Hotline 24/7
08983-08983

Cần làm gì khi trường học có ca nghi mắc não mô cầu?

Khi trường học xuất hiện ca nghi mắc bệnh não mô cầu, điều quan trọng không phải là cho tất cả học sinh uống kháng sinh mà là nhanh chóng thông báo cho cơ quan y tế, xác định người tiếp xúc gần và triển khai biện pháp dự phòng phù hợp. Theo BS Trương Hữu Khanh, việc phối hợp giữa gia đình, nhà trường và y tế dự phòng có vai trò quan trọng trong hạn chế nguy cơ lây lan, đồng thời giúp phát hiện sớm những trường hợp có dấu hiệu bất thường.

1. Nghi ngờ ca bệnh não mô cầu tại trường học: Cần báo ngay y tế dự phòng để xác định người tiếp xúc gần và điều trị dự phòng

Thưa bác sĩ Khanh, nếu trong một lớp học hoặc gia đình xuất hiện một trường hợp mắc cúm hoặc nghi ngờ nhiễm não mô cầu, phụ huynh, nhà trường và những người tiếp xúc gần cần xử trí như thế nào để hạn chế nguy cơ lây lan?

BS Trương Hữu Khanh - Phó Chủ tịch thường trực Hội Truyền nhiễm TPHCM trả lời: Đối với bệnh cúm, thông thường khi phát hiện một người mắc bệnh thì những người xung quanh có thể đã tiếp xúc với virus trước đó, bởi cúm có khả năng lây lan rất nhanh.

Vì vậy, điều đầu tiên là người mắc cúm cần mang khẩu trang, đồng thời theo dõi sát các triệu chứng của những người xung quanh. Nếu có điều kiện, những người chưa tiêm phòng cũng nên cân nhắc tiêm vắc xin cúm.

Đối với trẻ đang đi học, nếu đã xác định mắc cúm, chẳng hạn trẻ có biểu hiện sốt, lạnh run rõ rệt hoặc có kết quả xét nghiệm xác nhận, thì nên cho trẻ nghỉ học ở nhà khoảng 4 ngày.

Còn nếu trẻ chỉ có biểu hiện cảm thông thường, chưa xác định có phải cúm hay không, chúng ta nên khuyên trẻ mang khẩu trang để hạn chế lây bệnh.

Tại trường học, cần hướng dẫn học sinh hình thành thói quen rửa tay, vệ sinh họng và mang khẩu trang khi mắc bệnh hoặc nghi ngờ mắc bệnh.

Bên cạnh đó, nhân viên y tế trường học cần nắm được lý do học sinh nghỉ học. Phụ huynh cũng nên chủ động thông báo cho nhà trường nếu con mắc cúm. Việc này giúp nhà trường nhận biết khi có thêm các trường hợp mắc cúm, từ đó triển khai những biện pháp phòng ngừa phù hợp, hạn chế lây lan trong trường.

Riêng đối với bệnh não mô cầu, vai trò phối hợp giữa gia đình, cơ sở điều trị và y tế dự phòng đặc biệt quan trọng. Khi một cơ sở y tế phát hiện trẻ nghi ngờ mắc bệnh não mô cầu, cần báo ngay cho y tế địa phương, cụ thể là hệ thống y tế dự phòng, để nhanh chóng xác định những người đã tiếp xúc gần với ca bệnh. Việc này phải được thực hiện càng sớm càng tốt.

Ngay cả khi có trường hợp tử vong do não mô cầu, việc xử lý thi thể cũng cần có những biện pháp riêng. Các tổn thương tử ban có thể chứa vi khuẩn, đặc biệt khi người bệnh chưa được điều trị bằng kháng sinh.

Nếu trẻ mắc bệnh có đi học, gia đình cần thông báo ngay để y tế dự phòng tiếp cận nhà trường.

Tuy nhiên, phụ huynh và nhà trường không cần quá hoang mang, bởi việc xử lý người tiếp xúc gần có quy trình cụ thể. Khi đến trường, nhân viên y tế dự phòng sẽ điều tra xem trẻ mắc bệnh học lớp nào, thường ngồi cạnh ai, chơi cùng những bạn nào và có tiếp xúc gần với những người nào.

Giáo viên cũng có thể hỗ trợ cung cấp thông tin để xác định đúng những học sinh thuộc nhóm tiếp xúc gần.

