Những câu hỏi thường gặp về HPV

1. HPV có thể gây ra những bệnh lý nào?

Thưa bác sĩ, hiện nay virus HPV lây truyền qua những con đường cụ thể nào và tại sao nó lại được coi là mối nguy cơ hàng đầu gây ra các bệnh lý nguy hiểm cho cả nam và nữ?

BS.CK2 Nguyễn Lệ Quyên - Bệnh viện Từ Dũ, Đại sứ Quốc gia về HPV tại Việt Nam (IPVS) trả lời: Hiện nay, các bệnh lý liên quan đến virus HPV đang được nhiều phụ nữ quan tâm. HPV là virus gây nhiều bệnh lý khác nhau, đặc biệt ở cơ quan sinh dục nữ.

Trước đây, HPV thường được nhắc đến cùng ung thư cổ tử cung vì hơn 97% trường hợp ung thư cổ tử cung có liên quan đến virus này. Tuy nhiên, HPV không chỉ gây ung thư cổ tử cung mà còn liên quan đến nhiều bệnh lý khác.

Virus HPV có thể gây sùi mào gà, các tổn thương u nhú vùng âm hộ - âm đạo, đồng thời liên quan đến ung thư âm hộ và ung thư âm đạo. Ngoài ra, nhiều báo cáo gần đây ghi nhận mối liên quan giữa HPV với ung thư thanh quản và ung thư hầu họng.

HPV không phải virus chỉ gây bệnh ở nữ giới mà xuất hiện ở cả nam và nữ. Ở nam giới, ung thư dương vật tương đối hiếm gặp, nhưng sùi mào gà vẫn thường gặp. Các bệnh lý ung thư vùng sinh dục và ung thư hầu họng liên quan đến HPV cũng ghi nhận ở nam giới với tỷ lệ không ít.

Theo thống kê trên thế giới, tỷ lệ nhiễm HPV ở nam giới cao hơn nữ giới. Tuy nhiên, tình trạng nhiễm dai dẳng ở nữ giới lại kéo dài hơn. Phần lớn nam giới nhiễm HPV thoáng qua và tự hết sau thời gian ngắn, ít dẫn đến các bệnh lý ác tính kéo dài. Trong khi đó, ung thư cổ tử cung vẫn là một trong những gánh nặng sức khỏe nổi bật ở phụ nữ trên toàn cầu.

Hiện nay, mục tiêu phòng chống HPV trên thế giới không còn dừng ở việc giảm tỷ lệ ung thư cổ tử cung mà đã chuyển sang mục tiêu loại trừ bệnh lý này nhờ vắc xin HPV và các chiến lược dự phòng liên quan đến HPV.

2. Xét nghiệm HPV được khuyến cáo từ độ tuổi nào?

Nhiều bạn trẻ thắc mắc rằng: "Dưới 25 tuổi thì đã nên làm xét nghiệm tìm virus HPV chưa ?”, và tại sao?

BS.CK2 Nguyễn Lệ Quyên trả lời: Khi bắt đầu có nhiều thông tin về HPV, không ít phụ nữ trở nên lo lắng khi nghe đến nguy cơ nhiễm virus này. Trong thực tế, nhiều trường hợp còn rất trẻ đã hoang mang khi biết người thân xét nghiệm HPV dương tính với các type có nguy cơ gây ung thư cổ tử cung.

Tuy nhiên, xét nghiệm HPV trong tầm soát ung thư cổ tử cung hiện nay được chỉ định theo các khuyến cáo và chương trình sàng lọc cụ thể. Các hướng dẫn trên thế giới đều có mốc tuổi rõ ràng đối với xét nghiệm HPV đơn thuần hoặc kết hợp cùng xét nghiệm Pap.

Thông thường, việc tầm soát ung thư cổ tử cung bằng HPV được khuyến cáo bắt đầu từ sau 25 tuổi hoặc sau 30 tuổi, tùy từng phác đồ.

Về mặt khoa học, HPV có thể xuất hiện ở bất kỳ độ tuổi nào. Virus này không chỉ lây truyền qua quan hệ tình dục mà vẫn có thể lây qua tiếp xúc, dù tỷ lệ thấp hơn, đặc biệt khi tiếp xúc trực tiếp với vùng niêm mạc sinh dục hoặc các vật dụng liên quan.

Tuy nhiên, ở phụ nữ dưới 25 tuổi, khả năng tự thanh thải HPV thường rất tốt. Phần lớn trường hợp nhiễm HPV ở độ tuổi trẻ có thể tự hết mà không cần điều trị nếu cơ thể khỏe mạnh và hệ miễn dịch hoạt động bình thường. Tỷ lệ tự đào thải HPV ở phụ nữ trẻ có thể lên tới 80-90%.

Vì vậy, khi khám phụ khoa hoặc khám sức khỏe định kỳ, phụ nữ thường được bác sĩ tư vấn thực hiện xét nghiệm HPV từ sau 25 tuổi hoặc sau 30 tuổi, tùy theo hướng dẫn chuyên môn.

