Ngày Hen suyễn Toàn cầu: Đừng chỉ cắt cơn, hãy kiểm soát hen từ gốc

Hen hiện ảnh hưởng đến hơn 260 triệu người trên toàn thế giới và gây ra hơn 450.000 ca tử vong mỗi năm, trong đó phần lớn có thể phòng ngừa. Sai lầm phổ biến nhất là chỉ dùng thuốc khi lên cơn. Nhiều người chờ đến lúc ngực nặng, khó thở, khò khè mới vội vàng xịt thuốc cắt cơn, sau đó thấy dễ chịu là nghĩ bệnh đã hết. Thực chất, hen suyễn không phải là những cơn khó thở thoáng qua, mà là một bệnh lý viêm mạn tính của đường thở.

Có thể hình dung bệnh hen như một đám “cỏ dại” trong phổi. Những triệu chứng như ho, khò khè, khó thở chỉ là phần “ngọn” - biểu hiện khi đường thở bị co thắt. Trong khi đó, “gốc rễ” của bệnh chính là tình trạng viêm âm ỉ luôn tồn tại, kể cả khi người bệnh cảm thấy hoàn toàn bình thường. Việc chỉ dùng thuốc cắt cơn giống như dùng máy xén cỏ: có thể làm mất triệu chứng nhanh chóng, nhưng phần gốc vẫn còn, khiến bệnh dễ tái phát và ngày càng nặng hơn.

Hiện nay, y học chưa thể chữa khỏi hoàn toàn hen suyễn, nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát tốt nếu điều trị đúng cách. Cốt lõi của điều trị là dùng thuốc kiểm soát có tác dụng kháng viêm, đặc biệt là corticosteroid dạng hít (ICS). Khác với thuốc cắt cơn, thuốc kháng viêm tác động trực tiếp vào “gốc bệnh”, giúp giảm viêm, giảm phù nề và làm sạch dịch nhầy trong đường thở. Việc sử dụng thuốc đều đặn mỗi ngày giống như “bảo trì” lá phổi, giúp ngăn chặn cơn hen cấp từ sớm. Trong nhiều trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định bình xịt phối hợp để vừa kiểm soát viêm, vừa xử trí triệu chứng khi cần.

Nhiều người cho rằng bệnh mình “đang ổn”, nhưng thực tế chưa được kiểm soát tốt. Một cách đơn giản để tự đánh giá là “quy tắc số 2”: nếu bạn dùng thuốc cắt cơn hơn 2 lần mỗi tuần, thức giấc vì hen hơn 2 lần mỗi tháng, hoặc phải mua bình xịt cắt cơn hơn 2 lần mỗi năm, thì chỉ cần một trong các dấu hiệu này cũng cho thấy bệnh chưa được kiểm soát. Khi đó, tình trạng viêm vẫn đang âm thầm tiến triển và người bệnh cần đi khám để điều chỉnh điều trị.

Dù không thể chữa khỏi dứt điểm, người bệnh hen vẫn có thể sống khỏe nếu chủ động kiểm soát. Điều quan trọng là dùng thuốc đúng kỹ thuật để thuốc đến được phổi - thở ra hết, ngậm kín miệng, hít vào sâu và đều, sau đó nín thở đủ lâu. Bên cạnh đó, cần nhận diện và tránh các yếu tố kích phát như khói thuốc, bụi, lông thú hay mùi hóa chất. Duy trì vận động nhẹ nhàng mỗi ngày và giữ tinh thần lạc quan cũng giúp cải thiện chức năng hô hấp và giảm nguy cơ khởi phát cơn hen.

Theo PGS.TS.BS Nguyễn Như Vinh - Trưởng khoa Thăm dò chức năng hô hấp, Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM, kiểm soát hen không khó, quan trọng là người bệnh có đủ kiến thức và sự kiên trì. Điều trị hen không phải là cuộc chiến đơn độc, mà cần sự đồng hành của gia đình, cộng đồng và ngành y tế. Khi hiểu đúng và làm đúng, mỗi người hoàn toàn có thể làm chủ bệnh hen, để mỗi hơi thở trở lại nhẹ nhàng và trọn vẹn.