Làm thế nào để điều trị nha khoa an toàn cho bệnh nhân cao tuổi có bệnh toàn thân?
Trong bối cảnh Việt Nam đang trải qua tốc độ già hóa dân số nhanh chóng với dự kiến đạt 18 triệu người cao tuổi vào năm 2030, thách thức đối với bác sĩ nha khoa không chỉ nằm ở kỹ thuật chuyên môn mà còn ở gánh nặng bệnh lý toàn thân đi kèm. Báo cáo của TS.BS Võ Đắc Tuyến đã cung cấp một cái nhìn hệ thống, chuyển dịch tư duy từ việc "có nên điều trị hay không" sang "điều trị như thế nào để an toàn" thông qua quy trình đánh giá nguy cơ chặt chẽ và chiến lược cá thể hóa điều trị cho từng bệnh nhân.
Thống kê cho thấy có đến 87,7% người cao tuổi tại Việt Nam mắc ít nhất một bệnh toàn thân, khiến việc điều trị nha khoa trở nên phức tạp và tiềm ẩn nhiều rủi ro. TS.BS Võ Đắc Tuyến - Nguyên Trưởng Bộ môn Bệnh học miệng, Khoa Răng Hàm Mặt, Đại học Y Dược TPHCM nhấn mạnh rằng người cao tuổi có bệnh toàn thân là một nhóm đối tượng đặc biệt, không chỉ do tuổi tác mà còn do sự kết hợp của sự lão hóa sinh học, đa bệnh lý, hội chứng suy yếu và việc sử dụng cùng lúc nhiều loại thuốc (polypharmacy).
Thực tế lâm sàng cho thấy tuổi càng cao thì tỷ lệ đa bệnh lý càng tăng; nếu ở tuổi 50 tỷ lệ này là 45,2% thì đến tuổi 80 đã tăng lên 91%.
Trước thực trạng này, quan điểm điều trị nha khoa hiện đại đã có sự thay đổi quan trọng. TS.BS Võ Đắc Tuyến khẳng định: "Câu hỏi không còn là có nên điều trị hay không mà phải là điều trị như thế nào để an toàn".
Điều này đồng nghĩa với việc bác sĩ không chỉ đơn thuần xử trí tốt tình trạng răng miệng mà phải đặt bệnh nhân vào bối cảnh sức khỏe toàn thân của họ để giảm thiểu rủi ro. Để làm được điều này, bước đánh giá toàn thân là nền tảng quan trọng nhất, giúp thu thập thông tin đầy đủ để dự đoán biến cố và bảo vệ bác sĩ về mặt chuyên môn lẫn pháp lý.
Hệ thống đánh giá nguy cơ và dự đoán biến cố lâm sàng
Một quy trình tiếp cận hệ thống gồm 6 bước đã được đề xuất: từ đánh giá toàn thân, nhận diện nguy cơ, đánh giá mức độ nguy cơ, dự đoán biến cố đến quản lý và theo dõi sau điều trị. Trong đó, việc sử dụng các công cụ đo lường chuẩn hóa như thang điểm ASA, thang phân tầng nguy cơ tim mạch và chỉ số METs (khả năng gắng sức) đóng vai trò then chốt.
Đặc biệt, khả năng gắng sức (METs) là một yếu tố dự báo quan trọng đối với các biến cố tim mạch độc lập. Một cách đơn giản trên lâm sàng là hỏi bệnh nhân có thể đi lên nổi một tầng cầu thang hay đi bộ khoảng 300-400m mà không cần nghỉ hay không. Nếu khả năng gắng sức nhỏ hơn 4 METs (không đi nổi cầu thang), bệnh nhân có nguy cơ tim mạch cao và cần thay đổi chiến lược điều trị như giảm stress hoặc chia nhỏ các lần can thiệp.
TS.BS Võ Đắc Tuyến cũng lưu ý rằng stress là nguyên nhân hàng đầu, chiếm 75% các biến cố y khoa xảy ra trong lúc điều trị nha khoa. Khi stress xảy ra, cơ thể tăng tiết catecholamine dẫn đến co mạch, tăng huyết áp và tăng nhu cầu oxy cơ tim, dễ khởi phát các biến cố nguy hiểm ngay trên ghế nha khoa. Vì vậy, thông điệp then chốt được nhấn mạnh là: "Kiểm soát stress chính là chiến lược quan trọng để phòng ngừa biến cố trong điều trị nha khoa".

Cá thể hóa là chìa khóa đảm bảo an toàn cho bệnh nhân lớn tuổi
Nguyên tắc cốt lõi trong xây dựng kế hoạch điều trị là mọi quyết định phải được cá thể hóa dựa trên việc đánh giá nguy cơ cụ thể của từng người bệnh. Điều này thể hiện qua các khía cạnh:
- Thời điểm điều trị: Cần phù hợp với nhịp sinh học và tiến trình bệnh lý. Ví dụ, bệnh nhân đái tháo đường nên được hẹn vào đầu buổi sáng sau khi đã ăn và tiêm insulin để tránh hạ đường huyết. Ngược lại, bệnh nhân tim mạch có thể ưu tiên cuối buổi sáng hoặc đầu giờ chiều để tránh thời điểm catecholamine nội sinh đạt đỉnh vào sáng sớm.
- Kiểm soát đau và sử dụng thuốc tê: Đau có thể khởi phát biến cố lập tức, do đó việc gây tê đủ là cần thiết. Đối với bệnh nhân nguy cơ tim mạch thấp và trung bình, có thể sử dụng thuốc tê có chất co mạch nhưng liều epinephrine không quá 0,04mg (tương đương 2 ống thuốc tê).
- Quản lý thuốc chống đông: Xu hướng hiện nay là không ngưng thuốc chống đông/kháng tiểu cầu cho các can thiệp nha khoa thông thường mà thay vào đó là tăng cường các biện pháp cầm máu tại chỗ. Bác sĩ cần tự tin trong việc xử lý các cục máu đông hình thành sau nhổ răng để kiểm soát chảy máu thay vì hoảng hốt chuyển viện.
- Tương tác thuốc: Cần thận trọng khi kê đơn NSAIDs (như Ibuprofen, Naproxen) cho bệnh nhân đang dùng thuốc chống đông vì sẽ làm tăng nguy cơ xuất huyết, hoặc làm giảm hiệu quả của thuốc hạ huyết áp.
Kết thúc bài báo cáo, TS.BS Võ Đắc Tuyến đưa ra lời khuyên quan trọng cho các đồng nghiệp: "Mọi quyết định điều trị nha khoa phải đặt trong bối cảnh sức khỏe toàn diện của người bệnh". Việc chủ động nhận diện nguy cơ và cá thể hóa phác đồ không chỉ giúp đảm bảo an toàn tuyệt đối cho bệnh nhân mà còn nâng cao hiệu quả điều trị lâu dài cho nhóm đặc biệt này.
>>> Hành trình tìm lại nụ cười cho người cao tuổi tại Khoa Lão nha, Bệnh viện Răng Hàm Mặt TPHCM
>>> Tại sao người bị tiểu đường, mỡ máu cần đặc biệt cẩn trọng khi điều trị răng miệng?
Thông tin biên tập
Tác giả
Đơn vị chịu trách nhiệm nội dung: AloBacsi
Bài viết có hữu ích với bạn?
Có thể bạn quan tâm
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ
Để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
