Đừng để "nghén" và "ngứa" đánh lừa: Nhận diện suy gan thai kỳ và những cột mốc can thiệp sinh tử
Khi mang thai, cơ thể người phụ nữ có những biến đổi sinh lý sâu sắc để nuôi dưỡng thai nhi, nhưng điều này lại dễ che lấp các dấu hiệu cảnh báo của bệnh gan mật nguy hiểm. Tại Hội nghị khoa học do Bệnh viện Nhân dân Gia Định tổ chức, bài báo cáo "Suy gan và thai kỳ: Tiếp cận lâm sàng và các quyết định điều trị" của TS.BS Bùi Chí Thương - Trưởng khối Sản, Bệnh viện Nhân dân Gia Định đã làm rõ các bệnh lý gan mật đặc thù trong thai kỳ
Nhận diện 4 bệnh lý gan mật nguy hiểm trong thai kỳ
Theo TS.BS Bùi Chí Thương, trong thai kỳ, thể tích huyết tương của người mẹ có thể tăng đến 50% dưới tác động của estrogen và progesterone, tạo nên trạng thái dễ tăng đông và ưu thế kháng viêm để dung nạp thai nhi.
Ở mức bình thường, men gan người phụ nữ mang thai có xu hướng giảm và không tăng, do đó mọi trường hợp tăng men gan đều là dấu hiệu cảnh báo bất thường cần được tầm soát kỹ lưỡng. TS.BS Bùi Chí Thương đã phân loại rõ 4 bệnh cảnh đặc thù:
Đầu tiên là nghén nặng, thường xuất hiện trước tuần 16 và kết thúc ở tuần 20. Theo đó, khi thai phụ nôn ói liên tục, không ăn uống bình thường và sụt giảm trên 5% cân nặng cơ thể, việc nhập viện bù dịch, hỗ trợ dinh dưỡng và điều trị thuốc là bắt buộc để tránh mất nước nghiêm trọng và nguy cơ mất tim thai.
Thứ hai là ứ mật trong gan ở phụ nữ mang thai (ICP), thường khởi phát ở tam cá nguyệt hai và ba, gây ngứa dữ dội và vàng da. ICP xảy ra khi nồng độ estrogen và progesterone tăng cao vào cuối thai kỳ gây ức chế thụ thể bơm axit mật.
Thứ ba là hội chứng HELLP - biến chứng nặng của tiền sản giật xuất hiện sau tuần 20, đặc trưng bởi tình trạng co thắt mạch máu và kết vón tiểu cầu gây tán huyết, giảm tiểu cầu và hoại tử tế bào gan làm tăng men gan.
Sản phụ có nguy cơ cao cần dùng aspirin 150 mg từ trước tuần 16 đến tuần 36 để dự phòng. Biến chứng nguy hiểm nhất của HELLP là tụ máu dưới bao gan và vỡ gan.
Cuối cùng là gan nhiễm mỡ cấp tính (AFLP) - một cấp cứu sản khoa khẩn cấp ở tam cá nguyệt ba hoặc hậu sản do thâm nhiễm mỡ vi thể gây viêm gan cấp. AFLP liên quan đến đột biến gen làm rối loạn chức năng oxy hóa axit béo trong ti thể của mẹ. So với HELLP, bệnh nhân AFLP thường bị hạ đường huyết nặng và tổn thương thận cấp nghiêm trọng hơn.
Mốc tuổi thai nào bắt buộc chấm dứt thai kỳ và chiến lược quản lý, bảo vệ trẻ sau sinh?
Trước các bệnh lý gan mật nặng diễn tiến nhanh như hội chứng HELLP hay AFLP, nguyên tắc tối thượng là ưu tiên cứu sống người mẹ ("có mẹ thì mới còn con"). TS.BS Bùi Chí Thương nhấn mạnh các "thời điểm vàng" để quyết định chấm dứt thai kỳ:
Từ tuần 34 - 35: Bắt buộc can thiệp chấm dứt thai kỳ ngay đối với bệnh AFLP hoặc hội chứng HELLP để cứu mẹ. Nếu thai nhi dưới 34 tuần, cần dùng corticosteroid hỗ trợ trưởng thành phổi.
Tuần 35: Chủ động chấm dứt thai kỳ đối với ứ mật trong gan (ICP) nếu nồng độ axit mật toàn phần vượt quá 100 µmol/l.
Tuần 37: Chấm dứt thai kỳ đối với tiền sản giật không biến chứng.
Tuần 39: Chấm dứt thai kỳ đối với ứ mật trong gan (ICP) nếu axit mật toàn phần được kiểm soát dưới 100 µmol/l.

Sau sinh, việc theo dõi hậu sản cũng cần phân loại chặt chẽ. Men gan ở bệnh nhân nghén nặng hoặc tiền sản giật thường tự phục hồi tự nhiên. Tuy nhiên, sản phụ HELLP cần được bác sĩ tim mạch theo dõi lâu dài.
Sản phụ ICP nếu vẫn ngứa kéo dài quá 6 tuần cần được khám chuyên khoa gan mật. Riêng bệnh nhân AFLP có nguy cơ suy gan tiến triển rất nhanh dẫn đến phải ghép gan, cần được theo dõi vô cùng sát sao để tránh nguy cơ tử vong.
Bên cạnh việc cứu mẹ, bảo vệ trẻ sơ sinh trước các mối nguy hô hấp cũng là mắt xích cực kỳ quan trọng. Trẻ nhũ nhi dưới 6 tháng tuổi rất dễ nhiễm virus hợp bào hô hấp (RSV) gây nghẹt đường thở, suy hô hấp và hen suyễn về sau.
TS.BS Bùi Chí Thương nhìn nhận việc tiêm vắc xin RSV cho mẹ bầu ở tuổi thai từ 28 đến 36 tuần (ít nhất 14 ngày trước sinh) sẽ truyền kháng thể qua nhau thai, giúp giảm đến 90% nguy cơ nhiễm trùng hô hấp dưới nặng cho trẻ trong 30 ngày đầu đời và duy trì hiệu quả bảo vệ cao suốt 6 tháng đầu.


>>> Nguy cơ tim mạch xơ vữa không cao: Có nên hạ mỡ máu càng thấp càng tốt?
Thông tin biên tập
Tác giả
Tham vấn y khoa
Đơn vị chịu trách nhiệm nội dung: AloBacsi
Bài viết có hữu ích với bạn?
Có thể bạn quan tâm
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ
Để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình

