Hotline 24/7
08983-08983

Chăm sóc bệnh nhân sau tai biến mạch máu não: nên và không nên làm gì?

Chăm sóc bệnh nhân sau tai biến mạch máu não là một hành trình dài cần sự kiên trì. Bài viết của BS Phạm Ngọc Thắng chia sẻ cẩm nang toàn diện từ chế độ ăn uống dễ tiêu hóa, tập luyện phục hồi chức năng an toàn, đến cách chăm sóc hô hấp và ổn định tâm lý. Đây là những nguyên tắc cốt lõi giúp người bệnh nhanh chóng phục hồi thể trạng và ngăn ngừa tối đa nguy cơ tái phát. AloBacsi xin phép đăng lại.

Status của BS Phạm Ngọc Thắng - ảnh chụp màn hình

1. Chế độ ăn uống

Phương châm: Ăn mềm, nhiều bữa xen kẽ, đủ chất và cân đối.

Do hệ tiêu hóa bị ảnh hưởng của sự điều hành từ hệ thần kinh trung ương kém đi, cộng với mất cân đối trong chế độ ăn, việc sử dụng thuốc kháng sinh nhiều... nên rối loạn tiêu hóa là điều chắc chắn: Dễ đi lỏng, táo bón và đau bụng vô cớ.

Không nên:

  • Ăn thức ăn sống, tái, gỏi, các thực phẩm đã lên men nhiều như dưa, kim chi... trừ sữa chua.

Nên:

  • Ăn thức ăn chín, mềm, đồ hầm tổng hợp, súp, cháo đặc, sữa...
  • Ăn đồ có tính an thần như: cá chép nấu canh lá vông hay gà hầm tâm sen...
  • Kiêng gia vị mạnh cay nóng...
  • Ăn đồ ăn có tính chất thuốc an thần, tiêu độc, bổ dưỡng nhiều hơn như gà hầm thuốc bắc, tim hấp cách thủy có trộn bột tam thất, trứng gà ngải cứu...
  • Uống nhiều nước, sinh tố, đặc biệt là bưởi xay - rất tốt cho tiêu hóa.
  • Nên chia khẩu phần thành các cữ ăn nhỏ trong ngày, kết hợp bữa chính và bữa phụ thay vì ăn dồn quá nhiều trong một lần.
  • Nằm ngủ nhớ đắp bụng, giữ ấm tránh trướng bụng hay lạnh do nhiệt độ vùng bụng giảm gây sình chướng...
  • Vận động để hạn chế táo bón; nếu táo bón kéo dài có thể dùng thuốc hỗ trợ như Fleet để đi tiêu dễ dàng hơn.

2. Chế độ vận động

Do khả năng kiểm soát vận động, định hướng không gian và giữ thăng bằng bị ảnh hưởng sau tai biến nên người bệnh rất dễ té ngã, hoặc lao đầu khi di chuyển.

Nên:

- Xoa bóp bấm huyệt tại chỗ hàng ngày.

- Đi đứng cân nhắc, có người đi kèm để vịn hay đỡ đần lúc khó khăn.

- Vận động trên giường, tập luyện theo các nhóm cơ: Tay, chân, bắp, đùi, lưng bụng, đầu cổ...

- Tập vật lý trị liệu ở những trung tâm uy tín, chất lượng để được hướng dẫn chi tiết.

- Bệnh nhân nằm một chỗ cần có chế độ riêng cho vận động gân cơ khớp.

Không nên:

- Nằm bất động quá lâu ở một tư thế vì có thể làm tăng nguy cơ loét tỳ đè, cứng khớp, co rút cơ và táo bón.

- Nóng vội tập đi, tập đứng hoặc vận động quá sức khi cơ thể chưa hồi phục. Người bệnh sau tai biến rất dễ té ngã, đặc biệt khi tự đi vệ sinh hoặc sinh hoạt gần nguồn điện, bếp lửa, nên cần có người hỗ trợ và đảm bảo môi trường an toàn.

3. Chế độ chăm sóc hô hấp

Đối với những bệnh nhân nặng, còn mở khí quản hoặc có lỗ mở khí quản, từng gặp các biến chứng trong thời gian nằm viện như viêm phổi, viêm phế quản hoặc bội nhiễm do lây chéo..., việc chăm sóc hô hấp sau khi xuất viện là rất quan trọng.

Khó khạc đờm, khó nuốt nước bọt, tăng tiết đờm dãi hoặc sặc thức ăn là những yếu tố làm tăng nguy cơ viêm nhiễm đường hô hấp. Đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến tình trạng bệnh nặng hơn, làm giảm tuổi thọ và tăng nguy cơ tái phát bệnh lý mạch máu não.

