Dấu ấn UHS nơi đại ngàn Quảng Ngãi: Nối nhịp cầu y tế, giáo dục và trách nhiệm cộng đồng

Đó là hình ảnh PGS.TS Vũ Hải Quân - Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, Đại biểu Quốc hội khóa XVI - trong bộ đồng phục UHS giản dị, đứng giữa bà con như một người con trở về quê hương.

Đó là hình ảnh Nàng Xô Vi - nữ đại biểu Quốc hội trẻ nhất khóa XVI của tỉnh Quảng Ngãi, trẻ thứ tư cả nước - ân cần bên những đứa trẻ vùng cao. Từng trúng cử Quốc hội khi mới 25 tuổi (khóa XV), cô giáo người Brâu đã mang tiếng nói của đồng bào dân tộc thiểu số đến nghị trường, trở thành minh chứng sống động cho sức mạnh của tri thức và học tập trong hành trình vượt qua những rào cản của hủ tục.

Sự hiện diện của PGS.TS Vũ Hải Quân và Nàng Xô Vi trong chuyến đi mang ý nghĩa nhiều hơn một hoạt động thiện nguyện. Y tế, giáo dục và cộng đồng nhờ đó được kết nối gần nhau hơn, mở ra một hành trình trao truyền sức khỏe cho bà con hôm nay, trao truyền tri thức cho thế hệ trẻ ngày mai, để những đứa trẻ vùng cao hiểu rằng phía sau những dãy núi trập trùng vẫn luôn có một thế giới rộng lớn đang chờ các em bước tới.

Khát vọng kết nối y tế nơi vùng cao thiếu vắng điểm tựa

Nằm giữa vùng đồi núi của Quảng Ngãi, Đắk Mar và Ngọk Réo là nơi sinh sống của nhiều cộng đồng dân tộc thiểu số, chủ yếu là người Xê Đăng, Ba Na và H’rê. Riêng tại Ngọk Réo, người dân tộc thiểu số chiếm đến 99% dân số, phần lớn là người Xơ Đăng nhánh Tơ Đrá. Địa hình cách trở khiến việc tiếp cận y tế của người dân nơi đây vẫn còn nhiều hạn chế: xa bệnh viện, xa trạm y tế, thiếu nhà thuốc; chuyện khám bệnh khi đau ốm đã khó, khám sức khỏe định kỳ hay theo dõi bệnh tật lại càng xa vời.

Chính vì vậy, đoàn công tác gồm 36 thành viên của UHS đã mang đến vùng cao gần như đầy đủ các nguồn lực cho một chương trình chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Trong đoàn có lãnh đạo nhà trường, giảng viên, bác sĩ, điều dưỡng, dược sĩ; nhiều người vừa đứng trên giảng đường, vừa trực tiếp điều trị tại các bệnh viện. Bên cạnh chuyên môn và kinh nghiệm lâm sàng dày dạn, các thành viên trong đoàn còn mang theo tinh thần trách nhiệm của những người làm nghề y, làm nghề giáo. Từ các chuyên gia đầu ngành đến những bác sĩ trẻ, ai nấy đều tận tâm thăm khám, tư vấn và lắng nghe người dân bằng tất cả sự chân thành.

GS.TS Phan Bách Thắng - Hiệu trưởng nhà trường - có mặt ở mọi khu vực, từ việc tỉ mỉ quan sát từng bàn khám, hỏi chuyện người dân, trao đổi với bác sĩ đến nhắc nhở từng chi tiết nhỏ trong khâu tổ chức. Chứng kiến những bệnh lý âm thầm kéo dài trong cộng đồng, những đứa trẻ lớn lên giữa nhiều thiếu thốn về dinh dưỡng và chăm sóc sức khỏe, ông càng trăn trở trước khoảng cách y tế giữa vùng cao và thành thị.

Người đứng đầu một trường đại học đào tạo nhân lực y tế đau đáu về việc ứng dụng công nghệ để người dân vùng sâu, vùng xa có thể kết nối với các chuyên gia tại thành phố. Đồng thời mong muốn sinh viên y khoa không chỉ học từ giáo trình mà còn phải chạm vào những con người thật phía sau mỗi bệnh án để hiểu sâu sắc hơn trách nhiệm của người thầy thuốc.

