Hotline 24/7
08983-08983

Não mô cầu chuyển nặng chỉ trong vài giờ, phòng bệnh thế nào?

Bệnh do não mô cầu có thể chuyển nặng chỉ trong vài giờ, ngay cả khi chưa xuất hiện ban xuất huyết. BS.CK2 Nguyễn Trần Thị Huyền Dung - Phó Trưởng khoa điều hành Khoa Bệnh lý sơ sinh, Bệnh viện Nhân Dân Gia Định hướng dẫn nhận biết dấu hiệu nguy hiểm, tiêm phòng và xử trí sau tiếp xúc gần với ca bệnh.

1. Não mô cầu có thể gây sốc, suy đa cơ quan chỉ trong vài giờ

Thưa BS, có những trường hợp người bệnh ban đầu chỉ sốt, mệt mỏi nhưng chỉ sau vài giờ đã rơi vào tình trạng nguy kịch. Thực tế, bệnh do não mô cầu có thể diễn tiến nhanh đến mức nào? Điều gì khiến vi khuẩn có thể gây nhiễm khuẩn huyết, sốc nhiễm khuẩn hoặc tổn thương hệ thần kinh trung ương, đe dọa tính mạng trong thời gian ngắn?

BS.CK2 Nguyễn Trần Thị Huyền Dung - Phó Trưởng khoa điều hành Khoa Bệnh lý sơ sinh, Bệnh viện Nhân Dân Gia Định trả lời: Bệnh do não mô cầu là một trong những bệnh nhiễm khuẩn có thể diễn tiến rất nhanh và gây tử vong chỉ trong thời gian ngắn nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời. Giai đoạn sớm rất khó phân biệt với bối cảnh nhiễm vi rút cấp tính. Điều đáng lo ngại là ở giai đoạn đầu, người bệnh có thể chỉ biểu hiện bằng những triệu chứng không đặc hiệu như sốt, mệt mỏi, đau đầu, đau cơ hoặc buồn nôn, rất dễ nhầm với một bệnh nhiễm siêu vi thông thường.Tuy nhiên, chỉ trong vài giờ, tình trạng người bệnh có thể chuyển từ sốt, còn tỉnh táo sang nhiễm khuẩn huyết nặng, sốc nhiễm khuẩn, suy đa cơ quan và đe dọa tính mạng. Không phải trường hợp nào cũng diễn tiến nhanh như vậy, nhưng đây là đặc điểm khiến bệnh não mô cầu đặc biệt nguy hiểm và cần được cảnh giác.

- Vì sao bệnh lại diễn tiến nhanh như vậy?

BS.CK2 Nguyễn Trần Thị Huyền Dung trả lời: Thứ nhất, khi não mô cầu xâm nhập vào máu, độc tố của vi khuẩn kích hoạt phản ứng viêm dữ dội, gây tổn thương mạch máu, rối loạn đông máu, tụt huyết áp và giảm tưới máu các cơ quan. Người bệnh có thể nhanh chóng rơi vào sốc nhiễm khuẩn và suy đa cơ quan.

Thứ hai, vi khuẩn có thể xâm nhập hệ thần kinh trung ương, gây viêm màng não, phù não, co giật và rối loạn ý thức.

Đặc biệt, nhiễm khuẩn huyết do não mô cầu có thể xảy ra ngay cả khi không có viêm màng não. Vì vậy, bệnh có thể diễn tiến tối cấp chỉ trong vài giờ, đòi hỏi phải phát hiện và điều trị cấp cứu kịp thời.

2. Vắc xin não mô cầu cần được chọn theo độ tuổi và nhóm vi khuẩn

Với một căn bệnh có thể chuyển nặng rất nhanh, việc chủ động tiêm phòng có ý nghĩa như thế nào? Hiện nay, Việt Nam có những loại vắc xin não mô cầu nào? Với các vắc xin BC, B và ACWY, độ tuổi bắt đầu tiêm, số mũi và lịch tiêm có những điểm khác biệt gì mà phụ huynh cần lưu ý? Trẻ lớn và người lớn có cần tiêm, thưa BS?

BS.CK2 Nguyễn Trần Thị Huyền Dung trả lời: Thưa quý vị, với bệnh não mô cầu, việc chủ động tiêm vắc xin có ý nghĩa đặc biệt quan trọng vì bệnh có thể diễn tiến rất nhanh, gây biến chứng nặng và tử vong chỉ trong thời gian ngắn. Tiêm vắc xin giúp cơ thể tạo miễn dịch, giảm nguy cơ mắc bệnh và các biến chứng nguy hiểm.

