Người cao tuổi sống một mình: Những nguy cơ cấp cứu không thể xem nhẹ
Người trung niên và cao tuổi sống một mình có nguy cơ bỏ lỡ "thời gian vàng" khi xảy ra đột quỵ, nhồi máu cơ tim hoặc các biến cố cấp cứu khác. BS.CK1 Đoàn Thị Liễu, Khoa Khám bệnh, Bệnh viện Gia An 115 (TPHCM) chia sẻ những dấu hiệu cảnh báo sớm, các bệnh nguy hiểm cần lưu ý và cách xử trí đúng để tăng cơ hội được cấp cứu kịp thời.
1. Bỏ lỡ "thời gian vàng" - mối nguy lớn nhất của người cao tuổi sống một mình
Vì sao người trung niên, cao tuổi sống một mình được xem là nhóm nguy cơ cao trong các tình huống cấp cứu y khoa?
BS.CK1 Đoàn Thị Liễu - Khoa Khám bệnh, Bệnh viện Gia An 115, TPHCM trả lời: Người sống một mình thường phải chịu tác động tiêu cực kép khi xảy ra các biến cố sức khỏe đột ngột. Trước hết là nguy cơ bỏ lỡ "thời gian vàng" - yếu tố tiên quyết để bảo tồn chức năng tim và não trong các bệnh lý nguy cấp như đột quỵ não hay nhồi máu cơ tim.
Khi người cao tuổi bị té ngã và nằm bất động trên sàn nhà cứng quá lâu mà không có ai phát hiện, trọng lượng cơ thể đè nén liên tục lên cơ bắp sẽ gây hoại tử cơ do thiếu máu nuôi. Chất độc myoglobin giải phóng từ vùng cơ bị tổn thương chảy vào máu sẽ dẫn đến tình trạng suy thận cấp ngay lập tức. Đây chính là một trong những biến chứng gây tử vong hàng đầu ở người già bị ngã khi sống một mình.
Dù chấn thương ban đầu không quá nặng, sự cô lập xã hội vẫn làm tăng tới 29% nguy cơ tử vong do bệnh tim mạch và 32% nguy cơ tử vong do đột quỵ. Bên cạnh đó, người sống một mình còn thiếu hụt sự hỗ trợ tuân thủ điều trị, đặc biệt là khi phải áp dụng các phác đồ phức tạp, uống nhiều loại thuốc hoặc dùng thuốc đòi hỏi chính xác về mặt thời gian.
Ví dụ như bệnh nhân đái tháo đường cần tiêm insulin đúng thời điểm trước bữa ăn để tránh hạ đường huyết, hay người dùng thuốc chống đông máu phải uống đúng giờ; việc thiếu sự giám sát, chăm sóc rất dễ dẫn đến những biến chứng đặc biệt nguy hiểm.

2. Nhận diện đột quỵ sớm theo quy tắc FAST để không bỏ lỡ "thời gian vàng"
Những dấu hiệu nào cho thấy cơn đột quỵ đang đến gần, đặc biệt ở người sống một mình?
BS.CK1 Đoàn Thị Liễu trả lời: Theo hướng dẫn của Tổ chức Đột quỵ Thế giới, việc tự nhận diện sớm các dấu hiệu đột quỵ hay cơn thiếu máu thoáng qua thông qua quy tắc FAST (hoặc BE FAST) là vô cùng quan trọng. Mọi người cần cảnh giác khi đột nhiên bị mất thăng bằng, chóng mặt, đi đứng loạng choạng, mất phối hợp động tác cầm nắm, hoặc thị lực suy giảm đột ngột gây mờ mắt, mất thị giác một hay cả hai bên.
Về khuôn mặt, cảm giác tê xệ một bên mặt có thể được tự kiểm tra bằng cách soi gương hoặc cười để so sánh các nếp nhăn hai bên. Dấu hiệu tê yếu nửa người cũng rất đặc trưng, xuất hiện ở cả tay và chân cùng một bên.
Để kiểm tra, người bệnh có thể đưa thẳng hai tay ra trước, ngửa lòng bàn tay, nhắm mắt và đếm từ 1 đến 10 (thử nghiệm Pronator Drift); nếu một bên tay tự động rơi xuống hoặc trì nặng không giữ được cân bằng thì đó là dấu hiệu cảnh báo não bộ đối bên đã bị tổn thương do thiếu máu hoặc xuất huyết.
Ngoài ra, tình trạng đột ngột nói ngọng, khó điều khiển môi lưỡi, hoặc mơ hồ không hiểu lời người khác nói cũng là cảnh báo quan trọng. Khi xuất hiện các triệu chứng này, yếu tố thời gian là quyết định và việc gọi cấp cứu ngay lập tức là bắt buộc. Cần lưu ý rằng ở người sống một mình, triệu chứng chóng mặt, mất thăng bằng hay rối loạn thị lực là những báo động nguy hiểm nhất vì chúng dễ khiến người bệnh té ngã, gục ngã và không thể tiếp cận được với điện thoại để cầu cứu.
3. Đâu là dấu hiệu “báo động đỏ” cần lưu ý?
Khi một người ở một mình cảm thấy tê, yếu, choáng hoặc nói khó, đâu là giới hạn giữa “mệt bình thường” và “báo động đỏ”?
BS.CK1 Đoàn Thị Liễu trả lời: Để không nhầm lẫn giữa một cơn đột quỵ nguy hiểm với tình trạng mệt mỏi hay cảm cúm thông thường, chúng ta cần căn cứ vào hai đặc điểm chính: tính chất xuất hiện đột ngột và tính chất khu trú (chỉ xảy ra ở một bên cơ thể như liệt nửa người, méo miệng, tê một bên tay).
Trái lại, mệt mỏi do suy nhược hay cảm cúm thường diễn tiến từ từ và gây yếu toàn thân, đi kèm các triệu chứng như sốt, ho, sổ mũi, hoặc xuất hiện sau khi gắng sức, mất ngủ. Nếu bị choáng váng, tối sầm mặt do thay đổi tư thế, người bệnh có thể nằm nghỉ, kê cao chân và uống nước để theo dõi.
Tuy nhiên, bất kỳ khuyết tật thần kinh nào xuất hiện đột ngột đều phải được xem là báo động đột quỵ cho đến khi có bằng chứng ngược lại. Ngay cả khi các triệu chứng tự biến mất sau vài phút, đặc trưng của cơn thiếu máu thoáng qua, đó vẫn là lời cảnh báo một cơn đột quỵ thật sự sắp diễn ra, đòi hỏi người bệnh phải lập tức báo động và liên hệ hỗ trợ y tế chứ tuyệt đối không được chủ quan chờ đợi.

4. Không chỉ đột quỵ, người cao tuổi sống một mình còn đối mặt nhiều cấp cứu nguy hiểm
Ngoài đột quỵ, những bệnh cấp cứu thường gặp nào khác dễ xảy ra ở người lớn tuổi sống đơn độc?
BS.CK1 Đoàn Thị Liễu trả lời: Bên cạnh đột quỵ, người cao tuổi sống một mình cần lưu ý đến hội chứng mạch vành cấp (nhồi máu cơ tim). Bệnh lý này có thể biểu hiện bằng cảm giác khó thở đột ngột như thiếu không khí, buồn nôn, vã mồ hôi lạnh, cùng cơn đau thắt ở vùng ngực trái lan lên vai, hàm hoặc cánh tay trái với cảm giác như bị siết chặt, bóp nghẹt. Cơn đau này rất dễ bị nhầm lẫn với đau dạ dày, khiến người bệnh chủ quan bỏ qua "thời gian vàng".
Đặc biệt ở người cao tuổi mắc đái tháo đường, biến chứng thần kinh có thể làm mất đi triệu chứng đau ngực điển hình, khiến cơn nhồi máu cơ tim diễn ra trong im lặng cực kỳ nguy hiểm.
