Đã lỡ ăn đồ hộp nghi nhiễm bẩn: Khi nào chỉ cần theo dõi, khi nào phải cấp cứu?

1. Dịch tả heo châu Phi không lây sang người, nhưng thịt heo bệnh vẫn không được phép sử dụng 

Thưa BS, dịch tả heo châu Phi có lây sang người không? Nếu thịt heo nhiễm bệnh được nấu chín thì nguy cơ với người tiêu dùng là gì?

BS Trương Hữu Khanh - Phó Chủ tịch thường trực Liên chi hội Truyền nhiễm TPHCM trả lời:

Dịch tả heo châu Phi do virus chỉ gây bệnh trên heo và hoàn toàn không lây sang người, cũng không lây từ người sang người. Người dân cần hiểu rõ: bản thân virus dịch tả heo không phải là tác nhân gây bệnh cho con người.

Tuy nhiên, khi heo mắc dịch tả, sức đề kháng của con vật suy giảm nghiêm trọng, tạo điều kiện cho nhiều loại vi khuẩn khác phát triển. Chính các vi khuẩn thứ phát này mới có thể gây hại cho người, chứ không phải virus dịch tả heo châu Phi.

Về mặt lý thuyết, virus sẽ bị tiêu diệt hoàn toàn khi thịt được nấu chín kỹ. Dù vậy, thịt heo nhiễm dịch tả tuyệt đối không được phép sử dụng làm thực phẩm. Lý do là:

- Heo bệnh thường đã chết hoặc không còn đảm bảo độ tươi.

- Nguy cơ nhiễm thêm các vi khuẩn khác gây mất an toàn thực phẩm.

- Hệ thống kiểm soát an toàn thực phẩm không cho phép thịt heo nhiễm dịch tả đi vào chuỗi cung ứng.

2. Nguy cơ lớn nhất nằm ở quy trình sản xuất bị nhiễm bẩn

Trong trường hợp thịt heo nhiễm dịch được đưa vào sản xuất đồ hộp, vấn đề đáng lo nhất nằm ở bản thân virus hay ở quy trình giết mổ - chế biến - bảo quản?

BS Trương Hữu Khanh trả lời:

Vấn đề đáng lo nhất không nằm ở virus dịch tả heo châu Phi, mà nằm ở quá trình giết mổ và sản xuất. Khi một con heo nhiễm dịch được đưa vào chế biến, quy trình đó không còn sạch, và nguy cơ rất lớn là sự nhiễm bẩn sẽ lan sang các sản phẩm khác trong cùng dây chuyền.

Dù virus dịch tả heo không lây sang người và dù thực phẩm đã được nấu chín, nhưng nếu nguyên liệu đầu vào không an toàn, nguy cơ nhiễm vi khuẩn từ môi trường bên ngoài vẫn rất cao.

3. Vi khuẩn sinh độc tố Botulinum trong đồ hộp 

Ngoài dịch tả heo châu Phi, đồ hộp từ thịt còn có nguy cơ nhiễm những vi khuẩn nào thường gặp khác, thưa BS?

BS Trương Hữu Khanh trả lời:

Nguy cơ đáng sợ nhất đối với đồ hộp từ thịt là vi khuẩn sinh độc tố Botulinum. Khi một sản phẩm đồ hộp hoặc thực phẩm đông lạnh không được chế biến trong điều kiện sạch, vi khuẩn này có thể phát triển và tiết ra độc tố Botulinum tích tụ trong thực phẩm.

Khi người tiêu dùng ăn phải, ngộ độc Botulinum có thể gây suy hô hấp và dẫn đến tử vong, đây là nguy cơ nghiêm trọng nhất cần đặc biệt cảnh giác, nhất là vì đồ hộp được đóng kín, tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn phát triển nếu quy trình không đảm bảo an toàn.

Bên cạnh đó, nếu quá trình chế biến không sạch, đồ hộp còn có thể nhiễm các vi khuẩn thường gặp khác như Staphylococcus, E. coli và Salmonella. Đây đều là những tác nhân gây ngộ độc thực phẩm quen thuộc mà người dân cần chú ý.

4. Đồ hộp đạt chuẩn: Nguy cơ từ bao bì là rất thấp

Một số người lo ngại đồ hộp có thể chứa chất bảo quản, kim loại nặng hoặc chất thôi nhiễm từ bao bì. BS đánh giá nguy cơ này ở mức độ nào?

BS Trương Hữu Khanh trả lời:

Với đồ hộp có thương hiệu uy tín, lon hoặc bao bì sử dụng đã được kiểm định nghiêm ngặt ngay từ đầu vào sản xuất, nhằm đảm bảo không tiết ra kim loại nặng, không phát sinh vi hạt nhựa, do đó mức độ an toàn là cao. Nguy cơ chỉ xuất hiện khi lon hoặc túi bảo quản bị hư hỏng, móp méo, rách hoặc biến dạng trong quá trình lưu trữ, vận chuyển.

Ngược lại, với các sản phẩm trôi nổi, không rõ nguồn gốc, không thể đảm bảo được các tiêu chuẩn này. Trong những trường hợp đó, nguy cơ từ bao bì và vật liệu tiếp xúc thực phẩm là hoàn toàn có thể xảy ra.