Hiện nay, Việt Nam có các loại vắc xin não mô cầu:

- Nhóm B ( Bexero). Độ tuổi chỉ định: từ 2 tháng đến 50 tuổi.

- Nhóm B, C (VA-Mengoc-BC): 6 tháng đến 45 tuổi.

- Nhóm A, C, W, Y (MenQuadfi, Nimenrix): 6 tuần tuổi.

Số mũi tiêm phụ thuộc vào độ tuổi của trẻ đến tiêm và được chỉ định theo thông tin kê toa nhà sản xuất

Quý phụ huynh cần lưu ý: Không phải tất cả vắc xin não mô cầu đều có khả năng bảo vệ trước cùng một nhóm vi khuẩn. Mỗi loại vắc xin sẽ phòng ngừa những nhóm huyết thanh (type) nhất định như B, C hoặc A, C, W, Y. Vì vậy, phụ huynh cần tìm hiểu kỹ phạm vi bảo vệ của từng loại, đồng thời tham khảo ý kiến bác sĩ để lựa chọn lịch tiêm phù hợp, giúp trẻ được bảo vệ toàn diện hơn trước nguy cơ mắc bệnh não mô cầu nguy hiểm.

Không chỉ trẻ nhỏ mà trẻ lớn, thanh thiếu niên và người trưởng thành cũng cần quan tâm đến việc tiêm vắc xin phòng não mô cầu. Bệnh có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, đặc biệt nguy hiểm vì diễn tiến nhanh và có thể đe dọa tính mạng chỉ trong thời gian ngắn.

3. Li bì, tay chân lạnh, khó thở là dấu hiệu cần cấp cứu ngay

Ở giai đoạn đầu, bệnh do não mô cầu có thể biểu hiện khá giống cúm hoặc sốt siêu vi. Vậy đâu là những dấu hiệu cảnh báo bệnh đang diễn tiến nghiêm trọng, cần được cấp cứu ngay? Đặc biệt với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ chưa thể mô tả triệu chứng, cha mẹ cần chú ý những biểu hiện bất thường nào ạ?

BS.CK2 Nguyễn Trần Thị Huyền Dung trả lời: Điều nguy hiểm của bệnh do não mô cầu là giai đoạn đầu có thể giống cảm cúm thông thường, nhưng bệnh có thể chuyển nặng rất nhanh chỉ trong vài giờ.

Những dấu hiệu cảnh báo cần cấp cứu ngay gồm: sốt cao hoặc thân nhiệt bất thường, đau đầu dữ dội, cứng cổ, nôn ói, lơ mơ, co giật; đặc biệt là xuất hiện các chấm xuất huyết hoặc ban đỏ tím trên da không mất màu khi ấn. Người bệnh có thể tay chân lạnh, thở nhanh, da tái hoặc nổi vân tím, là những dấu hiệu gợi ý nhiễm khuẩn huyết và sốc.

Đối với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, cha mẹ cần đặc biệt chú ý khi trẻ bú kém hoặc bỏ bú, li bì khó đánh thức, quấy khóc bất thường, khóc thét, thóp phồng, thở nhanh, tay chân lạnh hoặc thân nhiệt quá cao hay quá thấp. Trẻ có thể mắc bệnh nặng mà không sốt cao, thậm chí chưa xuất hiện ban xuất huyết.

Điều quan trọng nhất là không chờ xuất hiện đầy đủ triệu chứng hoặc chờ nổi ban mới đưa trẻ đi khám. Khi trẻ có dấu hiệu bất thường nghiêm trọng, cần đưa đến cơ sở y tế ngay.

4. Không chờ xuất hiện tử ban mới đưa người bệnh đi viện

Một dấu hiệu đáng lo ngại của nhiễm não mô cầu là những nốt xuất huyết đỏ tím trên da, có thể lan nhanh. Vậy tử ban có đặc điểm gì khác với phát ban do virus hoặc sốt xuất huyết? Có phải người mắc não mô cầu nào cũng xuất hiện tử ban? Vì sao không nên chờ đến khi có dấu hiệu này mới đưa người bệnh đi cấp cứu ạ?