Những suy tư ấy cũng phản ánh một định hướng nhất quán của UHS: đào tạo bác sĩ không thể tách rời thực tế cộng đồng. Muốn có những thầy thuốc giỏi, trước hết phải để họ nhìn thấy nơi y tế còn thiếu, gặp những người bệnh đang âm thầm chịu đựng và hiểu những vùng đất vẫn cần được nâng đỡ bằng tri thức.

Khoảng cách y tế và nỗi trăn trở phía sau đơn thuốc

Trong 2 ngày, một “bệnh viện thu nhỏ” đã được dựng lên giữa Đắk Mar và Ngọk Réo với gần như đầy đủ các chuyên khoa, từ Nội Tổng quát, Tim mạch, Sản Phụ khoa đến Cơ Xương Khớp, Tai Mũi Họng, Nhi khoa, Da liễu, Răng Hàm Mặt cùng hệ thống siêu âm, điện tim hiện đại. Hơn 400 lượt người dân được thăm khám, cấp phát thuốc và phát hiện sớm nhiều bệnh lý tiềm ẩn ngay tại địa phương.

Tại khu vực Cơ Xương Khớp, bệnh nhân luôn ngồi kín các bàn khám. Lao động nặng nhọc cùng địa hình đồi núi khiến các bệnh lý về cột sống, khớp gối, khớp vai trở thành nỗi đau thường trực của nhiều người dân. PGS.TS.BS Võ Thành Toàn - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Sức khỏe, Phó trưởng đoàn - cùng ThS.BS Nguyễn Thiên Đức dành nhiều thời gian cho từng trường hợp. Bên cạnh điều trị, các bác sĩ còn hướng dẫn người dân điều chỉnh thói quen lao động, vận động và sinh hoạt để giảm áp lực lên hệ cơ xương khớp. Với nhiều bà con, những chia sẻ bên bàn khám có giá trị lâu dài không kém một toa thuốc.

Nếu cơ xương khớp phản ánh những nhọc nhằn của cuộc sống mưu sinh, thì tại khu Tim mạch, các bác sĩ lại đối diện với một mối nguy khác: tăng huyết áp, bệnh tim mạch âm thầm tồn tại trong nhiều năm mà người bệnh không hề hay biết. Thậm chí, một số trường hợp qua siêu âm được đánh giá có nguy cơ cao, cần chuyển tuyến để tiếp tục kiểm tra, tránh những biến cố nghiêm trọng như đột quỵ hoặc nhồi máu cơ tim. BS Phạm Hoàng Thiên Phương đã nhiều lần ngồi lại giải thích để người dân hiểu rõ mức độ nguy hiểm của bệnh và sớm đến cơ sở y tế chuyên sâu. Với bệnh tim mạch, sự chậm trễ đôi khi phải trả giá rất đắt.

Ở phía sau các bàn khám, đội ngũ dược sĩ cũng làm việc liên tục. Bên cạnh cấp phát thuốc, ThS.DS Lê Thị Ánh Tuyết và TS.DS Nguyễn Thị Huyền Trâm cẩn thận hướng dẫn người dân cách sử dụng thuốc đúng và an toàn. Bởi một đơn thuốc chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi người bệnh hiểu rõ cách dùng và tuân thủ điều trị.

…

Bệnh tật là rào cản lớn, nhưng áp lực hơn cả chính là vòng xoáy đói nghèo, tình trạng sinh nhiều con và hệ lụy từ hôn nhân cận huyết, tảo hôn vẫn tồn tại dai dẳng tại các bản làng.

Tại điểm khám Đắk Mar, đoàn công tác ghi nhận trường hợp của bé A Thành Công, con anh A Thiết. Mẹ mất khi em mới 10 tháng tuổi, để lại 9 người con trong điều kiện gia đình đặc biệt khó khăn. Tại Ngọk Réo, hoàn cảnh của bé Y Lệ (sinh năm 2026) cũng cho thấy bức tranh hiện thực đầy trăn trở. Mẹ của Y Lệ là Y Li, một bà mẹ đơn thân còn rất trẻ, là người con đầu trong gia đình có 12 anh chị em. Đáng chú ý, gia đình Y Li có 3 người con bị dị tật câm bẩm sinh và người bà ngoại (sinh năm 1988) hiện đang mang thai đứa con thứ 13.

Những câu chuyện ấy phản ánh thực trạng khó khăn kéo dài từ thế hệ này sang thế hệ khác tại nhiều bản làng vùng cao. Việc tiếp cận các dịch vụ y tế và kiến thức sinh sản cơ bản vẫn còn là khoảng cách lớn đối với người dân nơi đây.

