Ghi nhận nhiều ca cúm A: Khi nào cần đi viện, có nên tự uống Tamiflu, tiêm vắc xin lúc nào để phòng bệnh?
Nhiều trường hợp xét nghiệm dương tính với cúm A được ghi nhận tại Bệnh viện Nhân dân Gia Định trong những tuần gần đây. TS.BS Lê Thị Thu Hương - Trưởng khoa Nội Hô hấp, Phó Trưởng Ban điều hành Đơn vị Tiêm chủng của bệnh viện cảnh báo người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền dễ diễn tiến nặng, đồng thời lưu ý không tự ý dùng thuốc kháng virus hoặc trì hoãn tiêm vắc xin cúm.
1. Ghi nhận nhiều bệnh nhân có triệu chứng hô hấp, trong đó có các trường hợp dương tính với cúm A
Thưa BS, thời điểm này TPHCM đang bước vào giai đoạn thời tiết thay đổi, mưa nắng thất thường. Tại Khoa Hô hấp, Bệnh viện Nhân dân Gia Định, tình hình người bệnh đến khám và nhập viện vì các bệnh nhiễm trùng hô hấp, đặc biệt là cúm, đang diễn biến như thế nào? So với những tháng trước, số ca bệnh có xu hướng gia tăng không?
TS.BS Lê Thị Thu Hương - Trưởng khoa Nội Hô hấp, Phó Trưởng Ban điều hành Đơn vị Tiêm chủng, Bệnh viện Nhân dân Gia Định trả lời: Trong vài tuần gần đây, số người đến khám vì các triệu chứng hô hấp có xu hướng gia tăng theo ghi nhận tại khoa.
Không chỉ riêng Khoa Hô hấp, tại các khoa và phòng khám của bệnh viện cũng ghi nhận nhiều người bệnh có các triệu chứng như ho, hắt hơi, sổ mũi, đau họng, đau mình mẩy.
Trong đó, nhiều bệnh nhân khi được thực hiện xét nghiệm đã có kết quả dương tính với cúm A.
2. Người cao tuổi, trẻ em, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền dễ diễn tiến nặng khi mắc cúm
Người bệnh cúm nhập viện thường trong tình trạng ra sao, và nhóm tuổi, đối tượng nào đang được ghi nhận dễ diễn tiến nặng nhất?
TS.BS Lê Thị Thu Hương trả lời: Thực ra, hầu như vào những thời điểm thời tiết thay đổi như giai đoạn này, mưa nắng thất thường, đặc biệt có những đợt mưa liên tục và trời lạnh, thì các bệnh lý hô hấp thường gia tăng.
Đối tượng mắc bệnh rất đa dạng, từ trẻ em cho đến người lớn đều có thể mắc. Tuy nhiên, chúng ta cũng biết rằng không phải ai mắc bệnh cũng có diễn tiến giống nhau.
Có những người, đặc biệt là người có bệnh nền, người lớn tuổi, trẻ nhỏ hoặc phụ nữ mang thai, khi mắc các bệnh nhiễm trùng hô hấp, trong đó có cúm, thì các triệu chứng có thể nặng hơn.
Một số trường hợp thậm chí phải nhập viện điều trị, đặc biệt là những người có bệnh nền và người lớn tuổi như tôi đã đề cập.

3. Nhiễm trùng hô hấp có thể khiến bệnh phổi mạn tính, tim mạch trở nặng, phải nhập viện
Trong thực tế điều trị, bác sĩ có gặp những trường hợp người bệnh ban đầu chỉ sốt, ho, đau nhức thông thường nhưng sau vài ngày đã chuyển nặng, phải thở oxy hoặc hỗ trợ hô hấp không?
TS.BS Lê Thị Thu Hương trả lời: Tại khoa, chúng tôi cũng ghi nhận những trường hợp như vậy, nhất là ở những bệnh nhân lớn tuổi có sẵn bệnh nền, đặc biệt là bệnh lý hô hấp, tim mạch hoặc những người đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch.