BS.CK2 Nguyễn Trần Thị Huyền Dung trả lời: Nốt xuất huyết của não mô cầu hay còn gọi tử ban do não mô cầu thường là những nốt hoặc mảng đỏ tím dưới da, ấn không mất màu, có thể lan nhanh và chuyển thành mảng xuất huyết lớn. Tuy nhiên, sốt xuất huyết cũng có thể gây chấm xuất huyết tương tự, nên không thể phân biệt chắc chắn chỉ bằng mắt thường. Không phải người mắc não mô cầu nào cũng có tử ban, đặc biệt ở giai đoạn đầu. Bệnh có thể diễn tiến nặng trước khi xuất hiện dấu hiệu này.

Vì vậy, phụ huynh tuyệt đối không chờ nổi ban mới đưa trẻ đi cấp cứu. Khi trẻ sốt kèm li bì, tay chân lạnh, khó thở hoặc diễn tiến xấu nhanh, cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay.

5. Vắc xin não mô cầu BC và B không thay thế cho nhau

Nhiều phụ huynh phân vân giữa các loại vắc xin não mô cầu BC, B và ACWY. Vậy các loại vắc xin này khác nhau như thế nào về phạm vi bảo vệ? Nếu trẻ đã tiêm BC, có cần bổ sung B hoặc ACWY không? Vắc xin BC và B có thể thay thế cho nhau hay không và phụ huynh cần lưu ý gì khi xây dựng lịch tiêm để bảo vệ trẻ trước nhiều nhóm não mô cầu gây bệnh?

BS.CK2 Nguyễn Trần Thị Huyền Dung trả lời: Mỗi loại vắc xin sẽ phòng ngừa những nhóm huyết thanh (type) nhất định

- Vắc xin BC phòng nhóm B và C.

- Vắc xin B (Bexsero) phòng nhóm B.

- Vắc xin ACWY phòng bốn nhóm A, C, W và Y.

Nếu trẻ đã tiêm vắc xin BC, phụ huynh vẫn có thể cân nhắc bổ sung vắc xin B để mở rộng khả năng bảo vệ trước các chủng thuộc nhóm B, đồng thời cân nhắc tiêm ACWY để phòng thêm các nhóm A, W và Y.

Vắc xin BC và B là hai loại hoàn toàn không thay thế cho nhau, vì thành phần kháng nguyên và hiệu quả đáp ứng miễn dịch khác nhau.

Để bảo vệ trẻ trước cả năm nhóm huyết thanh phổ biến A, B, C, W và Y, phụ huynh cần phối hợp các loại vắc xin phù hợp theo tư vấn của bác sĩ. Lịch tiêm cụ thể phải dựa trên độ tuổi, loại vắc xin đã tiêm, khoảng cách giữa các mũi và tình trạng sức khỏe của trẻ.

6. Người khỏe mạnh mang vi khuẩn vẫn có thể lây não mô cầu

Vi khuẩn não mô cầu có thể cư trú ở vùng mũi họng của người khỏe mạnh mà không gây triệu chứng. Vậy vi khuẩn lây truyền qua những con đường nào? Vì sao có người chỉ mang vi khuẩn nhưng người khác lại mắc bệnh rất nặng? Những nhóm nào dễ mắc bệnh hoặc có nguy cơ diễn tiến nghiêm trọng, đặc biệt là trẻ nhỏ và người sống trong môi trường tập thể ạ?

BS.CK2 Nguyễn Trần Thị Huyền Dung trả lời: Vi khuẩn não mô cầu lây truyền chủ yếu qua đường hô hấp và dịch tiết mũi họng, khi tiếp xúc gần với người mang vi khuẩn, chẳng hạn như ho, hắt hơi ở khoảng cách gần hoặc hôn. Người mang vi khuẩn nhưng không có triệu chứng vẫn có thể lây truyền cho người khác.

Vậy tại sao có người chỉ mang vi khuẩn mà người khác lại mắc bệnh rất nặng? Điều này phụ thuộc vào nhiều yếu tố môi trường, vật chủ và yếu tố di truyền của mầm bệnh. Các yếu tố môi trường bao gồm nhiễm vi rút trước đó (ví dụ cúm), hút thuốc và lạm dụng rượu, các yếu tố vật chủ bao gồm thiếu lách, thiếu hụt bổ thể, thiếu hụt kháng thể và liệu pháp hoặc tình trạng ức chế miễn dịch.

Đặc điểm của chủng vi khuẩn và khả năng vi khuẩn xâm nhập vào máu, gây nhiễm khuẩn huyết hoặc viêm màng não. Phần lớn người mang vi khuẩn không phát bệnh, nhưng rất khó dự đoán chính xác ai sẽ diễn tiến nặng.

