Mẹ bầu nên ưu tiên thực phẩm tự nhiên hơn sản phẩm bổ sung vi chất
Hiện nay, nhiều mẹ bầu có xu hướng phụ thuộc vào các sản phẩm bổ sung vi chất chuyên biệt với hy vọng con thông minh, cao lớn. Tuy nhiên, theo các chuyên gia từ Bệnh viện Hùng Vương, thực phẩm tự nhiên mới chính là nền tảng dinh dưỡng cốt lõi không thể thay thế. Lời khuyên từ bác sĩ giúp các mẹ hiểu rõ nguyên tắc bổ sung vi chất đúng cách, an toàn, đồng thời biết cách xây dựng thực đơn thai kỳ cân đối từ những nguyên liệu tự nhiên gần gũi.
1. Mẹ bầu có bệnh nền cần điều chỉnh chế độ dinh dưỡng như thế nào?
Đối với những mẹ bầu mắc các bệnh lý như đái tháo đường thai kỳ, tăng huyết áp, bệnh thận hoặc các bệnh lý mạn tính khác, việc xây dựng chế độ dinh dưỡng cần được điều chỉnh như thế nào để vừa bảo đảm sức khỏe của mẹ, vừa hỗ trợ sự phát triển của thai nhi, thưa BS?
BS.CK2 Ngô Thanh Hà - Phó Trưởng khoa Khám bệnh B - Bệnh viện Hùng Vương trả lời: Đối với những bà mẹ không may có các bệnh lý nền như đái tháo đường, tăng huyết áp hoặc bệnh lý thận trong thời gian mang thai, chế độ dinh dưỡng cần hướng đến 2 mục tiêu song song.
Mục tiêu thứ nhất là cung cấp đầy đủ các chất dinh dưỡng cần thiết cho người mẹ và đảm bảo sự phát triển của thai nhi. Mục tiêu thứ hai là kiểm soát các chỉ số liên quan đến bệnh lý nền của người mẹ trong giới hạn phù hợp.
Chính vì vậy, những trường hợp này nên được bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng đánh giá cụ thể để xây dựng chế độ ăn phù hợp với từng tình trạng bệnh.
Ví dụ, đối với những mẹ bầu mắc đái tháo đường thai kỳ, tức là đường huyết tăng cao hơn bình thường trong thời gian mang thai, một trong những nguyên tắc có thể áp dụng là chia nhỏ các bữa ăn thay vì tập trung quá nhiều thức ăn trong một bữa.
Bên cạnh đó, mẹ nên tăng cường các loại rau và thực phẩm giàu chất xơ, đồng thời chú ý đến thứ tự ăn. Có thể ưu tiên ăn rau trước, sau đó đến các thực phẩm giàu đạm và cuối cùng là nhóm tinh bột.
Mẹ cũng nên lựa chọn những thực phẩm có chỉ số đường huyết (GI) phù hợp (<70), hạn chế các loại thực phẩm chứa nhiều đường hoặc dễ làm đường huyết tăng nhanh. Những điều chỉnh này giúp vừa đảm bảo cung cấp dinh dưỡng cho mẹ và thai nhi, vừa hỗ trợ kiểm soát đường huyết.
Đối với những mẹ bầu có tăng huyết áp, bên cạnh việc sử dụng thuốc theo chỉ định của bác sĩ, chế độ ăn cũng cần được chú ý. Một trong những nguyên tắc quan trọng là hạn chế muối, đặc biệt hạn chế những thực phẩm có hàm lượng muối cao như các loại mắm, thực phẩm ngâm muối hoặc một số món ăn chế biến sẵn.
Việc duy trì vận động phù hợp trong thai kỳ, khi được bác sĩ cho phép, cũng có thể góp phần hỗ trợ kiểm soát sức khỏe tim mạch và huyết áp.
Còn đối với những sản phụ mắc bệnh lý về thận, cần đặc biệt lưu ý đến lượng và chất lượng protein trong khẩu phần ăn. Người mẹ vẫn cần đủ đạm để đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng và sự phát triển của thai nhi, nhưng lượng đạm cần được điều chỉnh phù hợp với chức năng thận và tình trạng bệnh, tránh bổ sung quá mức gây thêm gánh nặng cho thận.
Ngoài ra, người mẹ nên có thói quen theo dõi và ghi chép các chỉ số sức khỏe tại nhà theo hướng dẫn của bác sĩ, chẳng hạn như huyết áp, nhịp tim hoặc đường huyết nếu được yêu cầu. Những thông tin này sẽ giúp bác sĩ theo dõi diễn tiến bệnh và phối hợp điều chỉnh chế độ ăn, thuốc cũng như các biện pháp chăm sóc phù hợp.
2. Điều chỉnh dinh dưỡng thế nào khi thai chậm phát triển hoặc tăng trưởng quá mức?
Trong thực tế, nhiều thai phụ được bác sĩ đánh giá có nguy cơ sinh con nhẹ cân, chậm phát triển trong tử cung hoặc ngược lại là thai phát triển quá mức. Với những trường hợp này, chế độ dinh dưỡng cần được lưu ý ra sao để hỗ trợ sự phát triển cân đối của thai nhi, thưa BS?
BS.CK1 Huỳnh Ngọc Phương Thủy - Trưởng khoa Dinh dưỡng - Bệnh viện Hùng Vương trả lời: Thai chậm phát triển trong tử cung không chỉ liên quan đến vấn đề dinh dưỡng, mà còn liên quan đến rất nhiều yếu tố khác nhau, chẳng hạn như sức khỏe của người mẹ hoặc những bệnh lý liên quan đến bánh nhau. Những yếu tố này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của thai nhi trong thai kỳ.
Vậy chế độ dinh dưỡng có vai trò như thế nào đối với trường hợp thai có nguy cơ chậm phát triển trong tử cung?
Đầu tiên, người mẹ cần được đánh giá tình trạng dinh dưỡng hiện tại như thế nào và mức tăng cân trong thai kỳ có phù hợp với nhu cầu khuyến nghị hay không. Tiếp theo, cần đánh giá khẩu phần ăn hằng ngày xem đã đáp ứng đủ nhu cầu năng lượng và các chất dinh dưỡng cần thiết hay chưa.
Sau khi được chuyên gia dinh dưỡng đánh giá khẩu phần ăn, nếu chế độ dinh dưỡng của người mẹ đang thiếu thì bác sĩ sẽ tư vấn điều chỉnh cho phù hợp. Có thể người mẹ sẽ cần tăng lượng thức ăn so với chế độ hiện tại, nhưng quan trọng là tăng đúng những chất đang thiếu.
Ví dụ, nếu khẩu phần ăn đang thiếu đạm thì bữa ăn sẽ được tư vấn tăng cường các nguồn thực phẩm giàu chất đạm. Bên cạnh đó, đối với những bà mẹ có thai kỳ chậm tăng trưởng trong tử cung, việc bổ sung các vi chất cần thiết theo khuyến nghị của bác sĩ cũng rất quan trọng.
Các vi chất này nên được ưu tiên cung cấp thông qua chế độ ăn uống đa dạng và đầy đủ. Tuy nhiên, nếu người mẹ thực sự bị thiếu một vi chất và có bằng chứng rõ rệt, bác sĩ có thể chỉ định bổ sung thêm với liều lượng phù hợp cho từng trường hợp.
Còn đối với trường hợp thai nhi phát triển quá mức so với tuổi thai, chúng ta cũng cần tìm nguyên nhân. Một trong những vấn đề đáng lưu ý là đái tháo đường thai kỳ. Bên cạnh đó, một số bệnh lý của người mẹ cũng có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi.
Đặc biệt, mẹ mắc đái tháo đường thai kỳ có thể có nguy cơ thai nhi phát triển lớn, đồng thời em bé sau sinh có thể gặp tình trạng hạ đường huyết và về lâu dài có nguy cơ gặp các vấn đề liên quan đến rối loạn chuyển hóa.
Để kiểm soát tình trạng tăng cân quá mức, điều đầu tiên là người mẹ cần theo dõi thai kỳ đều đặn. Mỗi giai đoạn của thai kỳ sẽ có mức tăng cân khuyến nghị khác nhau và mức tăng cân phù hợp cũng phụ thuộc vào tình trạng dinh dưỡng, cân nặng và BMI của từng người mẹ.