Có những bệnh nhân xuất hiện đợt cấp của bệnh phổi mạn tính, hoặc bệnh tim mạch trở nên mất ổn định. Trước đó vài ngày, người bệnh chỉ có những triệu chứng hô hấp như hắt hơi, sổ mũi.
Trong gia đình có thể có vài người cùng mắc bệnh chứ không chỉ một người. Tuy nhiên, những người lớn tuổi lại có thể diễn tiến nặng hơn và phải nhập viện.
Thực tế, chúng tôi cũng gặp những trường hợp cả gia đình có nhiều người cùng mắc bệnh, nhưng người lớn tuổi thường có biểu hiện nặng hơn, thậm chí phải nhập viện do đợt cấp của bệnh nền sẵn có.
4. Cúm không chỉ gây sốt, ho mà còn có thể khiến người bệnh mệt lả, xây xẩm, chóng mặt
Điều gì khiến cúm có thể gây tổn thương phổi nghiêm trọng? Đặc biệt, những dấu hiệu nào cho thấy bệnh không còn là một đợt cúm thông thường, cần đến bệnh viện ngay dù người bệnh đã hạ sốt?
TS.BS Lê Thị Thu Hương trả lời: Cúm là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp do virus cúm gây ra. Người bệnh có thể sốt, ho, đau nhức cơ thể, đôi khi kèm hắt hơi hoặc sổ mũi.
Tuy nhiên, chúng ta cũng cần lưu ý rằng cúm là bệnh đã được biết đến từ lâu, nhưng virus cúm liên tục biến đổi theo thời gian.
Mức độ nặng của cúm có thể rất khác nhau, tùy thuộc vào tuổi, bệnh nền và đáp ứng miễn dịch của từng người. Có trường hợp chỉ giống như cảm thông thường, nhưng cũng có trường hợp nặng hơn, đặc biệt ở những người có bệnh nền, trẻ em và phụ nữ mang thai.
Ở giai đoạn đầu, cúm có thể dễ nhầm với các bệnh do virus đường hô hấp khác, nhưng biểu hiện toàn thân thường rõ hơn.
Thông thường, người bệnh cúm có các triệu chứng toàn thân nhiều hơn, sốt cao hơn, đau nhức mình mẩy và cảm thấy rất mệt mỏi. Tuy nhiên, không phải người mắc cúm nào cũng sốt cao, đặc biệt là người lớn tuổi.
Ví dụ, trong một buổi khám gần đây, tôi có khám cho hai vợ chồng. Cả hai đều chia sẻ rằng họ rất mệt, xây xẩm, chóng mặt. Mặc dù bệnh nền của họ là tăng huyết áp và đang được kiểm soát tốt, nhưng hai cô chú vẫn cảm thấy rất mệt, chỉ muốn nhập viện vì không thể làm gì được.
Như vậy, chúng ta thấy rằng các triệu chứng của cúm có thể thay đổi rất nhiều. Ở những người trẻ tuổi, bệnh có thể qua đi, nhưng đối với người lớn tuổi có bệnh nền, cúm có thể trở thành một vấn đề sức khỏe rất quan trọng.
5. Thuốc kháng virus cúm vẫn có thể được chỉ định sau 48 giờ nếu người bệnh diễn tiến nặng
Nhiều người khi sốt, ho thường tự mua thuốc điều trị, thậm chí sử dụng oseltamivir (Tamiflu) mà chưa được xác định mắc cúm. Ngược lại, có người nghĩ đã qua 48 giờ kể từ khi xuất hiện triệu chứng thì thuốc kháng virus không còn tác dụng.
BS có thể làm rõ những trường hợp nào cần điều trị kháng virus, liệu điều trị sau 48 giờ còn mang lại lợi ích không? Đặc biệt, những dấu hiệu nào là ranh giới giữa theo dõi tại nhà và cần nhập viện?
