Ứng dụng phẫu thuật robot trong phẫu thuật gan - mật - tụy: ưu điểm và thách thức gì?
Bài báo cáo của của TS.BS Nguyễn Tạ Quyết tại Hội nghị khoa học “Phẫu thuật robot trong Ngoại tổng quát và Tiết niệu” tại BV Bình Dân đã mang đến một cái nhìn toàn diện, hệ thống về vai trò của công nghệ robot trong phân ngành ngoại khoa Gan - Mật - Tụy (HPB) vốn rất phức tạp và đầy thách thức.
Mở đầu bài báo cáo là phần 1: "Lịch sử phẫu thuật bằng robot: Từ phẫu thuật mổ mở đến kỷ nguyên hệ thống Da Vinci", BS Quyết đã điểm qua những mốc lịch sử phát triển quan trọng đánh dấu bước chuyển mình của ngoại khoa.
Tiếp đó, bài báo cáo đi sâu vào những nội dung cốt lõi: ứng dụng lâm sàng thực tế trong HPB và kết quả lâm sàng – thách thức hiện tại, trước khi mở ra những Triển vọng tương lai đầy hứa hẹn của phẫu thuật xâm lấn tối thiểu.
Ứng dụng lâm sàng trong phẫu thuật gan - mật - tụy (HPB)
Phẫu thuật Gan - Mật - Tụy từ lâu luôn là thách thức lớn đối với phẫu thuật viên do cấu trúc giải phẫu phức tạp, hệ thống mạch máu phong phú và nguy cơ biến chứng chảy máu, rò mật, rò tụy cao. Sự ra đời của robot phẫu thuật đã giúp khắc phục các hạn chế của phẫu thuật nội soi truyền thống, hỗ trợ thực hiện thành công các kỹ thuật can thiệp phức tạp.
1. Phẫu thuật Gan (Hepatic Surgery)
Phẫu thuật robot chứng minh tính linh hoạt vượt trội khi áp dụng cho toàn bộ phổ phẫu thuật gan, bao gồm cả bệnh lý lành tính và ác tính (ung thư biểu mô tế bào gan - HCC, di căn gan từ ung thư đại trực tràng), cắt gan theo giải phẫu (cắt phân thùy, hạ phân thùy, cắt nửa gan), và lấy gan từ người hiến sống phục vụ ghép gan.
Ưu thế lớn nhất của robot là khả năng tiếp cận các hạ phân thùy sau - trên (S1, S7, S8) – vốn là vùng rất khó thao tác trong mổ nội soi thông thường do góc phẫu trường bị hạn chế. Cánh tay robot với các khớp xoay linh hoạt (wristed instruments) giúp phẫu thuật viên tạo đường cắt dạng cong linh hoạt.
Trong kiểm soát mạch máu ở các ca cắt gan lớn, hình ảnh 3D phóng đại sắc nét hỗ trợ phẫu tách tỉ mỉ bao Glisson, động mạch gan và các nhánh tĩnh mạch cửa, giảm thiểu tối đa nguy cơ xuất huyết.

2. Phẫu thuật Tụy (Pancreatic Surgery)
Đối với tuyến tụy nằm sâu trong phúc mạc sau, robot mang lại độ chính xác cao trong các quy trình: cắt thân - đuôi tụy, cắt đoạn giữa tụy, bóc nhân u thần kinh nội tiết và phẫu thuật cắt tụy - tá tràng (phẫu thuật Whipple).
Trong cắt thân - đuôi tụy bằng robot (RPD), sự tỉ mỉ của dụng cụ giúp phân tách mô tụy khỏi mạch máu lách an toàn, nâng cao đáng kể tỷ lệ bảo tồn lách (qua kỹ thuật Kimura hoặc Warshaw). Với phẫu thuật Whipple – một kỹ thuật phức tạp bậc nhất, robot phát huy tối đa giá trị ở thì tái tạo. Các khớp xoay linh hoạt cho phép phẫu thuật viên thực hiện các mũi khâu làm miệng nối tụy - hổng tràng vô cùng chính xác trong phẫu trường hẹp, vượt qua rào cản đường cong học tập kéo dài của phẫu thuật nội soi truyền thống.
