PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu: Lý do nhiều người viêm ruột thừa, điều trị có gì mới?

Ngày nào giao ban, tôi cũng thấy những ca viêm ruột thừa cấp phải đợi phẫu thuật  mà không có bàn mổ. Lúc chưa vỡ, đây là cấp cứu ngoại khoa bán khẩn, nhưng là nguồn gốc những thắc mắc của người nhà bệnh nhân khi phải đợi chờ trong lo lắng.

Tại sao nhiều người bị viêm ruột thừa vậy, và có gì mới trong điều trị căn bệnh mà ai cũng biết đến tên này? 

Ruột thừa là một túi nhỏ hình con giun nằm ở vùng bụng dưới bên phải, khoảng giữa rốn và hông phải. Nó thường dài khoảng 8-10 cm và rộng 1 cm - cỡ ngón tay út (tương đương con giun móc, nhỏ hơn con giun đũa và lớn hơn giun kim!).

Trong thời gian dài, ruột thừa bị coi là một thứ vô dụng còn sót lại từ thời tổ tiên loài người lúc thức ăn chủ yếu là thực vật - vậy nên mới gọi là “ruột thừa” (Appendix). Một minh chứng cho việc này là nhiều người đã cắt bỏ ruột thừa vẫn sống hoàn toàn bình thường.

Viêm ruột thừa cấp là một trong những phẫu thuật bụng cấp cứu thường gặp nhất. Vậy tại sao không cắt ruột thừa ở tất cả mọi người vì đây là “sai lầm của tạo hóa”? Từ lâu tôi đã hoàn toàn không nghĩ như vậy nên “lọ mọ” tra cứu tài liệu và tìm ra một số điều khá thú vị về cái bộ phận nhỏ xíu tưởng như thừa thãi của cơ thể.

Thứ nhất, ruột thừa là nơi trú ngụ của một màng sinh học gồm vi khuẩn có lợi - nó hoạt động như một dạng “nhà an toàn” cho hệ vi sinh đường ruột bình thường. Trong các trường hợp nhiễm trùng đường tiêu hóa nặng, như một đợt viêm dạ dày - ruột, kho dự trữ vi khuẩn này có thể giúp tái tạo lại hệ vi sinh đường ruột bằng các vi khuẩn khỏe mạnh. Nó cũng hỗ trợ phục hồi sau các tình trạng đột ngột bất thường như tiêu chảy cấp.

Thứ hai, ruột thừa chứa một lượng lớn mô lympho, tương tự như mô tìm thấy ở amidan và các phần khác của đường ruột, đóng nhiều vai trò hỗ trợ hệ miễn dịch. Thực tế, ruột thừa chứa đầy tế bào sản xuất kháng thể - dày đặc hơn cả ruột già - cho thấy nó có thể giúp điều hòa các chức năng miễn dịch và chuyển hóa trong ruột.

Một nghiên cứu gần đây đã xem xét 533 loài động vật có vú khác nhau để xem loài nào có ruột thừa. Đáng ngạc nhiên, họ phát hiện ruột thừa đã tiến hóa độc lập hơn 30 lần - và một khi động vật đã phát triển ruột thừa, nó hiếm khi mất đi theo thời gian trong lịch sử tiến hóa của Trái Đất.

Ngoài ra, các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng viêm ruột thừa phổ biến hơn ở các quốc gia có chế độ ăn ít chất xơ. Ít chất xơ khiến các mảnh thức ăn nhỏ dễ bị mắc kẹt trong ruột thừa hơn, gây ra viêm. Nhìn vào tỷ lệ gặp ở Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, tôi nghĩ chắc người Việt Nam cần ăn thêm nhiều chất xơ nữa.

Dù vậy, vẫn còn những câu hỏi về ruột thừa chưa có lời giải. Ví dụ, liệu kháng sinh có hiệu quả như phẫu thuật trong điều trị viêm ruột thừa hay không?

Trong chiến tranh Lạnh, khi tàu ngầm hoạt động sâu dưới nước trong thời gian dài, các thủy thủ bị viêm ruột thừa không thể nổi lên để phẫu thuật. Thay vào đó, họ được điều trị bằng kháng sinh - và đáng kinh ngạc, họ đã hồi phục mà không có biến chứng. Các nghiên cứu gần đây hơn đã ủng hộ những phát hiện này, cho thấy khoảng 70% bệnh nhân được điều trị viêm ruột thừa bằng kháng sinh đã tránh được phẫu thuật. 

Ngoài ra, những nhà nội soi cũng đã công bố những ca lấy ruột thừa viêm qua đường ống tiêu hoá mà không cần chọc qua ổ bụng. Ngay tại Việt Nam cũng đang triển khai kỹ thuật này. 

Vậy nhưng theo tôi, nếu nó không viêm, không nguy cơ ung thư hoá (rất rất hiếm gặp), chúng ta tuyệt đối không động vào cái mẩu tí tẹo ấy của cơ thể.