TS.BS Lê Thị Thu Hương trả lời: Thực ra, về việc sử dụng thuốc kháng virus, tôi muốn nhấn mạnh rằng chúng ta không nên tự ý ra nhà thuốc mua thuốc về sử dụng.
Thuốc kháng virus cúm không cần sử dụng ở tất cả những người mắc cúm. Việc sử dụng thuốc kháng virus phải do bác sĩ chỉ định. Đây là thuốc cần kê toa và phải được bác sĩ theo dõi trong quá trình điều trị.
Không phải tất cả những trường hợp có triệu chứng cúm, sau khi xét nghiệm cho kết quả dương tính với cúm, đều phải sử dụng thuốc kháng virus. Việc có chỉ định thuốc hay không còn tùy vào tình trạng bệnh và nguy cơ biến chứng của từng người.
Việc chỉ định thuốc kháng virus phải do bác sĩ đánh giá và quyết định dựa trên nhiều yếu tố.
Ví dụ như tuổi tác, nguy cơ của người bệnh, có bệnh nền kèm theo hay không, có thuộc nhóm nguy cơ như phụ nữ mang thai hoặc trẻ nhỏ hay không. Bên cạnh đó, bác sĩ còn phải xem xét mức độ triệu chứng hiện tại và nguy cơ người bệnh có thể diễn tiến nặng để quyết định sử dụng thuốc kháng virus.
Về thời điểm điều trị, nhiều người hiểu lầm rằng thuốc kháng virus chỉ có tác dụng trong 48 giờ đầu tiên. Thực tế, 48 giờ đầu là thời điểm thuốc kháng virus phát huy tác dụng tốt nhất, chứ không có nghĩa là sau 48 giờ thì không còn được sử dụng thuốc.
Đối với người bệnh cúm nặng, phải nhập viện hoặc bệnh đang diễn tiến xấu, bác sĩ vẫn có thể chỉ định thuốc kháng virus dù đã quá 48 giờ từ khi khởi phát triệu chứng. Ở nhóm người nguy cơ cao, việc điều trị cũng cần được xem xét sớm, không nên chờ bệnh chuyển nặng.
Tuy nhiên, tôi muốn nhắc lại rằng tất cả các chỉ định sử dụng thuốc kháng virus đều phải được bác sĩ đánh giá và quyết định.
Điều quan trọng là phải chỉ định đúng người, đúng thời điểm, đồng thời đánh giá được người bệnh có nguy cơ diễn tiến nặng hơn hay không, có thuộc nhóm đối tượng nguy cơ cao hay không, để từ đó sử dụng thuốc một cách hợp lý nhất cho người bệnh.
6. Vắc xin cúm có xu hướng chuyển từ tứ giá sang tam giá, không nên chờ vắc xin mới để tiêm ngừa
Virus cúm liên tục biến đổi nên thành phần vắc xin cũng được cập nhật theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới. Vậy vắc xin cúm dành cho mùa 2026-2027 có những cập nhật gì về chủng virus? Những thay đổi này có ý nghĩa như thế nào đối với khả năng bảo vệ?
TS.BS Lê Thị Thu Hương trả lời: Chúng ta biết rằng do đặc tính của virus cúm, các kháng nguyên của virus luôn thay đổi. Vì vậy, hằng năm, Tổ chức Y tế Thế giới và các trung tâm dịch tễ lớn đều cập nhật thông tin về những chủng virus cúm đang lưu hành.
Từ những thông tin đó, các nhà sản xuất vắc xin sẽ cập nhật công thức vắc xin sao cho phù hợp nhất với mùa cúm tiếp theo. Do đó, công thức vắc xin cúm cũng có một số điều chỉnh qua từng năm.
Trước đây, chúng ta biết rằng vắc xin cúm tứ giá chứa thành phần kháng nguyên của hai phân nhóm cúm A là A(H1N1), A(H3N2), cùng hai dòng cúm B là Victoria và Yamagata.
