Đừng đợi răng vĩnh viễn mới chăm sóc: Bác sĩ chỉ cách bảo vệ răng sữa đúng ngay từ chiếc răng đầu tiên
Nhiều phụ huynh vẫn giữ tâm lý chủ quan khi cho rằng “răng sữa rồi cũng thay”. Tuy nhiên, bộ răng đầu đời này lại đóng vai trò quyết định đến khả năng ăn nhai, thẩm mỹ và sự phát triển xương hàm của trẻ trong hơn một thập kỷ. BS.CK1 Phan Bá Ngọc - Giám đốc Phòng khám Nha khoa Hạnh Phúc đã có những chia sẻ giúp cha mẹ chăm sóc răng miệng đúng cách, cai bú đêm và rèn luyện thói quen đánh răng hiệu quả cho con ngay từ những chiếc răng đầu tiên.
1. Vì sao phụ huynh không thể xem nhẹ răng sữa?
Thưa bác sĩ, nhiều phụ huynh nghĩ răng sữa rồi cũng thay nên không cần chăm sóc quá kỹ. Quan điểm này có đúng không ạ?
BS.CK1 Phan Bá Ngọc - Giám đốc Phòng khám Nha khoa Hạnh Phúc trả lời: Về quan niệm “răng sữa rồi cũng thay nên không cần chăm sóc kỹ”, tôi xin khẳng định đây là một suy nghĩ hoàn toàn sai lầm. Răng sữa giữ đến năm chức năng vô cùng quan trọng đối với sự phát triển của trẻ. Đầu tiên là chức năng ăn nhai; nếu trẻ bị mất răng sớm thì nguy cơ biếng ăn và suy dinh dưỡng là điều tất yếu.
Thứ hai là chức năng thẩm mỹ; trẻ nhỏ cũng biết tự ti, nếu bị sún hay mất răng thì khi đi học mẫu giáo hay vào lớp 1, bé sẽ không dám tự tin cười nói. Thứ ba là chức năng phát âm, bộ răng sữa đầy đủ sẽ giúp âm thanh tròn vành rõ chữ và việc học nói trở nên dễ dàng hơn. Thứ tư, răng sữa đóng vai trò như chiếc cọc định hướng cho răng vĩnh viễn bên dưới; nếu mất răng sữa sớm, răng vĩnh viễn rất dễ mọc lệch, mọc chìa ra ngoài hoặc quặp vào trong.
Cuối cùng, răng sữa còn giúp kích thích xương hàm phát triển; mất răng sớm dễ dẫn đến hẹp xương hàm và sai lệch khớp cắn sau này. Chúng ta cần nhớ rằng phải đến khoảng 10 đến 12 tuổi trẻ mới thay hết bộ răng sữa. Trong suốt 10 năm đầu đời đó, nếu răng sữa bị sâu hay viêm tủy, phụ huynh cần đưa con đi trám hoặc chữa tủy sớm để tránh những hệ lụy lâu dài.
2. Chăm sóc răng miệng phù hợp với từng độ tuổi
Trẻ vừa mọc chiếc răng đầu tiên thì cha mẹ cần vệ sinh như thế nào? Có phải đợi đủ nhiều răng mới bắt đầu đánh răng không ạ?
BS.CK1 Phan Bá Ngọc trả lời: Nhiều cha mẹ cũng thắc mắc về thời điểm và cách thức vệ sinh răng miệng cho con. Thực tế, việc vệ sinh cần được bắt đầu ngay từ khi chiếc răng sữa đầu tiên vừa nhú lên. Tuy nhiên, ở từng giai đoạn phát triển, cách thực hiện sẽ khác nhau.
Với trẻ từ 6 đến 7 tháng tuổi mới mọc vài chiếc răng đầu tiên, cha mẹ không dùng bàn chải mà dùng gạc mềm thấm nước sạch hoặc nước muối sinh lý để lau nhẹ bề mặt răng và nướu.
Đối với trẻ dưới 3 tuổi, phụ huynh nên chọn bàn chải nhỏ, lông mềm cùng loại kem đánh răng ít Fluoride, lượng kem mỗi lần dùng chỉ bằng hạt gạo vì trẻ ở tuổi này thường có thói quen nuốt kem.
Khi trẻ trên 3 tuổi, chúng ta có thể tăng lượng kem lên bằng hạt đậu. Đến giai đoạn từ 6 tuổi trở lên, ý thức của trẻ đã tốt hơn, cha mẹ có thể chọn các loại kem ngừa sâu răng chuyên dụng với lượng kem bằng khoảng một nửa người lớn. Bên cạnh đó, dù ở lứa tuổi nào, phụ huynh cũng nên duy trì thói quen đưa trẻ đi khám răng định kỳ từ 6 tháng đến 1 năm một lần.
3. Cai bú đêm, hạn chế đồ ngọt và điều trị sâu răng sớm để bảo vệ răng sữa
Cho bé bú sữa hoặc uống sữa trước khi ngủ có làm tăng nguy cơ sâu răng không thưa bác sĩ? Nhiều trẻ rất thích bánh kẹo, trà sữa, nước ngọt. Làm sao để hạn chế sâu răng mà không cần cấm hoàn toàn những món trẻ yêu thích?