3. Phẫu thuật Đường mật và Nạo vét hạch
Ngoại khoa đường mật ghi nhận tính hiệu quả của robot trong các phẫu thuật tái tạo như nối mật - hổng tràng điều trị nang ống mật chủ, sửa chữa tổn thương đường mật hoặc phẫu thuật ung thư đường mật rốn gan (u Klatskin). Bên cạnh đó, trong nạo vét hạch dây chằng gan - tá tràng, robot hỗ trợ phẫu tách triệt căn các nhóm hạch quanh rốn gan và mạc treo tràng trên, đảm bảo nguyên tắc ung thư học trong khi vẫn bảo tồn tốt các cấu trúc thần kinh - mạch máu lân cận.
Kết quả lâm sàng, quá trình học tập và thách thức hiện tại
1. Bằng chứng lâm sàng thực chứng
- Giảm tỷ lệ chuyển mổ mở: Nghiên cứu đa trung tâm trên 5.446 bệnh nhân cắt hạ phân thùy gan sau - trên ghi nhận tỷ lệ chuyển mổ mở ở nhóm robot chỉ là 2,2%, thấp hơn rõ rệt so với nhóm mổ nội soi (6,0%, p = 0,002).
- Giảm lượng máu mất: Trong cắt gan lớn, lượng máu mất trung bình ở nhóm robot là 150 mL, giảm đáng kể so với nội soi (288 mL) và mổ mở (487 mL).
- Kết quả thử nghiệm PORTAL (Cắt tụy - tá tràng): Phẫu thuật robot vượt trội so với mổ mở về lượng máu mất ít hơn (75,0 mL vs. 150,0 mL, p < 0,001), thời gian nằm viện ngắn hơn (11,0 ngày vs. 13,5 ngày, p = 0,029) và thời gian mổ ngắn hơn (245,0 phút vs. 298,0 phút, p = 0,001), trong khi tỷ lệ biến chứng lớn tương đương (22% vs. 24%).
- Tối ưu trong phẫu thuật tụy: Phân tích gộp cho thấy robot giúp tăng tỷ lệ bảo tồn lách gấp 3,52 lần so với nội soi. Đồng thời, thử nghiệm DIPLOMA II chỉ ra tỷ lệ rò tụy có ý nghĩa lâm sàng (POPF) ở nhóm phẫu thuật xâm lấn tối thiểu giảm xuống còn 22,6% so với 35,7% ở mổ mở (RR = 0,63).
- Giá trị ung thư học: Đồng thuận Quốc tế 2023 khẳng định phẫu thuật robot đạt tỷ lệ diện cắt sạch u (R0) và thời gian sống thêm không bệnh (DFS) tương đương hoặc vượt trội so với mổ mở.
2. Quá trình học tập và đào tạo
Quá trình học tập của phẫu thuật robot HPB ngắn hơn đáng kể so với nội soi truyền thống:
- Phẫu thuật gan: Cần khoảng 25–30 ca để đạt mức thành thạo, giúp giảm rõ rệt tỷ lệ chuyển mổ mở và lượng máu mất.
- Phẫu thuật cắt tụy - tá tràng: Cần 25–40 ca cho giai đoạn khả thi ban đầu và khoảng 80 ca để làm chủ kỹ thuật.
Sự xuất hiện của hệ thống Console đôi (Dual-Console) hỗ trợ phẫu thuật viên giám sát can thiệp trực tiếp, đảm bảo an toàn cho bệnh nhân và rút ngắn thời gian đào tạo cho phẫu thuật viên trẻ.