Tuy nhiên, hiện nay, công thức vắc xin cúm đang có xu hướng được điều chỉnh. Đặc biệt, chưa có bằng chứng xác nhận dòng virus cúm B/Yamagata lưu hành tự nhiên từ tháng 3/2020, do đó xu hướng hiện nay là chuyển từ vắc xin cúm tứ giá sang tam giá.
Tuy nhiên, không phải tất cả các quốc gia đều sử dụng những loại vắc xin hoàn toàn giống nhau. Đặc biệt, khi vắc xin được đưa vào Việt Nam, phải được Bộ Y tế cấp phép và sử dụng đúng mục đích, theo tư vấn và chỉ định của bác sĩ.
Một lựa chọn dự phòng đáng lưu ý ở người lớn tuổi là vắc xin cúm liều cao, được phát triển nhằm cải thiện đáp ứng miễn dịch vốn có xu hướng suy giảm theo tuổi.
Tại Việt Nam, loại vắc xin này đã được cấp đăng ký lưu hành. Việc lựa chọn sử dụng cần căn cứ vào tuổi, bệnh nền và tình trạng cung ứng thực tế.
Tuy nhiên, chúng ta không nên chờ đến khi có những loại vắc xin mới hơn rồi mới tiêm ngừa.
Tôi nghĩ với người chưa tiêm vắc xin cúm, thời điểm phù hợp để tiêm ngừa là ngay bây giờ. Khi chưa tiêm, chúng ta có thể chủ động tiêm ngừa để dự phòng bệnh, chứ không nên chờ có vắc xin mới hơn hoặc những thông tin cập nhật khác rồi mới quyết định tiêm.
7. Đã tiêm vắc xin hoặc từng mắc cúm A, cúm B vẫn cần tiêm ngừa cúm hằng năm
Người đã tiêm vắc xin cúm năm trước, hoặc đã từng mắc cúm A, cúm B, có cần tiếp tục tiêm trong năm nay không?
TS.BS Lê Thị Thu Hương trả lời: Chúng ta biết rằng virus cúm luôn biến đổi, do đó hằng năm chúng ta nên tiêm ngừa cúm nhắc lại. Đây cũng là khuyến cáo của thế giới cũng như Bộ Y tế Việt Nam.
Hằng năm, chúng ta đều cần tiêm ngừa vắc xin cúm. Cho dù năm ngoái đã tiêm thì trong mùa cúm tiếp theo, chúng ta vẫn cần tiêm chủng vào thời điểm phù hợp. Đó là vấn đề thứ nhất.
Vấn đề thứ hai là quan điểm cho rằng đã mắc cúm rồi thì không cần tiêm vắc xin cúm nữa. Quan điểm này không đúng đối với bệnh cúm.
Sau một lần mắc cúm, cơ thể có thể tạo ra miễn dịch với chủng virus đã nhiễm, nhưng mức độ bảo vệ thay đổi và không bảo đảm chống lại các chủng cúm khác hoặc virus cúm đã biến đổi.
Hơn nữa, miễn dịch có thể suy giảm theo thời gian. Vì vậy, việc tiêm vắc xin cúm hằng năm vẫn rất cần thiết, chứ không phải cứ mắc bệnh rồi là cơ thể sẽ được bảo vệ trước cúm về lâu dài.
Đó là lý do chúng ta vẫn cần chủ động tiêm chủng ngay cả khi đã từng mắc cúm trước đây.
Thậm chí, đã tiêm vắc xin rồi thì vẫn có những bệnh cần tiêm nhắc lại. Chẳng hạn, với vắc xin phòng uốn ván - bạch hầu, người lớn thường được nhắc lại bằng Td hoặc Tdap mỗi 10 năm theo khuyến cáo, còn đối với cúm, thông thường cần tiêm hằng năm.
Điều đó có nghĩa là không thể dựa vào một lần mắc cúm để kết luận mình đã có miễn dịch bảo vệ lâu dài trước những virus cúm lưu hành về sau.