BS.CK1 Phan Bá Ngọc trả lời: Một nguyên nhân rất phổ biến gây ra tình trạng sâu răng hàng loạt ở trẻ nhỏ chính là thói quen uống sữa đêm. Thực tế tại phòng khám cho thấy, nhiều bé 3 đến 4 tuổi đã bị sún răng nặng, răng bị cụt sát chân chỉ vì thói quen ngậm bình sữa để dỗ giấc ngủ. Vào ban đêm, lượng nước bọt tiết ra giảm đi, lượng đường dư thừa trong sữa bám lại trên răng sẽ trở thành môi trường lý tưởng cho vi khuẩn phát triển, dẫn đến viêm tủy và tạo thành các ổ áp-xe gây đau đớn dữ dội cho bé. Do đó, cha mẹ cần lên kế hoạch cai sữa đêm dần dần.
Trong trường hợp bé vẫn có thói quen này, ngay sau khi bé uống sữa xong, cha mẹ nhất định phải cho bé súc miệng hoặc uống lại bằng vài ngụm nước lọc để làm loãng lượng đường bám trên bề mặt răng.
Đối với việc trẻ lười đánh răng, thường xuyên quấy khóc và chống đối, cha mẹ cần hiểu rằng đây là phản xạ tâm lý hoàn toàn bình thường. Điều quan trọng nhất là phụ huynh phải thực sự kiên nhẫn, tránh quát nạt vì càng cưỡng ép thì trẻ sẽ càng chống đối.
Giải pháp hiệu quả nhất là cha mẹ hãy làm gương, tạo thói quen cố định khung giờ đánh răng cho cả gia đình, biến thời gian này thành một trò chơi vui vẻ để trẻ tự nguyện bắt chước. Cha mẹ cũng nên quan sát để tìm hiểu xem trẻ có đang sợ cảm giác lông bàn chải hay dễ bị buồn nôn không để giải tỏa tâm lý cho con. Do ở giai đoạn đầu trẻ tự chải răng thường không sạch, cha mẹ nên đứng bên cạnh hỗ trợ chải lại cho bé trong khoảng 60 đến 70 giây để đảm bảo vệ sinh tối ưu.
Liên quan đến thắc mắc về việc trẻ thích ăn bánh kẹo, trà sữa và nước ngọt, chúng ta không nên cấm đoán tuyệt đối vì đồ ngọt là sở thích tự nhiên của trẻ nhỏ. Thay vào đó, cha mẹ nên đưa việc ăn uống này vào quy củ: chỉ cho trẻ ăn vào những giờ cố định chứ không ăn vặt rải rác cả ngày, yêu cầu trẻ súc miệng bằng nước lọc ngay sau khi ăn đồ ngọt, và đặc biệt bắt buộc phải đánh răng sạch sẽ trước khi đi ngủ vì ban đêm là thời điểm vi khuẩn dễ tấn công răng nhất.
Đối với răng sữa bị sâu nhưng chưa đau thì có cần điều trị hay không, câu trả lời là cần phải đưa trẻ đi trám răng ngay. Khi vết sâu mới ở lớp men hoặc ngà ngoài, trẻ chưa cảm thấy đau nhưng vi khuẩn sẽ tiếp tục ăn sâu vào tủy. Việc điều trị sớm ở giai đoạn này vừa đơn giản, không gây đau đớn, vừa bảo vệ được chức năng ăn nhai và khớp cắn cho bé.
Về mốc thời gian đi khám răng lần đầu tiên, phụ huynh nên đưa trẻ đi khám xung quanh mốc 1 tuổi (khi bé bắt đầu mọc những chiếc răng đầu tiên). Việc đi khám sớm không chỉ giúp bác sĩ tầm soát các bất thường mà còn giúp trẻ làm quen với không khí phòng khám và nha sĩ, loại bỏ tâm lý sợ hãi cho các đợt chăm sóc răng miệng sau này.
Chăm sóc răng miệng cho trẻ là một hành trình dài cần nhiều sự kiên nhẫn từ cha mẹ. Giữ gìn bộ răng sữa khỏe mạnh chính là nền tảng vững chắc nhất cho một hàm răng vĩnh viễn đẹp và tự tin sau này.

4. Răng mọc hai hàng: Đừng tự xử lý tại nhà
Nếu răng vĩnh viễn đã mọc nhưng răng sữa vẫn chưa rụng, hay còn gọi là tình trạng "răng mọc hai hàng", phụ huynh nên xử lý như thế nào?
BS.CK1 Phan Bá Ngọc trả lời: Đối với tình trạng răng vĩnh viễn đã mọc nhưng răng sữa vẫn chưa rụng dân gian thường gọi là hiện tượng “răng mọc hai hàng” hay “răng mọc lẫy” đặc biệt rất hay gặp ở nhóm răng cửa hàm dưới của trẻ.
