Hơn 100.000 trẻ sinh non mỗi năm, cha mẹ cần theo dõi gì sau xuất viện?

Hơn 100.000 trẻ sinh non mỗi năm tại Việt Nam

Theo thông tin đăng tải trên Báo Điện tử Chính phủ, Bộ Y tế phối hợp với Sở Y tế TP Đà Nẵng và UNICEF Việt Nam tổ chức hoạt động hưởng ứng Ngày Thế giới vì trẻ sinh non năm 2026.

Chủ đề năm nay là “Để trẻ sinh non phát triển toàn diện, hãy đầu tư vào chăm sóc và theo dõi liên tục”, nhấn mạnh tầm quan trọng của chăm sóc trẻ sau giai đoạn điều trị ban đầu.

Theo số liệu được công bố, mỗi năm trên thế giới có khoảng 13,4 triệu trẻ sinh non. Tại Việt Nam, con số ước tính vượt 100.000 trẻ mỗi năm.

Đáng chú ý, trẻ sinh non và nhẹ cân chiếm trên 50% số ca tử vong sơ sinh. Tỷ lệ tử vong sơ sinh và trẻ dưới 5 tuổi tại các vùng khó khăn vẫn cao khoảng gấp hai lần so với khu vực đồng bằng, đô thị.

TS.BS Trần Đăng Khoa - Phó Cục trưởng Cục Bà mẹ và trẻ em, Bộ Y tế cho biết ngành y tế Việt Nam đã làm chủ nhiều kỹ thuật hồi sức, điều trị và nuôi dưỡng trẻ sinh non, cứu sống thành công cả những trẻ có cân nặng dưới 500 gram.

Tuy nhiên, chăm sóc trẻ sinh non không kết thúc khi trẻ đủ điều kiện rời bệnh viện.

Theo chuyên gia, chăm sóc dinh dưỡng, theo dõi sức khỏe và can thiệp liên tục sau xuất viện là những yếu tố quan trọng giúp trẻ phát triển toàn diện về thể chất, tinh thần và trí não.

Cha mẹ cần theo dõi những gì khi trẻ sinh non trở về nhà?

Trẻ sinh non có thể gặp nhiều vấn đề sức khỏe hơn trẻ sinh đủ tháng, tùy tuổi thai khi sinh, cân nặng, các bệnh lý đã mắc và quá trình điều trị tại bệnh viện.

Vì vậy, kế hoạch chăm sóc sau xuất viện cần được cá thể hóa. Bên cạnh việc tuân thủ lịch hẹn của bác sĩ, gia đình nên chú ý những vấn đề sau:

1. Khả năng bú và tăng cân

Cha mẹ cần theo dõi lượng sữa trẻ bú, khả năng bú và tình trạng tăng cân theo hướng dẫn của bác sĩ.

Các biểu hiện như bú yếu hơn bình thường, bỏ bú, khó đánh thức để bú hoặc tăng cân không đạt yêu cầu cần được trao đổi với nhân viên y tế.

Một số trẻ có thể cần chế độ dinh dưỡng đặc biệt, bổ sung vi chất hoặc sử dụng sữa được tăng cường dinh dưỡng theo chỉ định. Gia đình không nên tự thay đổi công thức pha sữa hay bổ sung sản phẩm khi chưa được hướng dẫn.

2. Hô hấp và thân nhiệt

Trẻ sinh non có thể chưa hoàn thiện khả năng điều hòa thân nhiệt và dễ gặp các vấn đề hô hấp, đặc biệt nếu từng có bệnh lý phổi hoặc cần hỗ trợ hô hấp trong thời gian nằm viện.

Cha mẹ cần chú ý nhịp thở, màu sắc da, khả năng bú và tình trạng tỉnh táo của trẻ.

Nếu trẻ ngừng thở, tím tái, khó thở rõ hoặc không đáp ứng, cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay.

Gia đình cũng cần giữ môi trường sống phù hợp, tránh để trẻ quá lạnh hoặc quá nóng và thực hiện các hướng dẫn chăm sóc da kề da nếu được nhân viên y tế khuyến nghị.

3. Thị giác, thính giác và phát triển vận động

Một số trẻ sinh non cần được theo dõi chuyên khoa mắt, thính lực hoặc đánh giá phát triển thần kinh sau xuất viện.

Cha mẹ cần kiểm tra giấy ra viện để biết trẻ đã được sàng lọc những vấn đề nào, có cần tái khám võng mạc, kiểm tra thính lực hoặc đánh giá phát triển hay không.

Việc theo dõi các mốc phát triển cần tính đến tuổi hiệu chỉnh của trẻ sinh non, đặc biệt trong những năm đầu đời.

Tuổi hiệu chỉnh được tính bằng tuổi thực tế sau sinh trừ đi số tuần trẻ sinh sớm so với mốc 40 tuần thai. Ví dụ, trẻ sinh ở tuần 32, hiện được 16 tuần tuổi sau sinh, sẽ có tuổi hiệu chỉnh khoảng 8 tuần.

Điều này giúp tránh đánh giá sai khả năng phát triển của trẻ khi so sánh trực tiếp với trẻ sinh đủ tháng.

4. Lịch tái khám và tiêm chủng

Trước khi xuất viện, gia đình nên nắm rõ lịch tái khám, các loại thuốc hoặc vi chất cần dùng, chế độ dinh dưỡng và những dấu hiệu phải quay lại bệnh viện.

Trẻ sinh non vẫn cần được tiêm chủng theo hướng dẫn chuyên môn. Lịch tiêm của từng trẻ có thể cần xem xét riêng tùy tình trạng sức khỏe, cân nặng và một số loại vắc xin cụ thể.

Cha mẹ không nên tự trì hoãn toàn bộ lịch tiêm chỉ vì trẻ sinh non hoặc nhẹ cân.

Những dấu hiệu cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay

Trong quá trình chăm sóc tại nhà, phụ huynh cần đặc biệt cảnh giác nếu trẻ xuất hiện các biểu hiện bất thường như:

• Ngừng thở, tím tái hoặc khó thở.

• Bú rất kém, bỏ bú hoặc không thể đánh thức để bú.

• Lừ đừ, giảm đáp ứng hoặc co giật.

• Sốt từ 38°C trở lên hoặc thân nhiệt thấp bất thường.

• Nôn xanh, bụng chướng rõ hoặc có dấu hiệu mất nước.

Đây là những biểu hiện cần được đánh giá y tế khẩn cấp, không nên tự theo dõi kéo dài tại nhà.

Đối với trẻ từng mắc bệnh phổi mạn tính, có vấn đề tim mạch hoặc cần hỗ trợ đặc biệt sau xuất viện, gia đình phải tuân thủ kế hoạch theo dõi riêng của bác sĩ điều trị.

Chăm sóc liên tục giúp trẻ sinh non có thêm cơ hội phát triển khỏe mạnh

Theo Bộ Y tế, việc chăm sóc trẻ sinh non cần được duy trì từ phòng sinh, đơn vị hồi sức sơ sinh đến giai đoạn theo dõi tại nhà và cộng đồng.

Ngoài điều trị các bệnh lý trước mắt, trẻ cần được quan tâm đến dinh dưỡng, tăng trưởng, vận động và phát triển thần kinh.

Đối với cha mẹ, điều quan trọng không phải là so sánh tốc độ phát triển của con với những trẻ sinh đủ tháng, mà là theo dõi sự tiến bộ của trẻ theo tuổi hiệu chỉnh và kế hoạch chăm sóc được bác sĩ hướng dẫn.