8. Tại Việt Nam, cúm lưu hành quanh năm, không cần chờ đến mùa mới tiêm vắc xin
Đây là điều nhiều người băn khoăn: có người tiêm vào tháng 3, có người đợi đến tháng 9-10 vì cho rằng lúc đó mới có vắc xin cập nhật. Vậy tại Việt Nam, thời điểm nào trong năm thích hợp nhất để tiêm ngừa cúm?
TS.BS Lê Thị Thu Hương trả lời: Việt Nam có đặc điểm dịch tễ khác với các nước ôn đới. Ở các nước ôn đới, tỷ lệ mắc cúm có thể gia tăng vào mùa đông. Trong khi đó, tại Việt Nam, chúng ta có thể mắc cúm hầu như quanh năm.
Đương nhiên, có những thời điểm số ca mắc gia tăng hơn một chút, đặc biệt là khi thời tiết thay đổi như hiện nay, mưa nhiều hoặc khi học sinh học tập, sinh hoạt tập trung. Khi đó, mọi người tiếp xúc, tương tác xã hội nhiều hơn nên các bệnh lây truyền qua đường hô hấp có thể gia tăng.
Do đó, chúng ta không cần chờ đến một mùa nhất định mới tiêm ngừa cúm. Với người chưa tiêm ngừa cúm, nên đến cơ sở tiêm chủng để được tư vấn và tiêm vào thời điểm phù hợp.
Khi nhận thấy mình chưa được tiêm ngừa, chưa được bảo vệ trước tác nhân gây bệnh, chúng ta nên đến các cơ sở y tế uy tín để được bác sĩ tư vấn và tiêm ngừa đầy đủ.
Điều này không chỉ áp dụng với vắc xin cúm mà còn với những loại vắc xin khác cần thiết, phù hợp với độ tuổi cũng như tình trạng bệnh nền của mỗi người.
9. Đã tiêm vắc xin cúm đầu năm, có cần tiêm thêm vào cuối năm?
Nếu đã tiêm đầu năm, cuối năm có cần tiêm thêm một mũi để đón mùa cúm mới không?
TS.BS Lê Thị Thu Hương trả lời: Với người từ 9 tuổi trở lên, lịch tiêm thông thường là một liều vắc xin cúm hàng năm.
Với phần lớn người lớn, không phải cứ khi có công thức vắc xin mới là chúng ta phải đi tiêm thêm “cho chắc”.
Một số trẻ từ 6 tháng đến 8 tuổi có thể cần hai liều vắc xin cúm trong cùng một mùa, cách nhau ít nhất bốn tuần, tùy tiền sử tiêm chủng. Còn với người lớn đã tiêm đúng lịch, nhìn chung không cần tiêm thêm chỉ vì có thêm vắc xin công thức khác, trường hợp đặc biệt cần được bác sĩ đánh giá.
Tôi nghĩ điều quan trọng là chọn vắc xin cúm phù hợp với độ tuổi, tình trạng sức khỏe và được cấp phép sử dụng, đồng thời tiêm kịp thời thay vì trì hoãn chỉ để chờ một loại vắc xin mới.
10. Vì sao vắc xin cúm cần tiêm hằng năm?
Và vì sao vắc xin cúm được khuyến cáo tiêm hằng năm, thay vì vài năm mới nhắc lại một lần?
TS.BS Lê Thị Thu Hương trả lời: Chúng ta biết rằng có những loại vắc xin có thể vài năm mới cần tiêm nhắc lại, thậm chí có loại chỉ cần tiêm một lần. Tuy nhiên, cũng có những loại vắc xin phải tiêm nhắc lại thường xuyên.
Điều này phụ thuộc vào đặc tính của tác nhân gây bệnh, tức là virus hoặc vi khuẩn, cũng như công thức chế tạo vắc xin.
Ví dụ, đối với một số vắc xin phế cầu cộng hợp thế hệ mới, có những trường hợp chỉ cần một liều để hoàn thành lịch. Tuy nhiên, lịch tiêm phế cầu vẫn phải căn cứ vào tuổi, bệnh nền, loại vắc xin và tiền sử tiêm trước đó.
