Chuyên gia sản khoa "gỡ rối" những lầm tưởng phổ biến về bổ sung canxi cho mẹ bầu
Uống canxi buổi tối có gây sỏi thận, hai ly sữa mỗi ngày đã đủ hay sinh con xong có thể ngừng bổ sung? BS.CK2 Nguyễn Lệ Quyên - Bệnh viện Từ Dũ sẽ lần lượt “gỡ rối” những lầm tưởng phổ biến, giúp mẹ bầu bổ sung canxi đúng cách từ thai kỳ đến sau sinh.
1. Thai 18 tuần, uống hai ly sữa mỗi ngày đã đủ canxi chưa?
Khán giả Minh Anh hỏi: Em đang mang thai 18 tuần, mỗi ngày uống khoảng 2 ly sữa, có ăn thêm sữa chua, phô mai và đang dùng vitamin tổng hợp cho bà bầu. Em nghĩ ăn uống như vậy chắc đã đủ canxi nên không cần uống thêm. Điều này có đúng không ạ? Làm sao biết lượng canxi từ những nguồn này đã đủ hay chưa? Nếu cần bổ sung thì nên tính lượng thế nào để tránh vừa thiếu vừa dư?
BS.CK2 Nguyễn Lệ Quyên trả lời: Thai phụ đang ở tuần 18, thuộc giai đoạn 3 tháng giữa thai kỳ. Từ khoảng tuần 16-18, hệ xương của em bé bắt đầu phát triển khá nhiều.
Một điểm rất tốt là thai phụ đã quan tâm đến chế độ ăn và ghi rõ mỗi ngày uống hai ly sữa, đồng thời bổ sung thêm sữa chua, phô mai. Đây đều là những nguồn cung cấp canxi rất tốt nên chế độ ăn hiện tại tương đối tốt.
Tuy nhiên, lượng canxi từ hai ly sữa còn tùy thuộc vào dung tích mỗi ly. Một ly sữa 100ml sẽ khác với một ly sữa 300ml. Theo cách ước tính tương đối, 100ml sữa tươi không đường cung cấp khoảng 100mg canxi. Nếu uống hai ly sữa, mỗi ly 100ml, tổng lượng canxi nhận được mới khoảng 200mg. Lượng sữa chua và phô mai chưa được nêu rõ nên chưa thể ước tính chính xác.
Trong khi đó, nhu cầu của phụ nữ mang thai là 1.000mg canxi nguyên tố mỗi ngày. Vì vậy, cần tính thêm lượng thịt, cá, trứng, sữa trong chế độ ăn. Với chế độ ăn và lượng sữa như trên, đa số phụ nữ mang thai Việt Nam vẫn cần bổ sung thêm một lượng canxi để đáp ứng đủ nhu cầu.
Thai phụ đã có thói quen tốt khi nhớ được mỗi ngày uống bao nhiêu ly sữa và ăn bao nhiêu phần phô mai. Tuy nhiên, nếu có nhật ký ăn uống ghi rõ khẩu phần từng ngày, các chuyên gia dinh dưỡng và bác sĩ sản phụ khoa sẽ ước tính chính xác hơn lượng canxi được cung cấp qua chế độ ăn, từ đó cân nhắc lượng canxi cần bổ sung qua đường uống mỗi ngày.
Nếu chế độ ăn đã cung cấp đủ canxi, uống đủ sữa và ăn đầy đủ đạm, một số phụ nữ có thể không bắt buộc phải bổ sung thêm canxi trong thai kỳ. Tuy nhiên, cần có chiến lược và lịch trình cụ thể để đánh giá chế độ ăn có thực sự đáp ứng đủ nhu cầu hay không.
Một số phụ nữ ăn uống rất kỹ trong những ngày gần lịch khám thai nhưng lại bỏ bê chế độ ăn khi đi chơi hoặc đi công tác. Vì vậy, duy trì nhật ký ăn uống là một thói quen rất tốt. Nhật ký này không chỉ hỗ trợ tính lượng canxi mà còn có ích với những phụ nữ mắc bệnh lý trong thai kỳ, chẳng hạn như đái tháo đường thai kỳ - tình trạng hiện khá thường gặp ở phụ nữ Việt Nam.
Việc ghi lại khẩu phần hằng ngày giúp đánh giá cơ thể có thiếu canxi hoặc những chất khác hay không, đồng thời hỗ trợ cân bằng chế độ ăn tốt hơn.
