có những viên sỏi nằm sâu trong các nhánh hẹp của thận, giống như ở cuối một “con hẻm” mà ống soi không thể đi tới. Đây cũng là những trường hợp bất lợi về mặt giải phẫu.
Nội soi ống mềm cũng không được áp dụng chỉ vì đây là phương pháp hiện đại. Có những viên sỏi chưa cần can thiệp, chẳng hạn sỏi dưới 10mm, không gây triệu chứng và không gây ảnh hưởng đến đường thoát nước tiểu. Ở chiều ngược lại, nếu ống soi cứng có thể tiếp cận viên sỏi, bác sĩ sẽ cân nhắc dùng ống soi cứng để giảm chi phí. Loại ống này đi thẳng và không thể uốn lượn như ống mềm.
Tóm lại, nội soi tán sỏi ống mềm có thể được cân nhắc với sỏi kích thước khoảng 10–20mm, nằm trong thận hoặc ở đoạn trên niệu quản, khi niệu quản không bị hẹp và đường đi của ống soi không gặp bất lợi về giải phẫu.

4. Lấy sỏi qua da chỉ cần lỗ nhỏ 1cm nhưng vẫn có nguy cơ chảy máu, nhiễm trùng
Bên cạnh ống soi mềm, bệnh viện còn triển khai kỹ thuật Tán sỏi thận qua da đường hầm nhỏ (Mini-PCNL). So với phương pháp mổ mở truyền thống trước đây, "đường hầm siêu nhỏ" chỉ từ 5-10mm này mang lại những lợi thế vượt trội gì cho người bệnh?
ThS.BS Trần Quốc Phong trả lời: Trước đây, với sỏi san hô có hình dạng phân nhánh giống củ gừng, hoặc những viên sỏi lớn trên 20mm, khoảng 2-3cm, bác sĩ thường phải rạch một đường dài 8-10cm ở vùng lưng. Để lấy sỏi, bác sĩ tách qua từng lớp cơ, đi đến khoang cạnh thận, mở thận lấy viên sỏi rồi khâu đóng lại từng lớp. Vì vậy, người bệnh đau nhiều và mất nhiều thời gian hồi phục.
Hiện nay, với phương pháp lấy sỏi qua da, bác sĩ chỉ tạo một lỗ nhỏ khoảng 1cm ở vùng lưng, đưa dụng cụ vào thận để tán và lấy sỏi. Nhờ đường tiếp cận nhỏ hơn, quá trình hồi phục của người bệnh nhẹ nhàng hơn nhiều.
Tuy nhiên, không nên xem đây là phương pháp có thể xử lý mọi loại sỏi mà không có rủi ro. Dù chỉ tạo một lỗ nhỏ trên da, dụng cụ vẫn phải đi qua lớp cơ, lớp mỡ và nhu mô thận để tiếp cận viên sỏi. Quá trình này có thể gây chảy máu, xuất huyết; khi tán sỏi còn có nguy cơ nhiễm trùng, thậm chí nhiễm trùng huyết nếu vi khuẩn đi vào máu.
Vì vậy, trước khi thực hiện, bác sĩ phải tính toán kỹ dựa trên các phương tiện chẩn đoán hình ảnh, đánh giá bề dày của thận và mức độ phức tạp của viên sỏi. Người bệnh cũng cần được giải thích rõ về những tai biến có thể xảy ra. Phương pháp này ít xâm lấn hơn mổ mở, nhưng nếu thực hiện khi chưa có đủ kinh nghiệm, vẫn có thể gây ra những tai biến nghiêm trọng.
5. Chọn cách trị sỏi thận phải xét cả biến chứng, vị trí sỏi và khả năng chi trả
RIRS (không vết mổ) và Mini-PCNL (vết mổ siêu nhỏ) đều là những kỹ thuật cực kỳ hiện đại. Tại Bệnh viện An Bình, các bác sĩ dựa vào những tiêu chí nào để tư vấn và đo ni đóng giày phương pháp phù hợp nhất cho từng ca bệnh, tránh tình trạng lạm dụng kỹ thuật?
ThS.BS Trần Quốc Phong trả lời: Với sỏi thận lớn, buộc phải can thiệp, mục tiêu là lựa chọn phương pháp phù hợp và an toàn cho từng người bệnh. Còn những viên sỏi nhỏ, chẳng hạn sỏi 5mm hoặc dưới 10mm được phát hiện khi khám sức khỏe, bác sĩ không mặc nhiên chỉ định mổ. Người bệnh có thể được theo dõi và hướng dẫn các biện pháp nhằm hạn chế sỏi lớn lên, đồng thời hỗ trợ viên sỏi tự thoát ra ngoài.
Khi sỏi lớn gây ứ nước, đau nhiều hoặc xuất hiện biến chứng, bác sĩ sẽ cân nhắc can thiệp, ưu tiên phương pháp không xâm lấn hoặc ít xâm lấn trước khi tính đến những phương pháp xâm lấn nhiều hơn. Trước hết, cần xác định người bệnh có biến chứng cần xử trí cấp cứu hay không. Nếu sỏi gây nhiễm trùng, sốt cao, lạnh run, nhiễm trùng huyết hoặc suy thận, bác sĩ phải giải quyết tình trạng cấp cứu trước. Việc chậm xử trí trong những trường hợp này có thể ảnh hưởng đến tính mạng.
Nếu người bệnh không có biến chứng cấp cứu, bác sĩ sẽ lập kế hoạch điều trị dựa trên nhiều yếu tố: kích thước viên sỏi; vị trí sỏi ở thận, niệu quản hay bàng quang; đường tiết niệu có bị hẹp hoặc bất thường hay không; và đặc điểm giải phẫu của người bệnh. Chẳng hạn, người có thận móng ngựa, thận lạc chỗ hoặc khoảng cách từ da đến thận quá dày do béo bụng, béo phì có thể cần lựa chọn phương pháp khác.
Bệnh nền và việc sử dụng thuốc, đặc biệt là thuốc kháng đông, cũng phải được xem xét. Từ những yếu tố này, bác sĩ sẽ tính toán phương án phù hợp, an toàn, có thể giải quyết sỏi trong ít lần nhất và giúp người bệnh hồi phục nhanh nhất.
Bên cạnh đánh giá chuyên môn, mong muốn của người bệnh là yếu tố quan trọng. Sau khi được giải thích đầy đủ, người bệnh có thể cân nhắc việc muốn xử lý sỏi trong một lần hay chấp nhận nhiều lần; muốn tránh đường rạch da hay lựa chọn cách tiếp cận qua đường tự nhiên. Khả năng chi trả cũng cần được tính đến, bởi không thể đề nghị một phương pháp quá tốn kém mà người bệnh không thể đáp ứng. Vì vậy, quyết định điều trị sỏi thận cần dựa trên nhiều yếu tố của từng trường hợp.
Thông tin biên tập
Tác giả
Đơn vị chịu trách nhiệm nội dung: AloBacsi
Bài viết có hữu ích với bạn?
Có thể bạn quan tâm
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ
Để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