3. Nhiễm HPV rồi có nên tiêm vắc xin?

Một câu hỏi rất phổ biến: "Em đã lỡ nhiễm một chủng HPV rồi thì bây giờ tiêm vắc-xin có còn tác dụng bảo vệ em khỏi các chủng khác hay ngăn ngừa tái nhiễm không, thưa bác sĩ?

BS.CK2 Nguyễn Lệ Quyên trả lời: Hiện nay, HPV và vắc xin HPV vẫn là chủ đề khiến nhiều phụ nữ băn khoăn do còn khá nhiều thông tin chưa được hiểu đầy đủ.

Trước đây, các loại vắc xin HPV chỉ có khả năng phòng ngừa 2 hoặc 4 type virus. Hiện nay, vắc xin cửu giá đã có thể phòng ngừa 9 type HPV.

Type HPV là cách phân loại virus dựa trên đặc điểm sinh học. Trong đó, HPV 16 và HPV 18 là hai type liên quan đến khoảng 70-80% trường hợp ung thư cổ tử cung. Ngoài ra còn có nhiều type nguy cơ cao khác vẫn có khả năng gây ung thư nhưng với tỷ lệ thấp hơn.

Hiện nay, có khoảng 14 type HPV được xếp vào nhóm nguy cơ cao. Bên cạnh đó, còn hàng trăm type HPV khác có thể tồn tại trên cơ thể người, nhưng nhiều type thuộc nhóm nguy cơ thấp, ít gây bệnh hoặc hầu như không gây bệnh.

Khi thực hiện xét nghiệm sàng lọc ung thư cổ tử cung, một số loại xét nghiệm có thể xác định cụ thể người bệnh nhiễm type HPV nào, chẳng hạn HPV 16, 33 hoặc 45. Một số xét nghiệm khác chỉ trả kết quả theo nhóm nguy cơ cao hoặc nguy cơ thấp. Điều này phụ thuộc vào loại xét nghiệm và phương pháp sàng lọc được sử dụng.

Trên thực tế, phần lớn người nhiễm HPV chỉ nhiễm một hoặc vài type cùng lúc. Những trường hợp nhiễm quá nhiều type HPV đồng thời tương đối hiếm gặp.

Với vắc xin HPV cửu giá hiện nay, người được tiêm có thể phòng ngừa 9 tuýp HPV, gồm 7 type nguy cơ cao và 2 tuýp nguy cơ thấp liên quan đến sùi mào gà. Vì vậy, ngay cả khi đã nhiễm một số type HPV, việc tiêm vắc xin vẫn mang lại lợi ích nhờ khả năng phòng ngừa các type còn lại.

Tuy nhiên, khi phát hiện nhiễm HPV nguy cơ cao, điều quan trọng là người bệnh cần được khám chuyên khoa, soi cổ tử cung và sinh thiết khi cần thiết. Xét nghiệm HPV chỉ cho biết tình trạng nhiễm virus, nhưng không xác định được người bệnh đã nhiễm từ bao lâu.

Thông thường, ở người có sức khỏe và miễn dịch ổn định, khoảng 80-90% trường hợp nhiễm HPV có thể tự đào thải trong vòng 2 năm. Chỉ những trường hợp nhiễm HPV dai dẳng kéo dài mới làm tăng nguy cơ dẫn đến tiền ung thư hoặc ung thư cổ tử cung.

Vì vậy, khi có kết quả dương tính với HPV, bác sĩ sản phụ khoa sẽ cần đánh giá thêm tình trạng cổ tử cung để xác định virus đã gây tổn thương hay chưa, từ đó quyết định hướng theo dõi hoặc điều trị phù hợp.

Theo các khuyến cáo hiện nay, phụ nữ trong độ tuổi từ 9-45 vẫn có thể tiêm vắc xin HPV ngay cả khi đã từng mắc tổn thương tiền ung thư hoặc đã điều trị ổn định ung thư cổ tử cung, nhằm phòng ngừa thêm các tuýp HPV khác trong tương lai.

Hiệu quả của vắc xin HPV đối với những người đã nhiễm HPV được rất nhiều người quan tâm

Theo các bằng chứng khoa học hiện nay, miễn dịch tự nhiên sau nhiễm HPV thường không đủ mạnh và không duy trì đủ lâu để bảo vệ cơ thể lâu dài.

Ví dụ, một người từng nhiễm HPV 16 và đã tự khỏi thường nghĩ rằng cơ thể đã có kháng thể bảo vệ. Tuy nhiên, các nghiên cứu cho thấy sau nhiễm HPV tự nhiên, hiệu giá kháng thể tạo ra không duy trì đủ lâu để ngăn nguy cơ tái nhiễm.

Một số nghiên cứu ghi nhận người bệnh có thể tái nhiễm chính tuýp HPV từng mắc sau khoảng 5-10 năm.

Ngoài ra, phần lớn trường hợp nhiễm HPV thường chỉ nhiễm một hoặc vài tuýp virus. Vì vậy, ngay cả khi đã nhiễm HPV, người bệnh vẫn có nguy cơ nhiễm thêm các tuýp HPV khác trong tương lai.