5. Đi viện ngay nếu có dấu hiệu yếu tay chân, khó thở

Với người đã ăn đồ hộp nghi ngờ không an toàn, những triệu chứng nào cần theo dõi sớm trong vài giờ đến vài ngày đầu?

BS Trương Hữu Khanh trả lời:

Với người đã ăn đồ hộp nghi ngờ không an toàn, các biểu hiện ban đầu rất giống ngộ độc thực phẩm cấp. Trong vài giờ đến vài ngày đầu, người ăn có thể xuất hiện nôn ói, đau bụng, tiêu chảy. Đây là những triệu chứng thường gặp nhất.

Tuy nhiên, điều đặc biệt nguy hiểm cần theo dõi là các dấu hiệu liên quan đến độc tố Botulinum. Nếu sau khi ăn, người bệnh cảm thấy tay chân rã rời, yếu dần, khó cử động, đó là dấu hiệu cảnh báo nghiêm trọng. Độc tố này có đặc tính tấn công vào hệ thần kinh, làm mất khả năng điều khiển cơ, đặc biệt là cơ hô hấp.

Trong những trường hợp như vậy, cần nhanh chóng đưa người bệnh đến bệnh viện, vì có tình huống phải hỗ trợ thở máy mới có thể qua khỏi. Việc chậm trễ có thể đe dọa trực tiếp đến tính mạng.

6. Không có triệu chứng thì không cần xét nghiệm đặc biệt

Nếu đã ăn nhưng hoàn toàn không có triệu chứng, có cần đi khám hay xét nghiệm không?

BS Trương Hữu Khanh trả lời:

Nếu đã ăn sản phẩm nhưng hoàn toàn không xuất hiện triệu chứng gì, thì không cần đi khám hay làm xét nghiệm đặc biệt chỉ vì lo ngại độc tố.

Hiện nay không có xét nghiệm thường quy nào để kiểm tra việc “độc tố tích tụ” sau khi ăn, và việc làm các xét nghiệm đó cũng không cần thiết. Trong tình huống này, điều cần làm duy nhất là ngưng sử dụng sản phẩm và tiếp tục theo dõi sức khỏe.

Đối với người lớn tuổi hoặc người vốn có thói quen khám sức khỏe định kỳ, vẫn đi khám và xét nghiệm theo lịch thông thường như trước, không cần tập trung tìm kiếm hay lo lắng quá mức chỉ vì đã từng ăn sản phẩm đó trong quá khứ.

7. Xử trí ngộ độc thực phẩm cơ bản giống nhau ở mọi lứa tuổi

Trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người cao tuổi hay người có bệnh nền nếu đã lỡ ăn đồ hộp nêu trên, có cần lưu ý đặc biệt gì không ạ?

BS Trương Hữu Khanh trả lời:

Ngộ độc thực phẩm từ đồ hộp là tình trạng ngộ độc cấp, nên cách theo dõi và xử trí về cơ bản giống nhau ở mọi lứa tuổi, bao gồm trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người cao tuổi hay người có bệnh nền.

Nếu đã lỡ ăn nhưng hoàn toàn không có triệu chứng, thì không cần làm xét nghiệm gì đặc biệt. Điều quan trọng nhất là ngưng sử dụng sản phẩm nghi ngờ và theo dõi sức khỏe, đi khám khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường.

8. Ưu tiên thực phẩm tươi và sử dụng đồ hộp đúng cách 

Về lâu dài, BS khuyến cáo người tiêu dùng nên ăn đồ hộp với tần suất như thế nào, và hướng dẫn người dân cách chọn và sử dụng đồ hộp an toàn hơn, từ khâu mua, bảo quản đến chế biến trước khi ăn?

BS Trương Hữu Khanh trả lời:

Thực phẩm tươi sống vẫn luôn tốt hơn đồ ăn chế biến sẵn, trong đó có đồ hộp. Đồ hộp mang lại sự tiện lợi, nhưng chỉ nên ăn thỉnh thoảng, không nên sử dụng thường xuyên hay thay thế hoàn toàn bữa ăn hằng ngày, vì sẽ không tốt cho khẩu vị và sức khỏe lâu dài.

Để sử dụng đồ hộp an toàn hơn, người tiêu dùng cần lưu ý từ khâu chọn mua đến bảo quản và sử dụng. Khi mua, ưu tiên sản phẩm có thương hiệu rõ ràng, kiểm tra kỹ hạn sử dụng và tình trạng bao bì. Với đồ hộp kim loại, cần tránh các lon bị móp, phồng; với bao bì mềm, cần quan sát xem bên trong có khí lạ hay không.

Khi mở sản phẩm, nên ngửi mùi trước khi ăn; nếu có mùi lạ, tuyệt đối không sử dụng. Trường hợp ăn không hết, phần còn dư phải được bảo quản kỹ, tách biệt với thực phẩm sống hoặc thực phẩm bẩn. Nếu đồ hộp đã mở nhưng đóng lại không kín, nguy cơ cao phát sinh vi khuẩn Clostridium botulinum và gây ngộ độc nguy hiểm.