Vì vậy, khi đi khám thai định kỳ, bác sĩ sẽ đánh giá xem mức tăng cân hiện tại có phù hợp với tuổi thai và tình trạng dinh dưỡng của người mẹ hay không. Ví dụ, nếu người mẹ đã tăng 10kg thì cần xem mức tăng này có phù hợp với tuổi thai và thể trạng của người mẹ ở thời điểm đó hay không.
Bên cạnh theo dõi thai kỳ, người mẹ cần kiểm soát chế độ dinh dưỡng, xem mình đang ăn như thế nào, đã phù hợp với nhu cầu hay chưa, hay đang ăn dư thừa năng lượng. Nếu cung cấp năng lượng quá mức, người mẹ có thể tăng cân quá nhiều và từ đó góp phần làm thai nhi tăng cân quá mức.
Trong những trường hợp này, bác sĩ dinh dưỡng có thể tính toán nhu cầu dinh dưỡng phù hợp dựa trên BMI của người mẹ, tuổi thai và tình trạng cụ thể của từng người, từ đó xây dựng khẩu phần hoặc thực đơn phù hợp.
3. Trong thai kỳ nên ưu tiên các nguồn thực phẩm tự nhiên
Hiện nay trên thị trường có rất nhiều sản phẩm bổ sung dành cho phụ nữ mang thai. Theo BS, những dưỡng chất nào mẹ bầu nên ưu tiên bổ sung thông qua thực phẩm hằng ngày và những dưỡng chất nào thường cần được bổ sung thêm bằng các sản phẩm chuyên biệt để đáp ứng đủ nhu cầu trong thai kỳ?
BS.CK2 Ngô Thanh Hà trả lời: Một trong những nguyên tắc đầu tiên khi bổ sung dinh dưỡng cho người mẹ trong thai kỳ là ưu tiên các nguồn thực phẩm tự nhiên. Đây là nguồn dinh dưỡng nền tảng, không chỉ cung cấp các chất dinh dưỡng và vi chất cần thiết cho sức khỏe của mẹ cũng như sự phát triển của thai nhi, mà còn cung cấp nhiều thành phần khác hỗ trợ quá trình tiêu hóa và hấp thu.
Ví dụ, trong chế độ ăn hằng ngày, các loại thịt, đặc biệt là thịt đỏ, các loại hạt, rau xanh và nhiều nhóm thực phẩm khác nếu được bổ sung với lượng phù hợp thì đã có thể cung cấp một phần đáng kể nhu cầu dinh dưỡng hằng ngày cho mẹ và em bé.
Tuy nhiên, trong cuộc sống hiện nay, chúng ta khá bận rộn và đôi khi không thể duy trì được một bữa ăn thật sự đầy đủ, đa dạng với nhiều nhóm thực phẩm như khuyến cáo. Đây cũng là một trong những lý do người phụ nữ mang thai có thể được khuyến cáo bổ sung thêm một số vi chất để bù đắp phần thiếu hụt từ chế độ ăn.
Ví dụ, đối với axit folic, phụ nữ có kế hoạch mang thai thường được khuyến nghị bổ sung khoảng 400µg mỗi ngày, bắt đầu trước khi mang thai và tiếp tục trong giai đoạn đầu thai kỳ, nhằm giảm nguy cơ dị tật ống thần kinh ở thai nhi.
Đối với DHA, nếu người mẹ không thường xuyên ăn cá hoặc ít có điều kiện tiếp cận những nguồn thực phẩm giàu DHA, có thể cân nhắc bổ sung DHA từ các sản phẩm chuyên biệt với liều lượng phù hợp theo khuyến nghị của bác sĩ.
Ngoài ra, đối với những mẹ ít tiếp xúc với ánh nắng mặt trời, việc bổ sung vitamin D cũng có thể được cân nhắc bên cạnh việc đảm bảo nhu cầu canxi, tùy vào chế độ ăn và tình trạng của từng người.
Tuy nhiên, điều quan trọng là không nên chỉ tập trung bổ sung một vài vi chất mà bỏ qua sự cân đối tổng thể của chế độ dinh dưỡng. Mỗi mẹ bầu có tình trạng sức khỏe, chế độ ăn và nhu cầu dinh dưỡng khác nhau, vì vậy việc sử dụng các sản phẩm bổ sung cũng cần phù hợp với từng trường hợp.
