Khi ăn nhiều rau và trái cây tôi lại thèm món gì béo ngậy là tại sao?

Phòng nội dung - AloBacsi trả lời:

Chào bạn, câu hỏi của bạn thực sự chạm đến một mảng đề tài rất hấp dẫn trong khoa học hiện đại: Sự giao thoa giữa tiến hóa sinh học, di truyền học biểu hiện (Epigenetics) và trực giác cơ thể.

Phát hiện của bạn hoàn toàn chính xác về mặt khoa học: các vitamin quan trọng như A, D, E, K đều là những vitamin tan trong dầu. Nếu chúng ta ăn một đĩa salad ngập rau xanh hay một bát trái cây mà hoàn toàn không có chất béo đi kèm, cơ thể sẽ rất khó hấp thu được lượng vitamin quý giá này.

Vậy, việc bạn “thèm một thứ gì đó béo ngậy” để cân bằng có phải là do tổ tiên di truyền lại hay không? Câu trả lời là: Vừa đúng, lại vừa là một sự “hiểu lầm” rất dễ thương của cơ thể.

Chúng ta có thể lý giải hiện tượng này qua 3 góc độ khoa học sau:

1. Bản năng thèm chất béo: Di truyền từ tổ tiên xa xưa (đúng)

Về mặt tiến hóa, câu trả lời là CÓ. Tổ tiên của chúng ta ở thời kỳ săn bắt hái lượm thường xuyên đối mặt với nạn đói. Trong tự nhiên, chất béo là nguồn dinh dưỡng đậm đặc năng lượng nhất (1g chất béo cung cấp 9kcal, trong khi 1g carbohydrate hay protein chỉ cung cấp 4kcal).

Do đó, những cá thể có gene “thèm chất béo” sẽ có xu hướng tích trữ năng lượng tốt hơn, sống sót qua mùa đông hoặc nạn đói cao hơn, và từ đó di truyền lại bộ gene này cho chúng ta.

Cảm giác thèm vị béo là một cơ chế sinh tồn nguyên thủy được khắc sâu vào hệ thống phần thưởng (reward system) của não bộ.

2. Cảm giác bụng cồn cào: Do cơ học và đậm độ năng lượng (thực tế hiện tại)

Cảm giác bụng cồn cào khi bạn ăn nhiều rau quả thực chất không phải do cơ thể “nhận biết” thiếu vitamin tan trong dầu, mà liên quan đến cơ chế tiêu hóa:

- Thể tích lớn nhưng năng lượng thấp: Rau và trái cây chứa rất nhiều nước và chất xơ. Khi bạn ăn nhiều, dạ dày bị căng giãn ra, kích thích các thụ thể áp lực gửi tín hiệu lên não là “tôi đã đầy”.

- Tiêu hóa quá nhanh: Tuy nhiên, vì rau quả có rất ít chất béo và protein, dạ dày sẽ làm rỗng rất nhanh. Khi áp lực trong dạ dày giảm đột ngột mà lượng đường máu không tăng lên nhiều (do năng lượng từ rau thấp), dạ dày sẽ co bóp mạnh trở lại, dịch vị tiết ra gây cho bạn cảm giác “cồn cào” và trống trải.

- Vai trò của chất béo: Chất béo mất nhiều thời gian nhất để tiêu hóa. Khi có chất béo, tốc độ tháo rỗng của dạ dày sẽ chậm lại, giúp bạn no lâu hơn và chấm dứt cảm giác cồn cào.

3. “Trực giác dinh dưỡng”: Sự thông minh của hệ vi sinh đường ruột

Sau một thời gian dài tiến hóa, cơ thể con người phát triển một hệ thống giao tiếp gọi là trục não - ruột (Gut-brain axis).

Khi bạn ăn rau quả, hệ vi sinh vật đường ruột và các tế bào nội tiết ở ruột sẽ “đo lường” các chất dinh dưỡng đi vào. Nếu chúng nhận thấy có quá nhiều màng tế bào thực vật nhưng lại thiếu hụt các hạt mỡ (lipid) để hình thành các hạt vận chuyển vitamin (micelle), các tín hiệu hóa học sẽ được gửi ngược lên não bộ, chuyển hóa thành một thứ cảm giác thèm mơ hồ: “cần một cái gì đó ngậy hơn”.

Kết luận

Kinh nghiệm ăn uống của bạn là một minh chứng tuyệt vời cho thấy cơ thể bạn đang vận hành một cách hoàn hảo theo đúng thiết kế của tự nhiên.

Tổ tiên không di truyền cho bạn kiến thức: ”Hãy ăn chất béo để hấp thu vitamin A, D, E, K”. Nhưng tổ tiên đã để lại cho bạn một bộ máy sinh học nghiêm túc và nhạy bén: Biết phát ra tín hiệu “còi báo động” (cồn cào trong ruột, thèm béo) khi các nguồn dinh dưỡng bị lệch pha.

Sau này, khi đã hiểu về dinh dưỡng, bạn có thể chủ động “chiều chuộng” cơ thể bằng những chất béo lành mạnh như: thêm vài giọt dầu ô liu vào salad, ăn rau kèm một vài lát bơ, hoặc thêm một vốc hạt điều, hạnh nhân sau khi ăn trái cây.

Đó là sự kết hợp hoàn hảo giữa trực giác nguyên thủy và tri thức hiện đại!