Người cao tuổi vẫn có thể mất cơ dù tay chân không gầy
Bắp chân, cánh tay nhìn vẫn lớn chưa đồng nghĩa khối cơ còn khỏe, bởi mỡ có thể đã thâm nhập và thay thế một phần mô cơ. Theo BS.CK2 Đỗ Thị Ngọc Diệp, nếu không nhận diện sớm, người cao tuổi có thể trượt dài trong vòng xoắn suy dinh dưỡng, mất cơ, suy yếu và dần lệ thuộc vào người khác trong sinh hoạt hằng ngày.
Đó là một trong những cảnh báo đáng chú ý được BS.CK2 Đỗ Thị Ngọc Diệp - Chủ tịch Hội Dinh dưỡng Thực phẩm TPHCM đưa ra tại Hội nghị Dinh dưỡng Lão khoa lần thứ I, với chủ đề “Dự phòng các nguy cơ về dinh dưỡng ở người cao tuổi suy yếu nặng”, do Bệnh viện Thống Nhất phối hợp Hội Dinh dưỡng Thực phẩm TPHCM tổ chức ngày 19/9/2026.
Bắp chân to chưa chắc khối cơ còn khỏe
Theo BS.CK2 Đỗ Thị Ngọc Diệp, suy yếu là hội chứng liên quan đến tuổi tác, đặc trưng bởi sự suy giảm chức năng sinh lý của nhiều cơ quan. Tình trạng này làm tăng nguy cơ mắc những vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, mất khả năng tự chủ và có thể dẫn đến tử vong.
Tỷ lệ suy yếu trên toàn cầu dao động khoảng 12-24%, tùy phương pháp đánh giá. Nữ giới, người có trình độ học vấn thấp hoặc điều kiện sống khó khăn là những nhóm có nguy cơ cao hơn.
Suy yếu thường bắt đầu sau một tác nhân thúc đẩy, có thể là bệnh lý hoặc một vấn đề sức khỏe. Ở giai đoạn đầu, người bệnh còn khả năng phục hồi khá tốt. Tuy nhiên, nếu không được sàng lọc và nhận diện sớm, họ có thể chuyển sang giai đoạn khó phục hồi hoàn toàn, sau đó mất khả năng tự chủ và phải phụ thuộc vào người khác trong những sinh hoạt thông thường.
Đáng lưu ý, viêm mạn tính và tình trạng bất hoạt kéo dài có thể dẫn đến mỡ hóa cơ. Khi đó, dù vòng cánh tay hoặc vòng bắp chân chưa giảm rõ, chức năng cơ đã có thể suy giảm. Vì vậy, nếu chỉ nhìn kích thước chi hoặc đo chu vi mà không lưu ý tình trạng béo phì, nhân viên y tế có thể bỏ sót nguy cơ mất cơ.
Điểm chung giữa suy dinh dưỡng, sarcopenia, suy yếu và suy mòn là sự suy giảm khối cơ. Khi người cao tuổi ăn không đủ năng lượng và protein, suy dinh dưỡng mạn tính xuất hiện, kéo theo mất cơ, giảm sức mạnh, ít vận động, giữ thăng bằng kém và giảm khả năng phục hồi. Từ đó hình thành vòng xoắn suy dinh dưỡng - mất cơ - suy yếu cần được tháo gỡ sớm.

Cơ không chỉ giúp con người vận động
BS.CK2 Đỗ Thị Ngọc Diệp nhấn mạnh, quan niệm chức năng chính của cơ chỉ là vận động đã không còn đầy đủ. Hiện nay, cơ được xem là một cơ quan chuyển hóa, tham gia vào hàng loạt hoạt động quan trọng của cơ thể. Lực co cơ góp phần duy trì chất lượng xương. Cơ còn tham gia trao đổi glucose, lactate và axit amin với gan; liên quan đến chuyển hóa lipid, độ nhạy insulin, đáp ứng viêm, miễn dịch, tuần hoàn và nhận thức.
Cơ cũng là nơi dự trữ glycogen và axit amin. Khi chế độ dinh dưỡng không bảo đảm, những nguồn dự trữ trong cơ sẽ bị ly giải để cung cấp glucose và axit amin cho các hoạt động sống. Khối cơ càng suy giảm, khả năng dự trữ, vận động, chuyển hóa và phục hồi của người bệnh càng giảm.
Ở người cao tuổi, quá trình lão hóa làm chậm đồng hóa và giảm đáp ứng tổng hợp protein sau bữa ăn cũng như sau vận động. Nếu người bệnh đồng thời bất động hoặc mắc bệnh cấp tính trên nền bệnh mạn tính, quá trình phân giải protein diễn ra nhanh hơn, tiếp tục thúc đẩy mất cơ và mỡ hóa cơ.
Để sàng lọc nguy cơ, có thể sử dụng bảng SARC-F kết hợp đo chu vi bắp chân. Ngưỡng được nêu trong báo cáo là dưới 34cm ở nam và dưới 33cm ở nữ không béo phì. Với người béo phì, các chỉ số này phải được hiệu chỉnh, không thể áp dụng máy móc.
Việc chẩn đoán cần đánh giá cả khối cơ và sức mạnh cơ. Ở người trên 65 tuổi, sức bóp tay dưới 28kg ở nam và dưới 18kg ở nữ là những ngưỡng cần lưu ý. Chức năng vận động có thể được xem xét qua tốc độ đi bộ dưới 1m/giây hoặc thời gian thực hiện 5 lần đứng lên - ngồi xuống ghế kéo dài hơn 12 giây.