Do đó, phụ nữ đã lập gia đình hoặc từng nhiễm HPV vẫn có thể cân nhắc tiêm vắc xin HPV nếu nằm trong độ tuổi phù hợp và có điều kiện, nhằm tăng khả năng bảo vệ trước các tuýp virus khác chưa từng nhiễm.

4. Nhận kết quả HPV dương tính, phụ nữ cần làm gì?

Nếu chẳng may nhận kết quả dương tính với HPV, chúng ta nên bình tĩnh xử lý thế nào và lộ trình theo dõi y tế tiếp theo ra sao để không quá lo lắng?

BS.CK2 Nguyễn Lệ Quyên trả lời: Việc tư vấn sau khi nhận kết quả xét nghiệm sàng lọc ung thư cổ tử cung, đặc biệt là xét nghiệm HPV, có vai trò rất quan trọng. Khi nhận kết quả HPV dương tính, điều đầu tiên phụ nữ cần làm là giữ bình tĩnh.

Trong thực tế, nhiều phụ nữ khi nhận kết quả HPV dương tính thường rơi vào trạng thái hoảng loạn, thậm chí nghĩ rằng mình đã mắc ung thư cổ tử cung hoặc những bệnh lý nghiêm trọng khác. Tuy nhiên, HPV và ung thư cổ tử cung chỉ liên quan với nhau trong trường hợp nhiễm HPV dai dẳng kéo dài. Vì vậy, HPV dương tính không đồng nghĩa đã mắc ung thư cổ tử cung, mà có thể chỉ mới ở giai đoạn nhiễm virus.

Đối với các trường hợp nhiễm HPV nguy cơ cao, đặc biệt như HPV 16 hoặc HPV 18, người bệnh thường được chỉ định soi cổ tử cung. Đây là phương pháp giúp bác sĩ quan sát cổ tử cung dưới độ phóng đại lớn để phát hiện những sang thương rất nhỏ trên bề mặt cổ tử cung.

Trong quá trình soi, bác sĩ có thể sử dụng một số loại thuốc để làm rõ vùng tổn thương. Nếu xuất hiện các vùng nghi ngờ như vết trắng cổ tử cung, bác sĩ sẽ đánh giá có cần sinh thiết hay không.

Sinh thiết cổ tử cung là thủ thuật lấy một mẫu mô rất nhỏ tại vùng tổn thương để xác định chính xác có tổn thương tiền ung thư hoặc ung thư cổ tử cung hay không.

Cần phân biệt rõ giữa xét nghiệm sàng lọc và xét nghiệm chẩn đoán. Xét nghiệm HPV chỉ có vai trò sàng lọc, tức phát hiện người có HPV dương tính, chứ không khẳng định người bệnh đã mắc ung thư cổ tử cung. Sau bước sàng lọc, bác sĩ mới tiếp tục thực hiện các phương pháp chẩn đoán nhằm xác định người bệnh có thực sự xuất hiện tổn thương tiền ung thư hoặc ung thư cổ tử cung hay không.

Ngay cả khi đã xuất hiện tổn thương tiền ung thư hoặc ung thư cổ tử cung, bệnh thường tiến triển chậm trong khoảng 5-10 năm. Vì vậy, nếu được tầm soát định kỳ đầy đủ, phần lớn trường hợp có thể được phát hiện ở giai đoạn sớm và điều trị khỏi hoàn toàn.

Một vấn đề khác khiến nhiều phụ nữ lo lắng sau khi nhận kết quả HPV dương tính là nguy cơ lây nhiễm cho chồng và con trong gia đình.

Đáng chú ý, nam giới vẫn có khả năng nhiễm HPV. Tuy nhiên, hiện nay chưa có khuyến cáo bắt buộc xét nghiệm HPV thường quy ở nam giới. Trong trường hợp còn nằm trong độ tuổi phù hợp, nam giới vẫn nên tiêm vắc xin HPV để dự phòng bệnh.

Ngoài ra, nếu xuất hiện các tổn thương vùng sinh dục như sùi mào gà, người bệnh cần thăm khám để được điều trị kịp thời.

Đối với trẻ trong gia đình, độ tuổi từ 9-14 được xem là “giai đoạn vàng” để tiêm vắc xin HPV. Theo phác đồ hiện nay của Bộ Y tế, trẻ trong nhóm tuổi này chỉ cần tiêm 2 liều vắc xin, trong khi người từ trên 14-45 tuổi cần tiêm đủ 3 liều để đạt hiệu quả bảo vệ tối ưu.

Tiêm vắc xin HPV hiện vẫn là biện pháp hiệu quả nhất để dự phòng các bệnh lý liên quan đến HPV. Bên cạnh đó, việc giữ vệ sinh cá nhân, hạn chế tiếp xúc trực tiếp với vùng cơ quan sinh dục và rửa tay sạch vẫn cần được duy trì để giảm nguy cơ lây nhiễm. Tuy nhiên, nguy cơ lây HPV qua tiếp xúc thông thường tương đối thấp.