Sau khi xác định được các trường hợp này, nhân viên y tế sẽ chỉ định sử dụng kháng sinh dự phòng phù hợp. Có những phác đồ chỉ cần sử dụng một liều kháng sinh.

Việc sử dụng kháng sinh dự phòng kịp thời cho người tiếp xúc gần có vai trò rất quan trọng trong ngăn chặn bệnh lây lan thành chùm ca bệnh.

Sau đó, những người tiếp xúc gần vẫn cần tiếp tục được theo dõi và hướng dẫn nhận biết các triệu chứng bất thường. Nếu trẻ xuất hiện sốt hoặc đau họng thì nên đi khám để được đánh giá.

Đến nay, việc xác định đúng người tiếp xúc gần và sử dụng kháng sinh dự phòng đã góp phần hạn chế đáng kể nguy cơ xuất hiện các chùm ca bệnh não mô cầu.

Bên cạnh đó, vào mùa bệnh truyền nhiễm, chúng ta vẫn cần nhắc nhở học sinh duy trì các biện pháp phòng bệnh như rửa tay, mang khẩu trang khi mắc bệnh, vệ sinh họng và tiêm vắc xin khi có điều kiện.

Ngay cả khi đã tiêm vắc xin, người dân vẫn cần duy trì những biện pháp phòng ngừa này để hạn chế nguy cơ lây nhiễm.

Khi trường học xuất hiện ca nghi mắc não mô cầu, nhà trường cần phối hợp với cơ quan y tế để xác định người tiếp xúc gần và triển khai biện pháp phòng bệnh phù hợp

2. Cúm thường đồng nhiễm với phế cầu, RSV hoặc adenovirus hơn là não mô cầu

Thưa bác sĩ Khanh, trong một số trường hợp, nếu trẻ không may bị đồng nhiễm, chẳng hạn vừa nhiễm virus cúm vừa nhiễm vi khuẩn não mô cầu, thì nguy cơ bệnh diễn tiến nặng sẽ tăng lên như thế nào?

BS Trương Hữu Khanh trả lời: Thật ra, cúm và não mô cầu không thường đi cùng nhau. Bởi vì bản thân bệnh do não mô cầu đã rất nặng. Nếu não mô cầu thực sự tấn công và gây bệnh thì tình trạng đã rất nghiêm trọng, không cần phải có thêm cúm.

Trong khi đó, cúm có thể đi kèm với những tác nhân gây bệnh khác, chẳng hạn như phế cầu, virus hợp bào hô hấp (RSV) hoặc adenovirus.

Bên cạnh đó, biểu hiện của cúm và bệnh do não mô cầu cũng rất khác nhau. Một bệnh có thể xuất hiện tử ban, còn bệnh kia thì không có tử ban.

Vì vậy, khi trẻ có các triệu chứng ho, cảm thông thường, chúng ta có thể nghĩ đến cúm hoặc những bệnh lý đường hô hấp khác. Nhưng nếu trẻ xuất hiện tử ban thì phải nghĩ đến khả năng nhiễm não mô cầu.

Nhìn chung, cúm và não mô cầu không thường xuất hiện đồng thời. Những tác nhân thường đi kèm với cúm chủ yếu là các vi khuẩn hoặc virus khác.

3. Người tiếp xúc gần với ca bệnh não mô cầu có thể chỉ cần dùng một liều kháng sinh dự phòng

Thưa bác sĩ Khanh, những người tiếp xúc gần với ca bệnh não mô cầu cần được sử dụng kháng sinh dự phòng. Vậy thời gian sử dụng kháng sinh dự phòng thường kéo dài bao lâu?

BS Trương Hữu Khanh trả lời: Điều may mắn là hiện nay chúng ta đã có nhiều loại kháng sinh hơn trước đây. Vào những năm 1980, khi chưa có nhiều lựa chọn kháng sinh, người tiếp xúc gần với ca bệnh não mô cầu phải uống thuốc dự phòng trong 3 ngày, thậm chí có trường hợp phải tiêm thuốc.

Tuy nhiên, hiện nay đã có những loại kháng sinh chỉ cần sử dụng một liều duy nhất.

Chẳng hạn, azithromycin là một trong những loại kháng sinh được sử dụng để dự phòng não mô cầu. Hiện nay azithromycin được lựa chọn khá phổ biến và ngay cả phụ nữ mang thai cũng có thể sử dụng.