2. Không uống sắt cùng canxi, có thể chia canxi hai lần mỗi ngày
Khán giả Ngọc Hân hỏi: Em nghe nhiều người nói canxi phải uống vào buổi sáng, uống chiều hoặc tối dễ bị “cặn”, gây sỏi thận. Nhưng nếu lượng canxi cần bổ sung trong ngày phải chia thành nhiều lần thì nên sắp xếp các liều như thế nào? Có thực sự tồn tại một mốc giờ phải ngưng uống canxi để tránh sỏi thận không? Ngoài ra, canxi nên uống cách sắt và các thuốc khác bao lâu?
BS.CK2 Nguyễn Lệ Quyên trả lời: Uống canxi vào buổi sáng và buổi trưa, đồng thời chia đều lượng canxi trong ngày, là cách bổ sung phù hợp. Tuy nhiên, nếu phải uống canxi vào buổi tối, các nghiên cứu trên thế giới chưa cho thấy mối liên quan giữa thời điểm uống này với tình trạng sỏi thận, sạn thận hoặc cặn thận như quan niệm thường được truyền miệng.
Điểm cần lưu ý là chia lượng canxi thành nhiều lần trong ngày sẽ giúp cơ thể hấp thu tốt hơn. Bên cạnh đó, phụ nữ thường có thói quen uống viên sắt và canxi cùng một lần. Cách uống này không tốt vì sắt và canxi khi được sử dụng cùng lúc sẽ làm giảm khả năng hấp thu của cả hai loại.
Tùy thành phần cấu tạo, một số loại canxi cần được uống trong bữa ăn, trong khi một số loại khác được sử dụng sau bữa ăn. Thông tin này sẽ được ghi rõ trong hướng dẫn sử dụng trên từng hộp thuốc hoặc sản phẩm hỗ trợ điều trị.
Khi uống sắt, phụ nữ cũng không nên dùng cùng trà. Một số mẹ bầu thèm trà hoặc trà sữa trong thai kỳ, nhưng những sản phẩm có thành phần từ trà có thể làm giảm khả năng hấp thu sắt. Vì vậy, thời điểm uống sắt cần cách xa canxi và không nên sử dụng hai loại cùng lúc.
Lượng canxi cần bổ sung còn tùy thuộc vào từng người. Chẳng hạn, sau khi đánh giá chế độ dinh dưỡng đã tương đối tốt, bác sĩ xác định thai phụ chỉ cần bổ sung khoảng 500mg canxi mỗi ngày thì việc chia liều cũng không tạo ra quá nhiều lần uống hoặc buộc phải uống đến tối muộn. Với hàm lượng của phần lớn viên canxi hiện nay, chia thành khoảng hai lần uống mỗi ngày là phù hợp.

3. Uống 1.000mg canxi một lần vừa khó hấp thu, vừa dễ tăng táo bón
Khán giả Thu Trang hỏi: Trước khi mang thai em đã hay bị táo bón nên khá ngại phải uống canxi suốt nhiều tháng. Em thấy trên thị trường có viên ghi 1.000 mg canxi, có loại chỉ vài trăm mg nên cứ nghĩ hàm lượng càng cao thì càng tốt. Mẹ bầu nên hiểu con số trên nhãn thế nào, quan tâm đến canxi nguyên tố ra sao và lựa chọn dạng canxi, cách chia liều thế nào để vừa đáp ứng nhu cầu vừa dễ dung nạp hơn?
BS.CK2 Nguyễn Lệ Quyên trả lời: Nhiều phụ nữ đã có dấu hiệu rối loạn tiêu hóa hoặc táo bón từ trước khi mang thai và các triệu chứng này thường nặng hơn trong thai kỳ. Nguyên nhân là trong thời gian mang thai, nội tiết cơ thể thay đổi rất nhiều, làm giảm nhu động ruột và mức độ co bóp của ruột, từ đó khiến phụ nữ dễ bị táo bón hơn.
Có thể hiểu đơn giản, nếu đã bị táo bón trước khi mang thai, phụ nữ thường gặp tình trạng nặng hơn khi bước vào thai kỳ. Vì vậy, nếu cần bổ sung canxi, mẹ bầu nên lựa chọn loại có ít tác dụng phụ hơn, bởi táo bón cũng là một trong những tác dụng phụ của canxi.