Ngoài ra, các nguy cơ khác cũng rình rập người sống độc thân bao gồm: cơn hạ đường huyết nghiêm trọng do dùng thuốc insulin hoặc nhóm sulfonylurea nhưng lại ăn uống kém hay bị tiêu chảy, dẫn đến rung tay chân, vã mồ hôi, tim đập nhanh và lú lẫn; nguy cơ té ngã gây chấn thương sọ não, nứt xương, gãy cổ xương đùi khiến người bệnh nằm bất động dẫn đến tiêu cơ vân, mất máu và hôn mê; hoặc tình trạng hôn mê do tăng áp lực thẩm thấu ở bệnh nhân đái tháo đường tuýp 2 bị cô đặc máu nghiêm trọng do bỏ thuốc, nhiễm trùng hay tiêu chảy mất nước diễn tiến âm thầm qua nhiều ngày.
5. Gọi 115 trước, gọi người thân sau: Những việc cần làm khi nghi ngờ cấp cứu
Trong trường hợp cảm thấy bất ổn nhưng không chắc có phải bệnh nguy hiểm hay không, người sống một mình nên làm gì đầu tiên?
BS.CK1 Đoàn Thị Liễu trả lời: Khi nhận thấy bản thân có các dấu hiệu nguy hiểm, bước xử trí ưu tiên số một là gọi ngay cho số cấp cứu 115 để được nhân viên y tế đánh giá tình trạng và hướng dẫn ban đầu. Tiếp theo, nếu còn khả năng vận động, người bệnh nên tranh thủ mở khóa cửa chính để đội cấp cứu có thể nhanh chóng tiếp cận mà không mất thời gian phá cửa.
Sau đó, lập tức dừng mọi hoạt động gắng sức, chọn tư thế nghỉ ngơi thoải mái nhất: ngồi đầu cao nếu khó thở, nằm xuống nếu chóng mặt đau đầu, hoặc nằm nghiêng sang một bên nếu bị yếu nửa người hay nôn ói để tránh hít sặc chất nôn vào đường thở gây viêm phổi.
Việc sử dụng thuốc trong lúc này cần cực kỳ cẩn trọng; nếu nghi ngờ nhồi máu cơ tim và không có tiền sử dị ứng hay xuất huyết tiêu hóa, người bệnh từng có tiền sử bệnh tim mạch có thể nhai một viên Aspirin 81mg trong lúc chờ xe cấp cứu. Tuyệt đối không tự ý uống hay ngậm các loại thuốc hạ huyết áp như Nifedipin nhỏ dưới lưỡi khi chưa có chỉ định của bác sĩ, vì việc tụt huyết áp đột ngột sẽ làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu máu nuôi trong cơn nhồi máu não.
Chỉ sau khi đã gọi 115, người bệnh mới nên liên hệ với người thân để tránh hoảng loạn và mất thời gian. Tối kỵ việc tự lái xe đến bệnh viện, hoặc áp dụng các phương pháp truyền miệng không có cơ sở y khoa như uống nước chanh, chích máu đầu ngón tay.
Cuối cùng, việc trang bị các thiết bị công nghệ như đồng hồ thông minh có khả năng đo huyết áp, cảnh báo nhịp tim, kết hợp với các nút bấm báo động khẩn cấp SOS lắp đặt ở đầu giường hay phòng tắm sẽ giúp kết nối tự động tới số điện thoại của người thân hoặc trung tâm hỗ trợ, mang lại lớp bảo vệ an toàn tối ưu cho người cao tuổi sống một mình.
>>> Đọc thêm phần 2: Người cao tuổi sống một mình: Làm sao nhận biết sớm con nguy cấp?
Thông tin biên tập
Tác giả
Tham vấn y khoa
Đơn vị chịu trách nhiệm nội dung: AloBacsi
Bài viết có hữu ích với bạn?
Có thể bạn quan tâm
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ
Để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
