Người bệnh đái tháo đường nên tập luyện thế nào để kiểm soát đường huyết?
Người bệnh đái tháo đường không nhất thiết phải chạy thật nhiều hay tập nặng tại phòng gym mới có lợi cho đường huyết. Theo TS.BS Nguyễn Quang Bảy, điều quan trọng là duy trì vận động đều đặn, hạn chế ngồi lâu, kết hợp aerobic với tập sức mạnh và lựa chọn cường độ phù hợp với tình trạng sức khỏe.
Điều trị đái tháo đường thường dựa trên 3 trụ cột chính gồm vận động, chế độ ăn và sử dụng thuốc. Trong đó, theo TS.BS Nguyễn Quang Bảy - Giám đốc Trung tâm Nội tiết và Chuyển hoá, Trưởng khoa Nội tiết - Đái tháo đường tại Bệnh viện Bạch Mai, chế độ vận động đôi khi chưa được người bệnh quan tâm đúng mức.
Một quan niệm thường gặp là muốn giảm đường huyết phải tập thật nặng, chạy thật nhiều hoặc đến phòng gym. Thực tế, người bệnh có thể bắt đầu từ những thay đổi đơn giản như đứng lên thường xuyên hơn, tăng số bước chân mỗi ngày hoặc đi bộ nhẹ sau bữa ăn.
Theo TS.BS Nguyễn Quang Bảy, đồng thuận ADA/EASD năm 2026 hướng dẫn hoạt động thể lực theo mô hình “5S”, gồm: Standing - đứng nhiều hơn; Stepping - tăng đi lại; Sweating - vận động đến mức tăng nhịp tim, ra mồ hôi; Strengthening - tăng cường sức mạnh cơ; Sleep - bảo đảm thời gian và chất lượng giấc ngủ.

Đứng nhiều hơn, đi thêm một chút mỗi ngày
Ngồi liên tục trong thời gian dài không có lợi cho chuyển hóa glucose, kể cả ở những người vẫn dành thời gian tập thể dục trong ngày.
Với người phải ngồi làm việc hoặc xem tivi lâu, TS.BS Nguyễn Quang Bảy khuyến cáo nên đứng dậy sau mỗi 30-60 phút, đi lại trong phòng, lấy nước, đi cầu thang hoặc thực hiện một vài động tác đơn giản. Khi nghe điện thoại, nếu điều kiện cho phép, có thể vừa nói chuyện vừa đi lại.
Đặc biệt, sau bữa ăn, thay vì ngồi hoặc nằm ngay, người bệnh có thể đi bộ nhẹ khoảng 10-15 phút. Thói quen đơn giản này có thể góp phần hạn chế tình trạng đường huyết tăng cao sau ăn.
Đi bộ cũng là một trong những hình thức vận động dễ áp dụng nhất. Người bệnh không nhất thiết phải đặt mục tiêu 10.000 bước ngay từ đầu.
“Nếu hiện tại bạn chỉ đi được 3.000 bước, hãy thử tăng lên 4.000-5.000 bước, sau đó tiếp tục tăng dần. Hãy nhớ nguyên tắc ‘hôm nay đi nhiều hơn hôm qua một chút’. Điều quan trọng là duy trì và tăng dần”, TS.BS Nguyễn Quang Bảy chia sẻ.
Theo bác sĩ, các nghiên cứu ghi nhận mức vận động khoảng 6.000-10.000 bước/ngày có liên quan với nguy cơ tim mạch - chuyển hóa và tử vong thấp hơn.

