"Hãy biến thức ăn thành thuốc": Danh sách 44 loại nước uống chữa bệnh có đáng tin?

"Hãy biến thức ăn thành thuốc - thuốc thành thức ăn" là câu nói nổi tiếng thường được gán cho danh y Hippocrates. Tinh thần của câu nói này rất đúng: một chế độ ăn lành mạnh giúp phòng ngừa nhiều bệnh mạn tính và góp phần duy trì sức khỏe lâu dài.

Tuy nhiên, từ triết lý đúng đó, nhiều bài viết trên mạng xã hội lại diễn giải theo hướng cực đoan, cho rằng từng loại nước ép hay thức uống có thể chữa hoặc phòng hàng loạt bệnh. Danh sách 44 loại nước uống đang lan truyền là một ví dụ điển hình.

Khi đối chiếu với các bằng chứng khoa học hiện nay, có thể chia các thông tin trong danh sách thành ba nhóm.

Nhóm 1: Có cơ sở khoa học nhưng bị nói quá

Nhiều thực phẩm trong danh sách thực sự giàu vitamin, khoáng chất hoặc chất chống oxy hóa. Ví dụ:

• Nước dừa giúp bù nước và bổ sung kali.
• Cam, bưởi, kiwi giàu vitamin C.
• Cà rốt chứa nhiều beta-caroten tốt cho mắt.
• Bơ giàu chất béo không bão hòa có lợi cho tim mạch.
• Lựu chứa polyphenol chống oxy hóa.
• Nho chứa resveratrol.
• Rau má, diếp cá, gừng, tỏi đều chứa nhiều hoạt chất sinh học có lợi.
  
  

Tuy nhiên, "có lợi" không đồng nghĩa với "chữa bệnh".

Ví dụ, nước lựu có thể góp phần bảo vệ tim mạch nhờ chất chống oxy hóa, nhưng chưa có bằng chứng đủ mạnh cho thấy nó chữa bệnh trĩ hay tăng cường sinh lý.

Kiwi, nho hay bưởi cũng không thể "ngừa ung thư" theo nghĩa tuyệt đối. Chúng chỉ là một phần của chế độ ăn lành mạnh có thể góp phần giảm nguy cơ mắc một số bệnh.

Nhóm 2: Có nghiên cứu ban đầu nhưng chưa đủ để khuyến cáo

Một số thông tin bắt nguồn từ các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm hoặc trên động vật. Ví dụ:

• Dứa chứa bromelain có đặc tính chống viêm.
• Dưa hấu chứa citrulline có thể hỗ trợ giãn mạch.
• Tỏi có khả năng kháng khuẩn.
• Gừng giúp giảm buồn nôn.
• Trà xanh giàu catechin.
  
  

Tuy nhiên, từ kết quả nghiên cứu đến khuyến cáo điều trị cho con người là một chặng đường rất dài.

Hiện chưa có hướng dẫn y khoa nào khuyến cáo:

• uống dứa để tiêu sỏi thận;
• uống chanh leo để phòng ung thư;
• uống trà chanh sả để chống ung thư;
• uống thân cây chuối để chữa nhiều bệnh.
  
  

Những tuyên bố này đều vượt quá bằng chứng hiện có.

Nhóm 3: Thiếu bằng chứng hoặc hoàn toàn sai

Đây là nhóm đáng lo ngại nhất. Trong danh sách có nhiều khẳng định chưa được chứng minh hoặc trái với kiến thức y học hiện nay. Ví dụ:

• "Nước dứa giảm trào ngược": Thực tế, dứa có tính acid khá cao. Với nhiều người bị trào ngược dạ dày, nước dứa còn có thể làm triệu chứng nặng hơn.
• "Nước cam tăng dịch ối cho phụ nữ mang thai": Không có bằng chứng khoa học nào cho thấy nước cam làm tăng lượng nước ối.
• "Nước sầu riêng làm tăng huyết áp": Sầu riêng chứa nhiều năng lượng nhưng không được xem là thực phẩm dùng để điều trị tụt huyết áp.
• "Nước gừng làm tăng huyết áp": Gừng không phải thuốc điều trị huyết áp thấp. Thậm chí một số nghiên cứu còn ghi nhận gừng có thể làm huyết áp giảm nhẹ ở một số người.
• "Nước rau mùi thải độc thủy ngân": Đây là thông tin rất phổ biến trên mạng nhưng chưa được chứng minh ở người. Điều trị ngộ độc thủy ngân phải dùng thuốc thải độc chuyên biệt theo chỉ định bác sĩ.
• "Nước bưởi ngừa phóng xạ": Hoàn toàn không có bằng chứng khoa học.
  
  

Nguy hiểm nhất là thông tin "phòng ung thư". Trong danh sách có khá nhiều loại thực phẩm được cho là "phòng ung thư", đây là cách diễn đạt rất dễ gây hiểu lầm. Đến nay không có loại nước ép nào được chứng minh có thể phòng hoặc chữa ung thư.

Các tổ chức ung thư trên thế giới đều khuyến cáo:

• ăn nhiều rau quả,
• hạn chế thịt chế biến sẵn,
• duy trì cân nặng hợp lý,
• tập thể dục,
• không hút thuốc,
• hạn chế rượu bia,

mới là những biện pháp đã được chứng minh giúp giảm nguy cơ ung thư.

Không có loại nước ép đơn lẻ nào thay thế được lối sống lành mạnh.

Vậy có nên áp dụng danh sách này?

Câu trả lời là có, nhưng phải áp dụng đúng cách.

Có thể xem danh sách này như một gợi ý để đa dạng thực phẩm hằng ngày, vì phần lớn các loại trái cây, rau củ đều giàu vitamin và chất chống oxy hóa.

Tuy nhiên, không nên tin rằng mỗi loại nước uống tương ứng với một bệnh cụ thể.

Ví dụ:

• Không uống nước ép bắp cải thay thuốc điều trị viêm loét dạ dày.
• Không dùng nước đu đủ xanh để chữa sỏi thận.
• Không uống nước tỏi thay thuốc trị cúm.
• Không bỏ điều trị ung thư chỉ vì tin vào nước ép trái cây.
• Thực phẩm là "người bạn", không phải "thần dược"
  
  

Các chuyên gia dinh dưỡng hiện nay đều thống nhất rằng không có "siêu thực phẩm" nào chữa được mọi bệnh. Điều quan trọng nhất là một chế độ ăn đa dạng, cân đối và lâu dài, kết hợp ngủ đủ, vận động đều, kiểm soát cân nặng và khám sức khỏe định kỳ.

Nói cách khác, câu "hãy biến thức ăn thành thuốc" vẫn rất đáng để thực hành, nhưng cần hiểu theo nghĩa ăn uống khoa học để phòng bệnh, chứ không phải uống một loại nước nào đó để thay thế thuốc chữa bệnh.