Trong chăm sóc hô hấp, cần giữ cơ thể người bệnh sạch sẽ, lau khô mồ hôi và vệ sinh cá nhân hằng ngày. Khu vực nằm nghỉ cần thông thoáng, có luồng không khí lưu thông tự nhiên nhưng tránh gió lùa trực tiếp. Không để các vật dụng bẩn hoặc nguồn ô nhiễm xung quanh người bệnh.

Việc vỗ rung lồng ngực, vỗ lưng hằng ngày để hỗ trợ tống đờm, kích thích ho khạc và hút đờm dãi khi cần là rất quan trọng. Các kỹ thuật này nên được thực hiện bởi người đã được hướng dẫn hoặc đào tạo cơ bản, có thể là người nhà hoặc người trực tiếp chăm sóc bệnh nhân.

Có thể sử dụng thêm các biện pháp hỗ trợ như khí dung (aerosol) bằng thuốc hoặc dung dịch phù hợp theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Các thiết bị khí dung hiện được bán tại nhiều nhà thuốc.

Khi người bệnh sốt cao kéo dài, cần nghĩ đến nguy cơ viêm nhiễm đường hô hấp và đưa người bệnh đi khám hoặc liên hệ bác sĩ để được hỗ trợ kịp thời.

4. Chế độ chăm sóc cảm giác - cảm xúc:

Sau tai biến, người bệnh có thể xuất hiện các cảm giác bất thường như đau buốt, đau âm ỷ vô cớ ở bất cứ đâu trên cơ thể, rối loạn cảm xúc: tăng cảm cười nói nhiều hay trầm cảm lầm lỳ tự kỷ; thay đổi tính cách; mất định hướng về thời gian - không gian hoặc đảo lộn giấc ngủ.

Nên: Quan tâm, lắng nghe và chăm sóc người bệnh phù hợp với trạng thái cảm xúc của họ.

Không nên:

- Không chiều chuộng mọi yêu cầu của người bệnh một cách vô điều kiện.

- Không gay gắt, ép buộc hoặc trách móc, dễ khiến người bệnh chống đối và thu mình hơn.

5. Chế độ điều trị

- Tuân thủ thuốc men theo đúng đơn đã được kê.

- Uống và tiêm thuốc tại nhà đầy đủ, đúng giờ; chỉ dùng thuốc giảm đau hoặc thuốc ngủ theo chỉ định của bác sĩ.

- Theo dõi mạch, nhiệt độ và huyết áp 3 lần mỗi ngày (sáng, chiều và trước khi đi ngủ); ghi chép lại để báo cho bác sĩ khi cần.

- Nếu huyết áp tăng cao bất thường, kèm đau đầu, hồi hộp hoặc cảm giác tim đập mạnh, cần đi khám hoặc nhập viện để được theo dõi kịp thời.

- Đặc biệt tuân thủ điều trị các bệnh lý đi kèm như đái tháo đường, tăng huyết áp, rối loạn nhịp tim và rối loạn tâm lý.

- Việc dùng thuốc Đông y hoặc kết hợp Đông - Tây y cần theo hướng dẫn của bác sĩ; An cung ngưu hoàng hoàn chỉ nên sử dụng khi có chỉ định phù hợp.

- Duy trì xoa bóp và tập vật lý trị liệu đúng cách, đều đặn và kiên trì.

6. Chế độ phòng bệnh:

Tái khám 3 tháng, 6 tháng, thăm khám định kỳ theo chỉ định của bác sĩ điều trị.

Sinh hoạt điều độ đúng mực.

Cư xử với người thân theo hướng quan tâm vừa phải, không đến mức "kệ chúng mày" nhưng cũng không nên việc gì cũng tò mò, nhúng vào mọi chuyện để tránh gây căng thẳng, dễ stress, tái phát bệnh.

Người nhà nên nghiêm túc trong chăm sóc nhưng không quá nuông chiều, cũng không nên lạnh nhạt hay có lời nói, hành động làm người bệnh tổn thương.

Tránh gió lùa, nóng lạnh thất thường và thay đổi môi trường sống đột ngột. Không nên tắm khuya hay tắm nước lạnh.

Tránh xúc động, căng thẳng thần kinh, lo lắng thái quá. Không vận động thể lực quá sớm, quá sức như: mang vác nặng, chạy nhanh, tập tạ quá đà...

Thông tin biên tập

Tác giả

BS Phạm Ngọc Thắng
Ngày đăng: 10:00, 18/06/2026Cập nhật: 10:51, 19/06/2026

Đơn vị chịu trách nhiệm nội dung: AloBacsi

Đối tác AloBacsi

Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ

Để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình

Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình

hoàn toàn MIỄN PHÍ

Khám bệnh online

X