Muốn giữ cơ, dinh dưỡng phải đi cùng vận động
Quản lý mất cơ ở người cao tuổi suy yếu nặng cần được đặt trong đánh giá lão khoa toàn diện. Người bệnh phải được xem xét tình trạng bệnh cấp tính, mức độ tự chủ, nhận thức, tiên lượng và mong muốn điều trị; đồng thời tìm những yếu tố có thể can thiệp như giảm ăn, đau, khó nuốt, bất động, sử dụng thuốc hoặc thiếu vi chất dinh dưỡng.
Mục tiêu điều trị cần cụ thể theo từng người, chẳng hạn đi lại được, chuyển tư thế tốt hơn, tự ăn, giảm té ngã hoặc duy trì sự thoải mái. Can thiệp phải đa thành phần, gồm điều trị bệnh nền, dinh dưỡng, vận động và hỗ trợ chăm sóc, với sự tham gia của người bệnh, gia đình và người chăm sóc.
Về dinh dưỡng, mức năng lượng khởi đầu được đề cập là khoảng 30 kcal/kg cân nặng/ngày, sau đó điều chỉnh theo cân nặng, mức độ hoạt động, bệnh lý và khả năng dung nạp. Protein cần đạt tối thiểu khoảng 1,2-1,5g/kg/ngày; mỗi bữa chính nên cung cấp 25-30g protein có giá trị sinh học cao. Nếu dồn phần lớn lượng protein vào một hoặc hai bữa, hiệu quả đạt được sẽ kém.
Các dưỡng chất hỗ trợ được đề cập gồm BCAA, leucine, HMB, omega-3, vitamin D, canxi và một số vi chất khác. Tuy nhiên, bổ sung protein đơn độc có tác dụng hạn chế; omega-3 cũng không thể thay thế protein hoặc tập luyện. Người mắc bệnh thận cần được cá thể hóa lượng protein theo từng giai đoạn, tránh tự ý cắt giảm quá mức khiến mất cơ trầm trọng hơn.
Khi khẩu phần không đáp ứng nhu cầu, cần cân nhắc sớm bổ sung dinh dưỡng đường uống. Theo báo cáo, lượng bổ sung nên đạt trên 400 kcal và trên 30g protein mỗi ngày trong ít nhất một tháng, sau đó đánh giá lại.
Vận động nên bắt đầu với thời lượng ngắn, lặp lại nhiều lần, kết hợp tập kháng lực và tập thăng bằng. Người bệnh phải dừng tập để được đánh giá nếu xuất hiện đau ngực, tụt huyết áp, khó thở bất thường hoặc đau xương khu trú.

BS.CK2 Đỗ Thị Ngọc Diệp lưu ý, hiệu quả can thiệp không thể được kết luận chỉ sau vài ngày. Các mục tiêu chức năng cần được theo dõi trong ít nhất khoảng 2 tuần và tiếp tục đánh giá sau 2-4 tuần. Dinh dưỡng và vận động là nền tảng, nhưng việc theo dõi khả năng dung nạp, sinh hoạt hằng ngày, nguy cơ té ngã và mức độ tự chủ mới giúp quá trình điều trị đi đúng hướng.
Thông tin biên tập
Tác giả
Tham vấn y khoa
Đơn vị chịu trách nhiệm nội dung: AloBacsi
Bài viết có hữu ích với bạn?
Có thể bạn quan tâm
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ
Để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