Thực tế tại phòng khám, tôi thấy nhiều cha mẹ lo lắng muốn bác sĩ nhổ bỏ chiếc răng vĩnh viễn bên trong, hoặc một số phụ huynh lại tự tìm cách xử lý tại nhà. Tuy nhiên, việc cần làm chính là nhổ bỏ chiếc răng sữa ở bên ngoài. Khi phát hiện con mình bị mọc răng hai hàng, tốt nhất cha mẹ nên đưa trẻ đến phòng khám nha khoa. Bác sĩ sẽ can thiệp nhổ chiếc răng sữa đúng cách nhằm tạo khoảng trống cần thiết, giúp chiếc răng vĩnh viễn ở phía trong có thể từ từ di chuyển ra đúng vị trí trên cung hàm.
5. Vì sao không nên tự nhổ răng sữa cho trẻ bằng mẹo dân gian?
Nhiều gia đình có xu hướng tự nhổ răng sữa cho con tại nhà, đặc biệt là có các mẹo cột dây vào răng giật mạnh, hay là cột vào cửa rồi đóng mạnh là răng đi theo luôn… điều này có ảnh hưởng gì đến sức khỏe răng miệng của con, thưa bác sĩ?
BS.CK1 Phan Bá Ngọc trả lời: Trước đây, do điều kiện kinh tế khó khăn cũng như lực lượng bác sĩ nha khoa còn hạn chế, nhiều người phải áp dụng các phương pháp thủ công này. Tuy nhiên hiện nay, hệ thống nha khoa đã rất phát triển cùng trình độ chuyên môn cao, phụ huynh tuyệt đối không nên tự nhổ răng cho con tại nhà vì ẩn chứa rất nhiều rủi ro.
Nguy cơ đầu tiên là tình trạng sót chân răng. Việc dùng lực giật mạnh không đúng kỹ thuật rất dễ làm gãy chân răng sữa bên dưới, gây ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình mọc răng vĩnh viễn sau này. Nguy cơ thứ hai là nhiễm trùng, bởi việc nhổ răng luôn kèm theo chảy máu, nếu không có dụng cụ vô trùng chuyên dụng thì vi khuẩn rất dễ xâm nhập. Nguy cơ thứ ba là ảnh hưởng nặng nề đến tâm lý của trẻ.
Thao tác thô bạo tại nhà có thể tạo ra nỗi ám ảnh tâm lý kéo dài, khiến trẻ vô cùng sợ hãi mỗi khi nghe đến việc đi khám hay nhổ răng ngay cả khi đã trưởng thành. Do đó, khi con đến tuổi thay răng, cha mẹ nên đưa bé đến nha sĩ. Với thuốc tê xịt hoặc bôi nhẹ nhàng cùng dụng cụ vô trùng đạt chuẩn, bác sĩ sẽ thực hiện thủ thuật một cách an toàn, không đau, không sót chân răng và đảm bảo cho sự phát triển toàn diện của bộ răng sau này.
6. Ba nguyên tắc vàng giúp cha mẹ chăm sóc răng sữa đơn giản, hiệu quả và tiết kiệm
Nhờ bác sĩ có thể chia sẻ những nguyên tắc quan trọng nhất giúp cha mẹ chăm sóc răng sữa cho con hiệu quả, đơn giản và ít tốn kém nhất ạ?
BS.CK1 Phan Bá Ngọc trả lời: Để giúp các phụ huynh chăm sóc răng miệng cho con một cách đơn giản, hiệu quả và tiết kiệm chi phí nhất, tôi xin đúc kết ba nguyên tắc vàng cốt lõi:
Đánh răng đúng và đủ: Đây là nguyên tắc quan trọng hàng đầu. Duy trì thói quen vệ sinh răng miệng tại nhà đúng kỹ thuật và đều đặn mỗi ngày là phương pháp bảo vệ răng tốt nhất mà không một liệu trình điều trị nào có thể thay thế.
Kiểm soát chế độ dinh dưỡng: Hạn chế tối đa các loại đồ ăn thức uống chứa nhiều đường, nước ngọt có ga và đồ ăn nhanh nhằm ngăn ngừa nguy cơ sâu răng cũng như bảo vệ sức khỏe toàn thân cho trẻ.
Tái khám nha khoa định kỳ: Đưa trẻ đi kiểm tra răng miệng đều đặn 6 tháng một lần để bác sĩ kịp thời phát hiện, xử lý mảng bám, vôi răng hoặc điều trị sớm các lỗ sâu nhỏ trước khi tiến triển nặng.
Chỉ cần áp dụng đúng ba nguyên tắc này, cha mẹ sẽ giúp con tránh được những tổn thương sâu răng phức tạp và không phải trải qua các thủ thuật điều trị tốn kém như lấy tủy hay nhổ răng.
Thông tin biên tập
Tác giả
Tham vấn y khoa
Đơn vị chịu trách nhiệm nội dung: AloBacsi
Bài viết có hữu ích với bạn?
Có thể bạn quan tâm
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ
Để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