Trong trường hợp này, ba yếu tố có thể cộng gộp gồm tiền sử táo bón, tình trạng táo bón do thai kỳ và tác dụng phụ của canxi. Nếu cùng xuất hiện, các yếu tố này sẽ khiến phụ nữ mang thai cảm thấy rất khó chịu.
Không có một loại canxi nào chắc chắn không gây táo bón. Mỗi người có thể phù hợp với một sản phẩm khác nhau. Dù sử dụng loại canxi do bác sĩ chỉ định, được tặng hay tự mua, điều quan trọng là người dùng cần lắng nghe cơ thể, theo dõi xem có cảm thấy khó chịu hoặc bị táo bón hay không.
Phụ nữ mang thai cũng có thể tham vấn bác sĩ. Dựa trên kinh nghiệm, bác sĩ có thể tư vấn một số loại canxi dễ hấp thu, ít gây táo bón hơn để người dùng cân nhắc và lựa chọn. Không có loại canxi nào tốt 100% đối với tất cả phụ nữ. Vì vậy, lắng nghe cơ thể sẽ giúp mỗi người xác định loại canxi phù hợp với mình.
Một điểm khác cần lưu ý là những viên canxi có hàm lượng lên đến 1.000mg. Về mặt khoa học, nếu uống 1.000mg canxi trong một lần, tỷ lệ hấp thu chỉ khoảng 28-30%. Có thể hiểu đơn giản, nếu tỷ lệ hấp thu khoảng 30%, cơ thể chỉ hấp thu được khoảng 300mg canxi.
Nếu chia cùng lượng 1.000mg canxi thành hai lần, mỗi lần 500mg, tỷ lệ hấp thu có thể đạt khoảng 40%. Như vậy, tổng lượng canxi sử dụng trong ngày vẫn là 1.000mg nhưng khả năng hấp thu khi chia làm hai lần sẽ cao hơn nhiều. Cách uống này vừa có lợi về kinh tế, vừa giúp phụ nữ cảm thấy dễ chịu hơn do hạn chế tác dụng phụ khi sử dụng lượng canxi cao trong một lần.
4. Bổ sung canxi kéo dài cần phân biệt thuốc và thực phẩm bảo vệ sức khỏe
Khán giả Bảo Ngọc hỏi: Em thấy trên thị trường có rất nhiều sản phẩm canxi, trong đó có loại được đăng ký là thuốc, có loại là thực phẩm bổ sung hoặc thực phẩm bảo vệ sức khỏe. Là người tiêu dùng, em nên hiểu sự khác nhau giữa các nhóm này như thế nào về mục đích sử dụng, tiêu chuẩn chất lượng và yêu cầu quản lý? Khi lựa chọn canxi dùng trong thai kỳ, mẹ nên dựa vào những tiêu chí nào thay vì chỉ nhìn vào quảng cáo hoặc hàm lượng trên bao bì?
BS.CK2 Nguyễn Lệ Quyên trả lời: Điểm đầu tiên cần phân biệt là thuốc và thực phẩm bảo vệ sức khỏe được quản lý theo hai nhóm hoàn toàn khác nhau. Thuốc phải đáp ứng các yêu cầu về chất lượng, an toàn và hiệu quả; đồng thời được cấp phép lưu hành với chỉ định và liều dùng chi tiết, cụ thể.
Trong khi đó, thực phẩm bảo vệ sức khỏe chỉ có vai trò bổ sung vào chế độ ăn, hỗ trợ duy trì hoặc cải thiện chức năng của cơ thể. Sản phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.
Thuốc cũng được chia thành thuốc kê đơn và thuốc không kê đơn, còn gọi là OTC. Thuốc không kê đơn có thể được sử dụng theo hướng dẫn đã được phê duyệt mà không bắt buộc phải có đơn của bác sĩ.
Vì vậy, khi lựa chọn sản phẩm canxi, người dùng cần đọc kỹ thông tin trên nhãn và sử dụng đúng liều. Nếu cần bổ sung trong thời gian dài, tốt nhất nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ.


5. Sau sinh vẫn cần bổ sung canxi, kể cả khi đã ngừng cho con bú
Khán giả Khánh Linh hỏi: m đã bổ sung canxi khá đều trong thai kỳ nên nghĩ “sinh xong là có thể ngưng”. Nhưng cũng có người bảo phải tiếp tục uống cho đến khi cai sữa. Vậy quan niệm nào mới đúng? Thực tế sau sinh, mẹ còn cần bổ sung canxi trong bao lâu? Việc có cho con bú, cho bú một phần hay không cho bú có làm thay đổi nhu cầu và thời gian bổ sung không?