Nguyên tắc chung vẫn là lấy thực phẩm tự nhiên làm nền tảng, bổ sung thêm những vi chất cần thiết khi chế độ ăn không đáp ứng đủ hoặc khi có chỉ định phù hợp của bác sĩ. Bổ sung đúng và đủ mới mang lại lợi ích cho sức khỏe của mẹ và sự phát triển của thai nhi, thay vì bổ sung quá nhiều một thành phần và có nguy cơ gây ra những hệ lụy không mong muốn.
4. Mẹ bầu cần lưu ý gì khi bổ sung vi chất trong thai kỳ?
Cuối cùng, BS có lời khuyên nào dành cho các mẹ bầu để vừa tạo nền tảng phát triển tốt cho trí não và hệ xương của thai nhi, vừa duy trì một thai kỳ khỏe mạnh, cân bằng và tránh những áp lực không cần thiết trong quá trình mang thai?
BS.CK2 Ngô Thanh Hà trả lời: Tôi muốn gửi đến các mẹ bầu một lời nhắn rằng trước hết, hãy ưu tiên nguồn dinh dưỡng từ những thực phẩm tự nhiên trong chế độ ăn hằng ngày, thay vì quá phụ thuộc vào những sản phẩm được giới thiệu trên thị trường.
Khi mẹ bầu bắt đầu lựa chọn các sản phẩm với mục tiêu bổ sung vi chất hoặc dinh dưỡng cho thai kỳ, điều quan trọng là phải đọc kỹ hướng dẫn sử dụng, biết rõ sản phẩm đó được dùng với liều lượng như thế nào, vào thời điểm nào và có những lưu ý gì trong quá trình sử dụng.
Có những dưỡng chất hoặc thuốc nếu được sử dụng đúng thời điểm, đúng liều lượng thì có thể mang lại lợi ích. Nhưng nếu sử dụng không đúng thời điểm hoặc liều lượng cao hơn nhu cầu, trong một số trường hợp có thể gây ra những tác động không mong muốn đối với mẹ và thai nhi.
BS.CK1 Huỳnh Ngọc Phương Thủy trả lời: Bên cạnh dinh dưỡng, khi chăm sóc mẹ bầu, chúng ta cũng cần chú ý tạo cho người mẹ một tinh thần thoải mái, để quá trình mang thai diễn ra nhẹ nhàng hơn. Gia đình nên quan tâm đến vấn đề vận động, giấc ngủ và sức khỏe tâm lý của người mẹ.
Những điều này cần sự hỗ trợ rất lớn từ các thành viên trong gia đình. Sự đồng hành, chia sẻ và quan tâm của người thân sẽ giúp người mẹ có một thai kỳ khỏe mạnh, an toàn trong suốt quá trình mang thai, đồng thời duy trì tinh thần và sức khỏe tốt để chuẩn bị chào đón một thành viên mới.
Bên cạnh đó, người thân của mẹ bầu cũng cần lưu ý, khi sử dụng các loại thực phẩm chức năng hoặc viên uống bổ sung trong thai kỳ, nên có sự tham vấn từ chuyên gia y tế. Điều này giúp lựa chọn sản phẩm phù hợp, sử dụng đúng cách và bảo đảm an toàn cho mẹ cũng như thai nhi trong suốt thai kỳ.
>>> Não bộ và hệ xương thai nhi phát triển song hành: Mẹ bầu cần ăn gì để con thông minh, cao lớn?
>>> Mẹ bầu không cần ăn nhiều, ăn thực phẩm đắt tiền thì thai nhi mới phát triển tốt
Series Truyền hình trực tuyến Radar Sản phụ khoa do Bệnh viện Hùng Vương phối hợp cùng Cổng thông tin Tư vấn sức khỏe AloBacsi thực hiện, phát sóng định kỳ vào 19h Thứ 4 của tuần 1 và tuần 3 mỗi tháng.
Trân trọng cảm ơn Chương trình Dinh dưỡng Bà mẹ và Trẻ em từ Công ty Ajinomoto Việt Nam đã đồng hành cùng AloBacsi trong số phát sóng này.
Thông tin biên tập
Tác giả
Đơn vị chịu trách nhiệm nội dung: AloBacsi
Bài viết có hữu ích với bạn?
Có thể bạn quan tâm
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ
Để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