Như vậy, với một số phác đồ hiện nay, người tiếp xúc gần với ca bệnh não mô cầu chỉ cần dùng một liều kháng sinh dự phòng.

Nếu học sinh đột ngột sốt, lừ đừ, mệt lả bất thường tại trường, giáo viên cần thông báo cho phụ huynh và đưa trẻ đi khám kịp thời

4. Không phải ai tiếp xúc với người mắc não mô cầu cũng cần uống kháng sinh dự phòng

Thưa bác sĩ Khanh, khi nghe tin có ca bệnh não mô cầu xuất hiện xung quanh, nhiều người vì lo lắng trước mức độ nguy hiểm của bệnh đã tự ý mua kháng sinh để uống dự phòng. Việc làm này có thể gây ra những hậu quả gì?

BS Trương Hữu Khanh trả lời: Trước hết, chúng ta cần hiểu rằng không phải cứ ở gần hoặc đi ngang qua người mắc bệnh não mô cầu là sẽ bị lây nhiễm.

Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cũng như các chuyên gia, chỉ những người có tiếp xúc gần với ca bệnh mới cần sử dụng kháng sinh dự phòng.

Tiếp xúc gần ở đây có thể hiểu là nói chuyện trực tiếp ở khoảng cách rất gần, sát mặt nhau. Hoặc những người trực tiếp chăm sóc bệnh nhân nhưng không mang khẩu trang.

Còn nếu chỉ sống ở khu vực xung quanh, không tiếp xúc trực tiếp, không nói chuyện gần hoặc đơn thuần đi ngang qua người mắc bệnh thì không cần thiết phải uống kháng sinh dự phòng.

Tuy nhiên, trong trường hợp xuất hiện một cụm ca bệnh có phạm vi lây lan rộng, cơ quan y tế có thể xem xét việc sử dụng kháng sinh dự phòng cho những đối tượng khác.

Dù vậy, việc mở rộng đối tượng sử dụng kháng sinh dự phòng không phải lúc nào cũng cần thiết.

5. Môi trường sinh hoạt tập thể cần thông thoáng, vệ sinh thường xuyên và theo dõi sức khỏe

Thưa bác sĩ Khanh, đối với những môi trường sinh hoạt tập thể như ký túc xá, nhà trẻ hoặc trường bán trú, cần thực hiện những biện pháp gì để vừa bảo đảm không gian thông thoáng, vừa hạn chế tối đa nguy cơ lây nhiễm qua giọt bắn?

BS Trương Hữu Khanh trả lời: Thông thường, đối với những môi trường sinh hoạt tập thể, điều quan trọng là phải giữ vệ sinh và bảo đảm không gian thông thoáng. Chúng ta nên mở cửa để không khí được lưu thông, đồng thời thường xuyên vệ sinh các bề mặt trong khu vực sinh hoạt chung.

Bên cạnh đó, những người sinh hoạt trong môi trường này cũng cần có ý thức giữ vệ sinh cá nhân, vệ sinh và sát khuẩn họng.

Đây là những biện pháp phòng ngừa cơ bản mà chúng ta cần thực hiện.

Ngoài ra, cần thường xuyên theo dõi tình trạng sức khỏe của những người sinh hoạt trong môi trường tập thể. Nếu xuất hiện tình huống bất thường liên quan đến bệnh truyền nhiễm, cần thông báo cho cơ quan y tế dự phòng để được hướng dẫn các biện pháp phòng ngừa phù hợp.

6. Trẻ đang khỏe mạnh bỗng sốt, lừ đừ tại trường: Không nên chờ hết buổi học mới xử trí

Thưa bác sĩ Khanh, đối với nhân viên y tế học đường và giáo viên, bác sĩ có lời khuyên gì trong việc theo dõi, phát hiện sớm những trẻ có biểu hiện mệt mỏi, lừ đừ bất thường tại trường? Khi phát hiện những dấu hiệu này, nhà trường cần xử trí như thế nào để trẻ được thăm khám và điều trị kịp thời?

BS Trương Hữu Khanh trả lời: Đối với nhân viên y tế học đường và giáo viên, điều đầu tiên là phải bình tĩnh và chú ý quan sát những biểu hiện bất thường của trẻ.

