Giang mai tăng song hành với HIV ở người trẻ

1. Không có thuốc dự phòng giang mai

Thưa BS, trước xu hướng HIV gia tăng ở nhóm 15 - 29 tuổi, BS có lo ngại bệnh giang mai cũng đang tăng lên trong cùng nhóm đối tượng này hay không?

BS Trương Hữu Khanh - Phó Chủ tịch thường trực Hội Truyền nhiễm TPHCM trả lời:

Số ca giang mai chắc chắn đang gia tăng, đặc biệt ở cùng nhóm tuổi trẻ có nguy cơ nhiễm HIV, bởi hai bệnh này có đường lây truyền giống nhau, chủ yếu qua quan hệ tình dục.

Hiện nay, phần lớn ca HIV mới ở người trẻ là lây qua đường tình dục, trong đó nhóm MSM là nhóm nguy cơ nổi bật. Khi HIV và giang mai cùng có chung con đường lây truyền, hai bệnh này sẽ song hành và tăng song song.

Một yếu tố đáng lưu ý là HIV hiện đã có các biện pháp dự phòng hiệu quả, khiến nhiều người cảm thấy an tâm hơn khi quan hệ tình dục. Trong khi đó, giang mai lại không có thuốc dự phòng. Khi hành vi quan hệ trở nên “thoải mái” hơn, nguy cơ lây giang mai chắc chắn sẽ tăng. Thực tế cho thấy, giang mai không chỉ gia tăng ở người trẻ mà còn xuất hiện nhiều hơn ở phụ nữ và cả trẻ em, bao gồm giang mai bẩm sinh.

2. Giang mai dễ bị bỏ sót vì sang thương không đau, có thể tự mất

Dấu hiệu sớm của giang mai thường là gì, và vì sao nhiều người trẻ mắc bệnh mà không hề biết?

BS Trương Hữu Khanh trả lời:

Đặc điểm nguy hiểm của giang mai là triệu chứng sớm thường rất nhẹ, không gây khó chịu và có thể tự biến mất, khiến người bệnh chủ quan.

Dấu hiệu ban đầu thường là săng giang mai - những sang thương loét nông xuất hiện ở vùng sinh dục hoặc khu vực tiếp xúc khi quan hệ tình dục. Những tổn thương này không đau, không ngứa, đôi khi chỉ giống vết trầy hoặc vết loét nhỏ. Ngoài ra, giang mai cũng có thể gây phát ban giống nhiều bệnh da khác nên rất dễ bị nhầm lẫn.

Đáng lưu ý, các sang thương này có thể tự hết sau 1 - 2 tuần dù không điều trị. Khi đó, vi khuẩn đã xâm nhập vào máu và chuyển sang các giai đoạn tiếp theo mà người bệnh hoàn toàn không hay biết, đồng thời vẫn có khả năng lây cho người khác.

Chính vì triệu chứng ban đầu không gây khó chịu và tự khỏi, nhiều người trẻ không nghĩ đến việc đi khám. Tuy nhiên, chỉ có xét nghiệm máu mới giúp phát hiện chính xác giang mai và xác định giai đoạn bệnh, từ đó điều trị kịp thời và tránh lây lan trong cộng đồng.

3. Giang mai điều trị trễ vẫn khỏi, nhưng dễ lây lan nếu không tuân thủ

Nhiều trường hợp vết loét giang mai không đau, tự lành, điều này có khiến người bệnh chủ quan và bỏ qua giai đoạn vàng điều trị không?

BS Trương Hữu Khanh trả lời:

Với mọi bệnh lý, phát hiện sớm luôn mang lại hiệu quả tốt hơn. Riêng giang mai, dù phát hiện sớm hay muộn, nếu điều trị đúng phác đồ thì vẫn có thể khỏi.

Tuy nhiên, vấn đề đáng lo nằm ở chỗ từ giai đoạn giang mai thứ hai trở đi, việc điều trị đòi hỏi tuân thủ rất nghiêm ngặt. Nếu điều trị không đúng hoặc không đủ liệu trình, vi khuẩn giang mai không bị tiêu diệt hoàn toàn mà chỉ “ẩn” trong cơ thể.

Khi đó, người bệnh có thể nhầm tưởng bệnh đã khỏi vì triệu chứng bên ngoài biến mất, nhưng thực tế vi khuẩn vẫn tiếp tục tồn tại, âm thầm tiến triển sang giai đoạn giang mai muộn (giai đoạn 3). Trong suốt quá trình này, người bệnh vẫn có khả năng lây nhiễm cho người khác.

4. Bốn giai đoạn diễn tiến giang mai

Xin hỏi BS, giang mai được chia thành mấu giai đoạn? Nếu không điều trị sớm, giang mai có thể gây ra những biến chứng nguy hiểm nào thưa BS?