BS.CK2 Nguyễn Lệ Quyên trả lời: Nhiều phụ nữ chỉ quan tâm đến việc uống canxi trong thời gian mang thai vì cho rằng đây là giai đoạn cần dinh dưỡng để nuôi con. Sau khi sinh, dù còn nhiều loại canxi, thuốc hoặc sản phẩm hỗ trợ được cho, tặng, một số người lại ngừng sử dụng hoàn toàn. Đây là quan điểm hoàn toàn sai lầm.
Giai đoạn mang thai rất quan trọng, nhưng thời kỳ hậu sản, đặc biệt khi người mẹ nuôi con bằng sữa mẹ, cũng quan trọng không kém. Theo khuyến cáo cáo hiện nay, trẻ nên được bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu. Trong giai đoạn này, cơ thể người mẹ tiết sữa để nuôi con, trong khi tốc độ tăng trưởng của trẻ cũng rất cao. Em bé có thể tăng vài kilôgam chỉ trong vài tháng sau sinh.
Để sữa mẹ có hàm lượng dinh dưỡng tốt, người mẹ cần được cung cấp đủ canxi qua chế độ ăn. Cơ thể người mẹ có một đặc điểm là nếu chế độ ăn không cung cấp đủ canxi, cơ thể sẽ lấy canxi từ hệ xương của mẹ để tiết qua sữa cho con. Có thể hiểu đơn giản, quá trình này giống như “rút xương từ mẹ qua con”.
Nếu ăn uống không đủ canxi, phụ nữ trong giai đoạn hậu sản có thể gặp nhiều tình trạng như đau lưng, rụng răng, rụng tóc. Thiếu canxi còn ảnh hưởng tổng hòa đến quá trình chuyển hóa của toàn bộ cơ thể và gây ra nhiều vấn đề khác. Vì vậy, bổ sung canxi trong giai đoạn hậu sản rất quan trọng, đặc biệt khi người mẹ vẫn đang nuôi con bằng sữa mẹ.
Ngay cả khi trẻ đã được 3-4 tháng tuổi và không còn bú mẹ, người phụ nữ vẫn cần bổ sung canxi. Nhu cầu canxi của một phụ nữ bình thường, không mang thai và không cho con bú, đã ở mức khoảng 800-1.000mg mỗi ngày. Trong khi đó, chế độ ăn của phần lớn phụ nữ Việt Nam thường thiếu canxi do ít uống sữa. Vì vậy, phụ nữ vẫn nên quan tâm đến việc bổ sung canxi.
Nhiều phụ nữ bắt đầu xuất hiện các triệu chứng liên quan đến hệ xương khi bước vào độ tuổi 45-50, trong giai đoạn tiền mãn kinh. Khả năng hấp thu canxi còn liên quan chặt chẽ đến nội tiết của cơ thể. Khi còn trẻ và cơ thể vẫn còn nội tiết, khả năng hấp thu canxi cao hơn, giúp lượng canxi được tích tụ vào xương tốt hơn.
Khi bước vào thời kỳ mãn kinh, nội tiết suy giảm nên khả năng đưa canxi vào xương cũng thấp hơn rất nhiều. Vì vậy, dù đã sinh con, đang cho con bú hay đã kết thúc thời gian cho con bú, việc bổ sung canxi vẫn rất quan trọng đối với cơ thể người phụ nữ.
Trân trọng cảm ơn BS.CK2 Nguyễn Lệ Quyên và Thuốc canxi PM NextG Cal (Công ty TNHH Đại Bắc) đã đồng hành cùng AloBacsi thực hiện series “Hiểu đúng về canxi - Xương khỏe từ gốc”, livestream giải mã các vấn đề xoay quanh việc bảo vệ xương khỏe cho người phụ nữ cũng như cách để canxi hấp thu tối ưu nhất.
>>> Đọc thêm phần 1: Bổ sung canxi thai kỳ: Đừng đợi 3 tháng cuối, không uống dồn 1.000mg/lần
>>> Đọc thêm phần 2: Mẹ bầu chọn canxi thế nào để dễ hấp thu, ít tác dụng phụ?
Thông tin biên tập
Tác giả
Tham vấn y khoa
Đơn vị chịu trách nhiệm nội dung: AloBacsi
Bài viết có hữu ích với bạn?
Có thể bạn quan tâm
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ
Để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