3. Thách thức hiện tại
TS.BS Nguyễn Tạ Quyết cho biết có 2 thách thức trong phẫu thuật robot là:
- Thiếu phản hồi lực (Haptic Feedback): Phẫu thuật viên chưa cảm nhận được lực cản cơ học trực tiếp lên mô, phải dựa hoàn toàn vào tín hiệu thị giác.
- Chi phí đầu tư cao: Chi phí mua hệ thống, bảo trì và dụng cụ tiêu hao lớn khiến giá thành ca mổ bị đẩy lên cao, là rào cản tài chính tại các nước đang phát triển.

Triển vọng tương lai: chẩn đoán hình ảnh, trí tuệ nhân tạo và kỷ nguyên phẫu thuật chính xác
Khép lại bài báo cáo, TS.BS Nguyễn Tạ Quyết đã chỉ ra triển vọng tương lai khi phẫu thuật robot kết hợp cùng các công nghệ hiện đại:
1. Hình ảnh huỳnh quang Indocyanine Green (ICG)
Tích hợp trong hệ thống Da Vinci Firefly, chế độ huỳnh quang ICG giúp quan sát thời gian thực ngay trong mổ. Công nghệ này hỗ trợ xác định chính xác ranh giới các hạ phân thùy gan (qua nhuộm màu dương tính/âm tính), phát hiện các u gan nhỏ nông trên bề mặt bị bỏ sót bởi siêu âm, đồng thời đánh giá sự tưới máu tại các miệng nối mật - ruột và tiêu hóa.
2. Mô hình in 3D và Mô phỏng phẫu thuật
Các mô hình giải phẫu 3D tái tạo từ dữ liệu CT/MRI giúp lập kế hoạch phẫu thuật trước mổ và làm mốc tham chiếu thời gian thực. Điều này giúp nhận diện chính xác các biến dạng giải phẫu của động mạch gan, tĩnh mạch cửa, giảm thiểu rủi ro khi cắt bỏ các khối u gan lớn phức tạp.
3. Trí tuệ nhân tạo (AI) và Học máy (Machine Learning)
- Nhận diện giải phẫu: Các thuật toán học sâu tự động nhận diện thời gian thực các cấu trúc quan trọng như rãnh Rouviere và cuống ống túi mật.
- Dự đoán biến chứng: Phân tích dữ liệu lớn giúp dự đoán nguy cơ suy gan hoặc rò tụy sau mổ, từ đó cá thể hóa quản lý chu phẫu.
- Tự động hóa một phần: Hướng tới việc robot tự thực hiện các thao tác lặp đi lặp lại như khâu, thắt nút, duy trì độ căng dưới sự giám sát của phẫu thuật viên.
4. Thực tế tăng cường (AR) và Định vị phẫu thuật
- Thực tế tăng cường (AR): Chồng hình ảnh giải phẫu 3D lên phẫu trường thực qua màn hình robot, giúp quan sát rõ các cấu trúc mạch máu ẩn sâu trong mô gan và tụy mà không cần bộc lộ trực tiếp.
- Định vị phẫu thuật (Surgical Navigation): Đồng bộ chuyển động dụng cụ với mô hình ảo để xác định chính xác mặt phẳng cắt mô gan, đảm bảo diện cắt ung thư R0 đồng thời bảo tồn tối đa thể tích gan chức năng.

Bài báo cáo của BS. Nguyễn Tạ Quyết không chỉ khẳng định giá trị lâm sàng to lớn của phẫu thuật robot trong chuyên khoa Gan - Mật - Tụy mà còn phác họa rõ nét lộ trình phát triển tương lai. Phẫu thuật robot chính là bước tiến chiến lược, đưa ngoại khoa hiện đại tiến vào kỷ nguyên phẫu thuật chính xác, an toàn và tối ưu hóa hiệu quả điều trị cho bệnh nhân.
>> Xem thêm:
Thông tin biên tập
Tác giả
Đơn vị chịu trách nhiệm nội dung: AloBacsi
Bài viết có hữu ích với bạn?
Có thể bạn quan tâm
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ
Để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