Sau cuộc gặp đó, các thành viên trong đoàn đã nhận đỡ đầu bé Y Lệ. Người lo học hành, người theo dõi sức khỏe từ xa, người kết nối khi gia đình cần hỗ trợ. Một quyết định rất nhanh, nhưng không hề cảm tính. Bởi có những đứa trẻ, nếu không được nắm tay đúng lúc, rất dễ bị cuốn tiếp vào vòng đời thiếu thốn mà người lớn quanh em đã đi qua.

Suốt thời gian đoàn ở Ngọk Réo, Y Lệ đặc biệt quyến luyến Nhà báo Hồng Tâm - Nhà sáng lập và điều hành AloBacsi - cùng GS.TS Phan Bách Thắng. Hình ảnh cô bé bé nhỏ nép trong vòng tay những người lần đầu gặp mặt khiến nhiều người xúc động. Có những kết nối không cần nhiều thời gian để bắt đầu…

Từ một mầm xanh, thắp cả đại ngàn

Bên cạnh hoạt động chuyên môn, đoàn trao 120 suất hỗ trợ tiền mặt, mỗi suất trị giá 300.000 đồng cho các hoàn cảnh khó khăn. AloBacsi trao tặng 300 phần quà gồm nhu yếu phẩm thiết yếu, thuốc bổ, dầu gió, dung dịch sát khuẩn và các vật dụng chăm sóc sức khỏe cho người dân tại hai điểm khám.

AloBacsi cũng trao tặng hai trạm y tế xã hai máy lọc nước và bộ dụng cụ y tế cơ bản gồm máy phun khí dung, máy đo huyết áp, nhiệt kế hồng ngoại, máy đo SpO2 thông minh. Đây là những thiết bị không lớn nếu đặt cạnh một bệnh viện thành phố, nhưng lại rất cần với y tế cơ sở vùng xa, nơi mỗi dụng cụ được sử dụng đúng lúc có thể giúp phát hiện sớm một tình trạng nguy hiểm.

Trong suốt chuyến đi, tinh thần của đoàn UHS thể hiện rõ nét qua sự song hành giữa tư cách nhà giáo và người thầy thuốc. Việc thăm khám không chỉ dừng lại ở trình độ chuyên môn, mà còn được thực hiện bằng sự nhẫn nại và thấu cảm. Có thể bắt gặp hình ảnh những giảng viên, bác sĩ trực tiếp bưng vác từng thùng thuốc, dìu bệnh nhân lớn tuổi khó khăn đi lại, hay những thành viên công đoàn dù vóc dáng nhỏ bé vẫn sẵn sàng cõng người bệnh khi cần. Trong các bàn khám, những y bác sĩ trẻ luôn dành thời gian lắng nghe, giải thích cặn kẽ từng tình trạng bệnh, thay vì chỉ cung cấp toa thuốc đơn thuần. Đó không phải là những hành động lớn lao, nhưng chính những chi tiết nhỏ ấy đã định hình nên phẩm chất của một hành trình tử tế.

…

Hành trình của đoàn UHS có thể kết thúc sau hai ngày, nhưng dư âm về sự sẻ chia sẽ còn tiếp nối. Nếu sau chuyến đi ấy, thêm một đứa trẻ được đến trường, thêm một người bệnh chủ động chăm sóc sức khỏe, và những trăn trở về y tế cộng đồng dần được hiện thực hóa, thì chuyến đi đã hoàn thành sứ mệnh của mình. Đó là sự khởi đầu cho những thay đổi bền vững nơi vùng cao.

Mong là, từ cuộc gặp gỡ này, những em bé như Y Lệ, A Thành Công và nhiều trẻ em người Tơ Đrá, Rơ Ngao khác sẽ có thêm điểm tựa để lớn lên khỏe mạnh, được học hành và được truyền cảm hứng từ những người đã đến với các em bằng tất cả sự chân thành: PGS.TS Vũ Hải Quân, nữ đại biểu Quốc hội Nàng Xô Vi, GS.TS Phan Bách Thắng, Nhà báo Hồng Tâm cùng các thầy thuốc, giảng viên của Trường Đại học Khoa học Sức khỏe. Để những mầm xanh Tây Nguyên hôm nay có thể vươn lên mạnh mẽ, bước xa hơn những giới hạn của hoàn cảnh và chạm tới những ước mơ vẫn đang chờ phía sau những dãy núi.