BS Trương Hữu Khanh trả lời:

Giang mai được chia thành 4 giai đoạn:

- Giai đoạn 1: Xuất hiện các sang thương tại vị trí nhiễm. 

- Giai đoạn 2: Vi khuẩn giang mai đã đi vào máu.

- Giai đoạn 3: Bệnh lan đến nhiều cơ quan khác nhau trong cơ thể.

- Giai đoạn 4: Giang mai đã gây tổn thương hệ thần kinh, ảnh hưởng nghiêm trọng đến nhiều chức năng.

Có những người nhìn bề ngoài hoàn toàn bình thường nhưng thực tế đã ở giai đoạn hai hoặc giai đoạn ba của giang mai, do bệnh diễn tiến âm thầm và triệu chứng không rõ ràng.

Ngoài ra, còn có các nhóm đặc biệt như giang mai ở phụ nữ mang thai và giang mai bẩm sinh ở trẻ em. Với mỗi nhóm bệnh nhân khác nhau, cần có kế hoạch điều trị phù hợp và triệt để, nhằm loại bỏ hoàn toàn vi khuẩn xoắn khuẩn giang mai trong máu, tránh biến chứng và lây lan về sau.

5. Xét nghiệm giang mai: Đơn giản, không cần chuẩn bị đặc biệt

Xét nghiệm giang mai hiện nay được thực hiện ra sao, có cần nhịn ăn hay chuẩn bị gì đặc biệt không, thưa BS?

BS Trương Hữu khanh trả lời:

Xét nghiệm giang mai là xét nghiệm máu thông thường, không cần nhịn ăn hay chuẩn bị gì đặc biệt.

Khi một người nghi ngờ bản thân có nguy cơ, hoặc được bác sĩ tình cờ phát hiện xét nghiệm dương tính, người bệnh cần đến cơ sở y tế hoặc bác sĩ chuyên khoa để được tư vấn và hướng dẫn cụ thể. Bởi xét nghiệm giang mai không chỉ có một loại, mà gồm nhiều xét nghiệm khác nhau dùng cho tầm soát, đánh giá giai đoạn bệnh và theo dõi sau điều trị.

Tùy từng giai đoạn, bác sĩ sẽ chỉ định xét nghiệm phù hợp và lên kế hoạch theo dõi sau điều trị. Vì vậy, người dân nên chủ động xét nghiệm sớm để xác định mình đang ở giai đoạn nào, từ đó điều trị kịp thời và đúng cách.

6. Bao lâu nên tầm soát giang mai một lần?

Một người không có triệu chứng nhưng có hành vi nguy cơ, BS khuyến cáo bao lâu nên đi tầm soát giang mai một lần?

BS Trương Hữu Khanh trả lời:

Với người bình thường, nếu cảm thấy bản thân có nguy cơ, hoặc phụ nữ mang thai đi khám thai, thì nên chủ động đề nghị xét nghiệm giang mai, vì bên ngoài không thể biết được mình có nhiễm hay không.

Đối với những người có hành vi nguy cơ qua quan hệ tình dục, nguyên tắc tiếp cận giống như HIV. Nghĩa là khi đã đi xét nghiệm HIV, không nên chỉ dừng lại ở HIV, mà nên làm luôn xét nghiệm giang mai.

Riêng phụ nữ mang thai, việc xét nghiệm HIV, giang mai và viêm gan B là cần thiết để đảm bảo an toàn cho thai nhi.

Ngoài ra, bất cứ thời điểm nào nghi ngờ, đặc biệt khi có sang thương da hoặc quan hệ không an toàn, người dân nên đi xét nghiệm, được tư vấn đầy đủ và xét nghiệm lại theo hướng dẫn, như vậy mới thực sự an toàn.

7. Phụ nữ mang thai nhiễm giang mai, con có bị lây không?

Đối với phụ nữ mang thai nhiễm giang mai thì trẻ sơ sinh có chắc chắn bị lây hay không và cần làm gì, thưa BS?

BS Trương Hữu Khanh trả lời:

Đối với phụ nữ mang thai mắc giang mai, điều quan trọng nhất là phải ý thức rõ việc bảo vệ thai nhi. Giang mai bẩm sinh là một tình trạng rất nghiêm trọng, có thể ảnh hưởng nặng nề đến hệ xương, răng và não của trẻ.

Khi phát hiện nhiễm giang mai trong thai kỳ, người mẹ cần đến bác sĩ chuyên khoa để được điều trị bằng thuốc tiêm, nhằm kiểm soát vi khuẩn giang mai và ngăn không cho vi khuẩn lây truyền qua bào thai. Nếu vi khuẩn đi qua thai nhi, nó có thể gây tổn thương nhiều cơ quan của trẻ.

Sau khi sinh, trẻ có thể xuất hiện các biểu hiện của giang mai bẩm sinh như bong da, răng bất thường, xương phát triển không bình thường. Tuy nhiên, cũng có những trường hợp bề ngoài trẻ trông hoàn toàn bình thường, khiến bệnh dễ bị bỏ sót.

Vì vậy, xét nghiệm giang mai trong thai kỳ là rất cần thiết. Nếu mẹ nhiễm bệnh, cần điều trị sớm để bảo vệ thai nhi. Sau sinh, trẻ cũng cần được xét nghiệm và đánh giá lại, để quyết định có tiếp tục điều trị hay không. Nếu bỏ qua, trẻ có thể tiến triển thành giang mai bẩm sinh, gây ảnh hưởng nghiêm trọng và lâu dài đến chất lượng sống.

8. Giang mai có chữa khỏi hoàn toàn không?

Giang mai có chữa khỏi hoàn toàn được không, thời gian điều trị bao lâu và người bệnh có cần theo dõi lâu dài sau điều trị không?

BS Trương Hữu Khanh trả lời:

Giang mai có thể chữa khỏi hoàn toàn nếu được điều trị đúng thuốc và đúng phác đồ. Thuốc điều trị giang mai hiện nay trên toàn thế giới vẫn là penicillin - một loại kháng sinh đã được sử dụng từ rất lâu.

Tuy nhiên, điểm khó là loại penicillin tác dụng chậm, kéo dài dùng trong điều trị giang mai không phải lúc nào cũng sẵn có, vì ít được sử dụng thường xuyên và chỉ có tại một số cơ sở chuyên khoa. Do đó, người bệnh cần đến đúng bệnh viện chuyên khoa để được điều trị phù hợp.

Trong điều trị giang mai, việc tuân thủ phác đồ là yếu tố quyết định. Ví dụ, nếu bác sĩ chỉ định tiêm thuốc trong 14 ngày thì chỉ cần ngưng một ngày cũng phải điều trị lại từ đầu. Điều này đặc biệt quan trọng đối với phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh, vì việc bỏ sót liều có thể làm thất bại điều trị và tăng nguy cơ lây truyền cho thai nhi.

Ngoài ra, điều trị giang mai bắt buộc phải tiêm thuốc, không thể thay thế bằng thuốc uống. Người bệnh cần tiêm đủ liều, đúng thời gian theo chỉ định, thường phải thực hiện tại bệnh viện hoặc cơ sở y tế.

9. Giang mai vẫn có thể tái nhiễm nếu tiếp tục quan hệ với nguồn lây

Sau khi đã điều trị khỏi giang mai, người bệnh có thể tái nhiễm không, và nguy cơ này cao hay thấp ạ?

BS Trương Hữu Khanh trả lời:

Giang mai hoàn toàn có thể tái nhiễm. Nếu người bệnh tiếp tục quan hệ tình dục không an toàn và tiếp xúc lại đúng nguồn lây, thì bệnh sẽ lây lại như lần đầu, dù trước đó đã điều trị khỏi.

10. Phòng được HIV không đồng nghĩa phòng được giang mai và các bệnh lây truyền qua đường tình dục

BS có lời khuyên gì dành cho người trẻ 15 - 29 tuổi để phòng tránh giang mai và các bệnh lây truyền qua đường tình dục, trong bối cảnh số ca HIV đang gia tăng?

BS Trương Hữu Khanh trả lời:

Khi HIV đã được phòng ngừa tốt bằng thuốc uống hoặc thuốc chích kéo dài, người trẻ cần hiểu rõ rằng những biện pháp này không có tác dụng phòng ngừa các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác, đặc biệt là giang mai. Các bệnh này vẫn lây qua quan hệ tình dục và không có thuốc dự phòng.

Do đó, ngoài việc sử dụng bao cao su để hạn chế nguy cơ lây nhiễm, điều quan trọng nhất là chủ động phát hiện sớm. Khi nghi ngờ có nguy cơ, cần đi xét nghiệm cho bản thân và cả bạn tình, điều trị đồng thời. Nếu chỉ một người điều trị, trong khi nguồn lây vẫn còn, bệnh sẽ tiếp tục lây đi lây lại.

Hiện không có cách nào khác ngoài phát hiện sớm và điều trị đồng thời cho các bên liên quan để hạn chế lây lan. Nếu không kiểm soát tốt, các bệnh lây truyền qua đường tình dục, trong đó có giang mai, có nguy cơ quay trở lại thành các đợt dịch, gây ảnh hưởng lớn cho cộng đồng.