Riêng đối với cúm, virus có thể biến đổi, trong khi miễn dịch bảo vệ cũng có thể giảm theo thời gian. Khi kháng nguyên của virus thay đổi, công thức vắc xin cũng phải được cập nhật theo sự biến đổi đó. Việc cập nhật này nhằm giúp vắc xin phù hợp hơn với những chủng virus được dự báo sẽ lưu hành trong mùa cúm tiếp theo.

11. Tiêm vắc xin cúm là một lớp bảo vệ, người có bệnh nền vẫn cần tuân thủ điều trị và phòng ngừa lây nhiễm
Với người mắc hen suyễn, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), giãn phế quản, xơ phổi, người cao tuổi hoặc người có nhiều bệnh nền, ngoài tiêm vắc xin cúm, cần thực hiện những biện pháp nào để hạn chế nguy cơ nhiễm bệnh và nhập viện?
TS.BS Lê Thị Thu Hương trả lời: Chúng ta biết rằng tiêm vắc xin là rất cần thiết, bởi đây là một biện pháp bảo vệ chủ động đối với những bệnh có thể phòng ngừa bằng vắc xin, trong đó có cúm. Tuy nhiên, vắc xin là một lớp bảo vệ quan trọng, nhưng không thể bảo vệ tuyệt đối. Vì vậy, người bệnh vẫn phải tuân thủ các hướng dẫn điều trị bệnh nền hiện nay.
Ví dụ, với những người mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), hen, bệnh phổi kẽ, giãn phế quản hoặc các bệnh lý tim mạch, điều quan trọng là phải kiểm soát tốt bệnh nền, tái khám đầy đủ theo lịch hẹn của bác sĩ và sử dụng thuốc đều đặn. Bởi vì nếu bệnh nền không ổn định, chỉ một đợt nhiễm trùng hô hấp cũng có thể khiến tình trạng sức khỏe xấu đi, thậm chí nặng phải nhập viện.
Điều thứ nhất là phải tiếp tục tuân thủ điều trị bệnh nền.
Thứ hai, bên cạnh việc chủ động tiêm vắc xin cúm và một số loại vắc xin khác cần thiết theo độ tuổi, chúng ta vẫn phải thực hiện những biện pháp cơ bản để bảo vệ sức khỏe như ăn uống đầy đủ dinh dưỡng, nghỉ ngơi, ngủ đủ giấc và tập luyện đúng cách.
Vào những mùa có dịch bệnh hoặc những đợt bệnh nhiễm trùng hô hấp gia tăng, khi đến cơ sở y tế, nơi đông người hoặc tiếp xúc gần với người có triệu chứng, chúng ta nên đeo khẩu trang phù hợp và rửa tay thường xuyên.
Nếu trong gia đình có người xuất hiện triệu chứng, hoặc tại lớp học, trường học, cơ quan, xí nghiệp có người mắc bệnh, chúng ta cũng cần đeo khẩu trang để bảo vệ những người xung quanh, đồng thời hạn chế tiếp xúc với người khác nhằm giảm sự lây truyền bệnh trong cộng đồng.
12. “Phòng bệnh hơn chữa bệnh”: Chủ động tiêm chủng để bảo vệ sức khỏe cho cả gia đình
BS có lời khuyên nào để mọi người có thể chủ động bảo vệ sức khỏe trong những tháng cuối năm?
TS.BS Lê Thị Thu Hương trả lời: Nếu gửi gắm một vài lời đến quý khán giả, tôi nghĩ rằng ông bà ta nói không sai: “Phòng bệnh lúc nào cũng hơn chữa bệnh”.
Do đó, tiêm chủng là một phần quan trọng trong việc chủ động bảo vệ sức khỏe của mỗi người và mỗi gia đình, với chỉ định phù hợp theo tuổi và tình trạng sức khỏe.
Thông tin biên tập
Tác giả
Đơn vị chịu trách nhiệm nội dung: AloBacsi
Bài viết có hữu ích với bạn?
Có thể bạn quan tâm
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ
Để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