Những nhóm cần đặc biệt lưu ý gồm trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, thanh thiếu niên, người sống trong môi trường tập thể đông đúc như ký túc xá, doanh trại; người tiếp xúc gần với ca bệnh và người có suy giảm miễn dịch hoặc một số bệnh lý đặc biệt.

7. Vắc xin viêm não Nhật Bản không phòng được bệnh não mô cầu

Nhiều phụ huynh dễ nhầm lẫn giữa viêm não Nhật Bản và viêm màng não do não mô cầu vì cả hai đều có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh trung ương. Thực tế, hai bệnh khác nhau thế nào về tác nhân gây bệnh và đường lây truyền? Nếu trẻ đã tiêm đầy đủ vắc xin viêm não Nhật Bản thì có được bảo vệ trước não mô cầu không và ngược lại?

BS.CK2 Nguyễn Trần Thị Huyền Dung trả lời: Mặc dù cả hai bệnh đều có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh trung ương, nhưng viêm não Nhật Bản và viêm màng não do não mô cầu hoàn toàn khác nhau về tác nhân gây bệnh và đường lây truyền.

Viêm não Nhật Bản do vi-rút gây ra, lây truyền chủ yếu qua muỗi nhiễm vi-rút đốt người.

Bệnh do não mô cầu do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra, lây qua dịch tiết đường hô hấp khi tiếp xúc gần với người mang vi khuẩn; bệnh có thể gây viêm màng não hoặc nhiễm khuẩn huyết rất nặng.

Vì vậy, tiêm vắc xin viêm não Nhật Bản không có tác dụng phòng bệnh do não mô cầu và ngược lại. Đây là hai bệnh khác nhau, cần tiêm các loại vắc xin riêng biệt để phòng ngừa.

8. Di chứng não mô cầu có thể ảnh hưởng thính lực, thần kinh và vận động

Không phải trường hợp nào được cứu sống cũng có thể hồi phục hoàn toàn. Những di chứng nào có thể xảy ra sau viêm màng não hoặc nhiễm khuẩn huyết do não mô cầu, từ suy giảm thính lực, tổn thương thần kinh đến tổn thương chi? Những hậu quả này ảnh hưởng như thế nào đến sự phát triển của trẻ và chất lượng cuộc sống về lâu dài, thưa BS?

BS.CK2 Nguyễn Trần Thị Huyền Dung trả lời: Các trường hợp được cứu sống được người bệnh không đồng nghĩa với việc hồi phục hoàn toàn. Sau viêm màng não hoặc nhiễm khuẩn huyết do não mô cầu, 20% trẻ sống sót có thể phải đối mặt với các di chứng vĩnh viễn.

- Thính lực (tỷ lệ 4-13%): giảm thính lực, thậm chí điếc, ảnh hưởng đến khả năng nghe thường ở cả hai tai và ảnh hưởng phát triển ngôn ngữ.

- Thần kinh (7%): co giật, yếu liệt, rối loạn vận động, giảm khả năng học tập, trí nhớ hoặc thay đổi hành vi.

- Tổn thương chi và da: hoại tử dẫn đến phải cắt cụt ngón tay, ngón chân hoặc chi; để lại sẹo và hạn chế vận động.

- Các cơ quan khác: một số trường hợp có thể bị tổn thương thận hoặc các biến chứng kéo dài khác.

9. Không nên trì hoãn tiêm não mô cầu B vì lo phản ứng sau tiêm

Một số phụ huynh lo ngại trẻ phản ứng nhiều sau tiêm vắc xin não mô cầu B nên dự định cho con tiêm BC trước, đợi lớn hơn mới bổ sung B. Cách lựa chọn này có phù hợp không? Nếu địa phương đang ghi nhận ca bệnh, lúc này mới đưa trẻ đi tiêm có còn kịp bảo vệ? Sau tiêm bao lâu cơ thể bắt đầu hình thành đáp ứng miễn dịch và khi nào đạt được mức bảo vệ theo lịch tiêm khuyến cáo?

BS.CK2 Nguyễn Trần Thị Huyền Dung trả lời: Mặc dù sau khi tiêm vaccin có một số phản ưng như sốt, đau sưng nơi tiêm quấy khóc nhưng sẽ hết sau vài hôm, tuy nhiên trước bệnh cảnh não mô cầu có thể diễn tiến nhanh và nặng phụ huynh nên đưa trẻ đến tiêm vaccin phòng bệnh não mô cầu.

