Ngưng thở khi ngủ - “kẻ giấu mặt” khiến tim mệt mỏi mỗi đêm
Ngưng thở khi ngủ là bệnh khá thường gặp, người nằm cạnh có thể nhận ra nhưng chính người bệnh lại không hề biết. Theo PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu, đây là rối loạn không chỉ ảnh hưởng giấc ngủ mà còn có thể tác động đáng kể đến tim mạch, từ tăng huyết áp, rối loạn nhịp đến suy tim, nhồi máu cơ tim và đột quỵ.
Ngưng thở khi ngủ âm thầm gây áp lực lên tim như thế nào?
Theo PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu - Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, ngưng thở khi ngủ là một rối loạn giấc ngủ nghiêm trọng, trong đó nhịp thở bị gián đoạn lặp đi lặp lại, mỗi lần kéo dài trên 10 giây, do tắc nghẽn đường thở hoặc do não không gửi tín hiệu điều khiển thở.
Có 2 thể chính:
Ngưng thở tắc nghẽn (OSA) là thể hay gặp nhất. Khi ngủ, cơ họng chùng xuống làm đường thở bị hẹp lại. Dấu hiệu gợi ý quan trọng nhất là ngáy to, không đều, có lúc như bị ngạt, hụt hơi rồi lại thở rít lên. Người bên cạnh thường dễ nhận ra hơn chính người bệnh.
Sau một đêm như vậy, người bệnh có thể thức dậy với tình trạng khô miệng, đau đầu; ban ngày lại buồn ngủ, mệt mỏi, khó tập trung.
Ngưng thở trung ương (CSA) xảy ra khi não tạm thời không gửi tín hiệu điều khiển hô hấp, thường gặp hơn ở người suy tim nặng. PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu cũng nhắc đến kiểu thở Cheyne-Stokes thường được biết đến trong bệnh lý tim mạch.
Theo PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu, mỗi lần ngưng thở dù chỉ kéo dài 10-20 giây cũng có thể tạo ra nhiều tác động lên hệ tim mạch cùng lúc.
Thứ nhất là thiếu oxy ngắt quãng trong máu, khiến tim phải đập nhanh và mạnh hơn để bù đắp.
Thứ hai, hệ thần kinh giao cảm bị kích hoạt, adrenaline tăng cao, kéo theo nhịp tim và huyết áp tăng đột ngột, khiến tim phải làm việc nhiều hơn.
Thứ ba là thay đổi áp lực trong lồng ngực. Khi người bệnh cố hít vào trong lúc đường thở đang bị tắc, áp lực trong lồng ngực trở nên âm rất mạnh. Máu dồn về tim phải nhiều hơn, trong khi tim trái khó nhận máu từ phổi. Hậu quả là tim phải bơm chống lại áp lực lớn, lâu dài có thể liên quan đến tăng áp phổi và suy tim.
Thứ tư, tình trạng ngủ chập chờn và thiếu oxy kéo dài có thể gây viêm mức độ thấp toàn thân, rối loạn chức năng nội mạc, làm mạch máu co lại và thuận lợi cho quá trình hình thành mảng xơ vữa.
Tăng huyết áp, rối loạn nhịp, suy tim có thể liên quan ngưng thở khi ngủ
PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu cho biết, một trong những bệnh lý tim mạch thường gặp nhất liên quan đến OSA là tăng huyết áp. Khoảng 50% người mắc OSA có tăng huyết áp; ngược lại, khoảng 30-40% người tăng huyết áp có OSA. Đặc biệt, huyết áp của nhóm bệnh nhân này thường không hạ về đêm như ở người bình thường.
Rối loạn nhịp tim như rung nhĩ, nhịp chậm, ngoại tâm thu cũng thường gặp.
Bên cạnh đó, viêm mạn tính và tăng huyết áp có thể thúc đẩy quá trình xơ vữa, làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ. Đây cũng là một trong những lý do các biến cố tim mạch có thể xuất hiện vào ban đêm hoặc sáng sớm.
Với suy tim, đây được xem là một vòng xoắn bệnh lý. Thiếu oxy khiến tim phải làm việc nhiều hơn, góp phần thúc đẩy suy tim. Ngược lại, khi tim suy, tình trạng ứ dịch ở phổi khi nằm và sự bất ổn của trung tâm hô hấp lại có thể khiến các cơn ngưng thở xuất hiện nhiều hơn.
Ở người đã mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), OSA có thể làm tình trạng thiếu oxy nặng hơn, gây co mạch phổi và tăng gánh cho tim phải.
Vậy làm sao nhận biết mình có nguy cơ mắc ngưng thở khi ngủ?
Theo PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu, có thể tự kiểm tra bằng một số câu hỏi đơn giản: Có ngáy to không? Người nhà có từng thấy ngưng thở hoặc hụt hơi trong lúc ngủ không? Sáng thức dậy có đau đầu, khô miệng? Ban ngày có buồn ngủ dù đã ngủ đủ?
Nếu có từ 2 dấu hiệu trở lên, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ.
Tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán là đo đa ký giấc ngủ tại bệnh viện. Một số trường hợp nghi ngờ cao có thể được đánh giá bằng hình thức đo gọn hơn tại nhà với thiết bị phù hợp.
Sau khi chẩn đoán xác định, theo PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu, bước đầu tiên vẫn là thay đổi lối sống: giảm cân nếu thừa cân, nằm nghiêng khi ngủ, tránh rượu và thuốc an thần trước khi ngủ 3-4 giờ, điều trị nghẹt mũi và bỏ thuốc lá.
Với OSA mức độ trung bình đến nặng, máy CPAP - tạo áp lực dương liên tục qua mặt nạ khi ngủ là phương pháp giúp giữ đường thở luôn mở. Theo bác sĩ, nhiều nghiên cứu cho thấy CPAP có thể giúp hạ huyết áp, giảm rối loạn nhịp và cải thiện chức năng tim khi người bệnh tuân thủ điều trị tốt.
Trong một số trường hợp cụ thể, dụng cụ hàm dưới hoặc phẫu thuật tai mũi họng cũng có thể được cân nhắc.
PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu đặc biệt lưu ý, người bệnh nên chủ động cho bác sĩ biết nếu mình ngáy to hoặc có những cơn ngưng thở khi ngủ. Bởi nếu chỉ điều trị bệnh tim mà bỏ sót OSA, việc kiểm soát huyết áp, nhịp tim và đặc biệt là suy tim có thể gặp nhiều khó khăn.
Nếu bản thân hoặc người thân có những dấu hiệu kể trên, nhất là khi đã mắc bệnh tim mạch, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ tim mạch và bác sĩ chuyên khoa để được đánh giá phù hợp.
Thông tin biên tập
Tác giả
Đơn vị chịu trách nhiệm nội dung: AloBacsi
Bài viết có hữu ích với bạn?
Có thể bạn quan tâm
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ
Để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