Chẳng hạn, có những trường hợp trẻ ở nhà chưa sốt, vẫn đi học bình thường, nhưng sau vài tiếng ở trường mới bắt đầu xuất hiện triệu chứng. Khi vào lớp, tình trạng bệnh có thể diễn tiến nặng hơn.

Nếu nhận thấy trẻ đột nhiên sốt, mệt mỏi, lừ đừ bất thường thì giáo viên và nhân viên y tế học đường cần báo ngay cho phụ huynh hoặc trực tiếp đưa trẻ đến bệnh viện. Không nên nghĩ rằng cứ để trẻ học hết buổi rồi mới tính, bởi lúc đó có thể đã muộn.

Chúng ta phải hiểu rằng những bệnh lý nhiễm trùng nặng có thể khiến trẻ mệt mỏi, khó chịu rất nhiều. Chính những biểu hiện bất thường này là dấu hiệu để giáo viên và nhân viên y tế học đường nghi ngờ, từ đó có hướng xử trí kịp thời.

Thông thường, một đứa trẻ khỏe mạnh khi bị sốt trong ngày đầu tiên có thể chưa bị ảnh hưởng quá nhiều. Tuy nhiên, riêng với bệnh não mô cầu, dù trẻ có thể trạng tốt, cao lớn, mập mạp hay trước đó hoàn toàn khỏe mạnh thì khi xảy ra nhiễm trùng huyết, tình trạng sức khỏe vẫn có thể suy sụp rất nhanh.

Vì vậy, nếu một trẻ đang khỏe mạnh bỗng sốt, lừ đừ, mệt mỏi nhiều thì phải đặc biệt chú ý và đưa trẻ đến bệnh viện kịp thời.

Sau khi đưa trẻ đi khám, nếu nghi ngờ hoặc xác định trẻ mắc bệnh não mô cầu, nhà trường cũng cần quan tâm đến việc trẻ đã tiếp xúc với những ai để có biện pháp phòng ngừa phù hợp, hạn chế nguy cơ lây lan.

Giữ lớp học thông thoáng, vệ sinh cá nhân, theo dõi sức khỏe và tiêm chủng phù hợp là những biện pháp quan trọng trong phòng bệnh truyền nhiễm tại trường học

7. Phòng chống bệnh truyền nhiễm: Phụ huynh, nhà trường và ngành y tế phải cùng phối hợp

Xin trân trọng cảm ơn bác sĩ. Trước khi khép lại chương trình hôm nay, rất mong bác sĩ Khanh gửi đến quý khán giả, đặc biệt là các bậc phụ huynh và nhà trường, những thông điệp cốt lõi để chúng ta có thể cùng nhau vượt qua giai đoạn nhiều bệnh truyền nhiễm đang gia tăng như hiện nay.

BS Trương Hữu Khanh trả lời: Thật ra, năm nay đúng là có khá nhiều vấn đề liên quan đến bệnh truyền nhiễm.

Thứ nhất là cúm A/H1N1/2009. Thứ hai là bắt đầu xuất hiện những ca bệnh não mô cầu rải rác. Bên cạnh đó còn có sốt xuất huyết và tay chân miệng.

Chính vì vậy, điều quan trọng nhất là chúng ta phải bình tĩnh. Đối với những bệnh đã có vắc xin phòng ngừa, nếu có điều kiện thì người dân nên chủ động tiêm chủng.

Điều thứ hai là chúng ta phải cùng nhau phối hợp trong công tác phòng, chống bệnh truyền nhiễm. Cụ thể, cần xác định rõ vai trò của phụ huynh, nhà trường và ngành y tế để cùng nhau phát hiện bệnh sớm, triển khai các biện pháp phòng ngừa kịp thời, phù hợp với từng bệnh và mức độ nguy cơ.

Nếu thực hiện tốt những điều này, khi thời tiết cuối năm không còn khắc nghiệt, tình hình dịch bệnh cũng sẽ dần qua đi. Không có cách nào khác là tất cả chúng ta phải cùng nhau thực hiện.

Thông tin biên tập

Tác giả

Phương Linh (ghi) - AloBacsi.vn

Tham vấn y khoa

BS Trương Hữu KhanhBS Trương Hữu Khanh
Ngày đăng: 12:36, 23/10/2026

Đơn vị chịu trách nhiệm nội dung: AloBacsi

Đối tác AloBacsi

Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ

Để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình

Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình

hoàn toàn MIỄN PHÍ

Khám bệnh online

X