Lịch tiêm BC cho trẻ từ độ tuổi từ 6 tháng trở lên, vaccin não mô cầu B tiêm từ 02 tháng tuổi trong khi bệnh não mô cầu có thể xảy ra mọi lứa tuổi vì vậy không nên đợi con đến tuổi tiêm BC trước và bổ sung B sau. Nếu địa phương đang ghi nhận ca bệnh, tiêm lúc này vẫn có ý nghĩa, nhưng không tạo miễn dịch tức thì và không bảo đảm trẻ được bảo vệ ngay sau mũi đầu tiên.

Cơ thể bắt đầu tạo đáp ứng miễn dịch sau tiêm; với Bexsero, dữ liệu cho thấy kháng thể có thể được ghi nhận khoảng một tháng sau tiêm và cần hoàn thành lịch khuyến cáo để đạt đáp ứng tốt hơn. Thời điểm đạt mức bảo vệ còn phụ thuộc tuổi, số mũi và lịch tiêm cụ thể.

10. Đã tiêm vắc xin vẫn có thể cần kháng sinh dự phòng sau tiếp xúc gần

Nếu trong gia đình, lớp học hoặc nơi làm việc xuất hiện ca bệnh do não mô cầu, những người tiếp xúc gần cần làm gì để giảm nguy cơ mắc bệnh? Ai cần sử dụng kháng sinh dự phòng và vì sao phải thực hiện sớm? Người đã tiêm vắc xin có cần dự phòng sau tiếp xúc không? Nếu chưa tiêm, việc tiêm vắc xin lúc này có thay thế được kháng sinh dự phòng hay không ạ?

BS.CK2 Nguyễn Trần Thị Huyền Dung trả lời: Những người tiếp xúc gần với ca bệnh não mô cầu cần được đánh giá dự phòng kháng sinh càng sớm càng tốt, lý tưởng trong vòng 24 giờ, không phụ thuộc vào việc đã tiêm vắc xin hay chưa. Nhóm này thường gồm người sống cùng nhà, trẻ cùng nhóm chăm sóc gần gũi và người tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết miệng, họng của người bệnh.

Kháng sinh dự phòng giúp loại bỏ vi khuẩn đang cư trú ở vùng mũi họng, giảm nguy cơ mắc bệnh thứ phát. Người đã tiêm vắc xin vẫn có thể cần kháng sinh dự phòng, vì vắc xin không bảo vệ tuyệt đối trước mọi nhóm vi khuẩn và không thay thế biện pháp dự phòng sau phơi nhiễm.

Nếu người tiếp xúc chưa tiêm vắc xin, việc tiêm vẫn có thể cần thiết để phòng bệnh về sau, tùy nhóm vi khuẩn gây bệnh và tư vấn của cơ quan y tế. Tuy nhiên, vắc xin không thay thế kháng sinh dự phòng sau tiếp xúc gần. Người có nguy cơ cần liên hệ cơ sở y tế ngay, không tự mua kháng sinh uống, đồng thời theo dõi sức khỏe và đến cơ sở y tế nếu xuất hiện sốt, đau đầu dữ dội, nôn ói, li bì hoặc ban xuất huyết.

Chuỗi livestream tư vấn sức khỏe định kỳ do AloBacsi phối hợp cùng Bệnh viện Nhân Dân Gia Định thực hiện, phát sóng định kỳ lúc 11h thứ Tư hằng tuần. Chuỗi chương trình mang đến nhiều chủ đề sức khỏe thiết thực, giúp bạn đọc hiểu đúng, chủ động phòng bệnh và chăm sóc bản thân.

Mời bạn đọc đón xem trên fanpage, YouTube Bệnh viện Nhân Dân Gia Định và các kênh  YouTube/ website/ fanpage/ Tiktok/ Zalo Video AloBacsi; đồng thời để lại câu hỏi dưới phần bình luận để được chuyên gia giải đáp trực tiếp.

Song song với livestream, hai đơn vị sẽ tiếp tục triển khai thêm nhiều nội dung truyền thông sức khỏe nhằm đưa kiến thức y khoa chính thống, dễ hiểu và hữu ích đến gần hơn với cộng đồng.

Thông tin biên tập

Tác giả

Phòng nội dung AloBacsi
Ngày đăng: 20:25, 28/10/2026Cập nhật: 21:19, 28/10/2026

Đơn vị chịu trách nhiệm nội dung: AloBacsi

Đối tác AloBacsi

Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ

Để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình

Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình

hoàn toàn MIỄN PHÍ

Khám bệnh online

X