Kết hợp aerobic và tập sức mạnh, không cần tập thật nặng
Bên cạnh việc tăng vận động trong sinh hoạt hằng ngày, người bệnh nên kết hợp aerobic và các bài tập kháng lực.
Mục tiêu có thể hướng tới là ít nhất 150 phút aerobic cường độ trung bình đến cao mỗi tuần, phân bổ trong ít nhất 3 ngày; hoặc khoảng 75 phút mỗi tuần nếu tập ở cường độ cao.
Các hình thức khá dễ lựa chọn gồm đi bộ nhanh, đạp xe, bơi, khiêu vũ, chạy chậm, aerobic hoặc những môn thể thao phù hợp với thể trạng.
Một cách đơn giản để nhận biết cường độ vừa là khi tập, người bệnh thấy thở nhanh và tim đập nhanh hơn nhưng vẫn có thể nói chuyện. Nếu hoạt động đang quá nhẹ có thể tăng dần tốc độ hoặc thời gian; ngược lại, nếu quá sức cần giảm cường độ.
TS.BS Nguyễn Quang Bảy lưu ý người bệnh cũng không nên bỏ qua tập kháng lực. Việc duy trì và tăng sức mạnh cơ giúp cơ sử dụng glucose tốt hơn, cải thiện độ nhạy insulin và hỗ trợ duy trì chức năng vận động.
Tập sức mạnh đặc biệt có ý nghĩa với người cao tuổi, ít vận động, đang giảm cân, có nguy cơ mất khối cơ hoặc đang sử dụng các thuốc giúp giảm cân như nhóm GLP-1 RA. Theo bác sĩ, tập kháng lực có thể góp phần cải thiện HbA1c khoảng 0,4-0,5%.
Người bệnh có thể tập khoảng 2-3 buổi mỗi tuần và không nhất thiết phải đến phòng gym. Những động tác như đứng lên - ngồi xuống từ ghế, squat phù hợp khả năng, đẩy tường, nâng chai nước hay kéo dây đàn hồi đều có thể được sử dụng.
Đừng quên giấc ngủ và những lưu ý an toàn khi tập
Trong mô hình “5S”, chữ S cuối cùng là Sleep - giấc ngủ. Ngủ không đủ, giờ ngủ thất thường hoặc thường xuyên thức khuya có thể khiến việc kiểm soát đường huyết khó khăn hơn.
Người bệnh nên cố gắng duy trì giờ ngủ - thức tương đối ổn định, hạn chế màn hình trước khi ngủ, hạn chế caffeine vào chiều tối và tạo môi trường ngủ yên tĩnh, tối, thoải mái.


Một ngày vận động có thể bắt đầu khá đơn giản: buổi sáng đi bộ nhanh 10-20 phút; trong ngày đứng dậy sau mỗi 30-60 phút ngồi lâu; đi bộ nhẹ 10-15 phút sau bữa ăn; buổi tối dành khoảng 20-30 phút đi bộ nhanh hoặc aerobic. Mỗi tuần bổ sung 2-3 buổi tập sức mạnh.
Không nhất thiết phải thực hiện tất cả ngay từ ngày đầu. Theo TS.BS Nguyễn Quang Bảy, điều quan trọng là bắt đầu từ mức người bệnh có thể duy trì và tăng dần.
Đặc biệt, người đang sử dụng insulin hoặc thuốc có nguy cơ gây hạ đường huyết, nhất là khi tập kéo dài hoặc cường độ cao, cần trao đổi với bác sĩ về cách theo dõi đường huyết cũng như điều chỉnh thuốc và bữa ăn quanh thời điểm tập.
Người có bệnh tim mạch, biến chứng thần kinh ngoại biên, bệnh võng mạc, bệnh thận, loét hoặc bệnh lý bàn chân và người có tình trạng suy yếu cũng cần được lựa chọn loại hình, cường độ vận động phù hợp.
TS.BS Nguyễn Quang Bảy nhắn nhủ: “Thêm một vài bước chân - mỗi ngày khỏe hơn một chút - và đường huyết được kiểm soát tốt hơn.”
Thông tin biên tập
Tác giả
Đơn vị chịu trách nhiệm nội dung: AloBacsi
Bài viết có hữu ích với bạn?
Có thể bạn quan tâm
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ
Để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
