Cadimi là gì? Vì sao cadimi có trong thực phẩm và gây hại ra sao?

Cadimi là chất gì?

Cadimi (Cadmium, ký hiệu hóa học Cd) là một kim loại nặng có màu trắng bạc, tồn tại tự nhiên trong vỏ trái đất. Trong công nghiệp, cadimi được sử dụng để sản xuất pin, mạ kim loại, nhựa, sơn, phân bón hóa học và nhiều sản phẩm công nghiệp khác.

Điều đáng lo ngại là cadimi rất khó phân hủy trong môi trường. Khi phát tán ra đất, nước hoặc không khí, chất này có thể tồn tại lâu dài và đi vào chuỗi thực phẩm.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp cadimi vào nhóm chất độc hại đối với sức khỏe con người. Nếu tiếp xúc kéo dài, cadimi có thể tích tụ trong cơ thể, đặc biệt ở gan và thận.

Vì sao cadimi xuất hiện trong thực phẩm?

Cadimi có thể xâm nhập vào thực phẩm từ nhiều nguồn khác nhau.

Ô nhiễm đất và nước

Đây là con đường phổ biến nhất. Đất nông nghiệp bị ô nhiễm bởi chất thải công nghiệp, khai khoáng, nước thải hoặc phân bón hóa học có thể chứa cadimi. Khi cây trồng phát triển trên vùng đất này, chúng hấp thu cadimi qua rễ và tích tụ trong thân, lá hoặc quả.

Nguồn nước ô nhiễm cũng khiến thủy sản như cá, tôm, cua, sò hấp thu kim loại nặng.

Phân bón và thuốc bảo vệ thực vật

Một số loại phân lân chứa lượng cadimi tự nhiên khá cao. Nếu sử dụng kéo dài với số lượng lớn, cadimi sẽ tích tụ dần trong đất trồng.

Ngoài ra, một số hóa chất nông nghiệp hoặc chất thải chăn nuôi cũng có thể góp phần làm tăng nguy cơ ô nhiễm kim loại nặng.

Ô nhiễm từ công nghiệp

Khói bụi từ luyện kim, sản xuất pin, xi mạ hoặc đốt rác công nghiệp có thể phát tán cadimi ra môi trường. Sau đó, cadimi lắng xuống đất và nguồn nước xung quanh vùng sản xuất.

Tích tụ sinh học

Một số loài sinh vật có xu hướng tích tụ cadimi cao hơn bình thường. Khi con người ăn những thực phẩm này thường xuyên với lượng lớn, nguy cơ phơi nhiễm cadimi sẽ tăng lên.

Cadimi có trong những thực phẩm nào?

Cadimi không chỉ xuất hiện ở một loại thực phẩm cụ thể mà có thể tồn tại trong nhiều nhóm thực phẩm khác nhau, tùy mức độ ô nhiễm môi trường.

Hải sản có vỏ

Các loại sò, hàu, nghêu, cua hoặc nội tạng một số loài hải sản thường có nguy cơ tích tụ cadimi cao hơn vì chúng sống ở tầng đáy và dễ hấp thu kim loại nặng từ bùn, nước biển.

Gạo và ngũ cốc

Nếu được trồng ở khu vực đất hoặc nước ô nhiễm, lúa có thể hấp thu cadimi. Đây là vấn đề từng được ghi nhận ở một số quốc gia châu Á do thói quen canh tác trên đất bị ảnh hưởng bởi công nghiệp.

Rau củ

Các loại rau ăn lá, khoai củ hoặc nấm có thể tích lũy cadimi từ đất trồng. Mức độ tồn dư phụ thuộc môi trường canh tác và quy trình kiểm soát an toàn thực phẩm.

Nội tạng động vật

Gan, thận của động vật có thể chứa lượng cadimi cao hơn phần thịt do đây là cơ quan tham gia lọc độc tố.

Ca cao, chocolate và một số hạt

Một số nghiên cứu ghi nhận hạt cacao hoặc hạt hướng dương có thể chứa cadimi tự nhiên từ đất trồng, đặc biệt ở những khu vực có nền địa chất giàu kim loại nặng.

Cadimi gây hại cho sức khỏe ra sao?

Điều nguy hiểm của cadimi là chất này thường không gây triệu chứng ngay lập tức. Cadimi có thể tích tụ âm thầm trong cơ thể nhiều năm.

Tổn thương thận

Thận là cơ quan bị ảnh hưởng nhiều nhất. Phơi nhiễm cadimi kéo dài có thể làm suy giảm chức năng lọc của thận, gây đạm niệu, suy thận mạn.

Ảnh hưởng xương

Cadimi cản trở chuyển hóa canxi và vitamin D, khiến xương yếu, dễ gãy, tăng nguy cơ loãng xương. Một số trường hợp nhiễm độc nặng từng gây bệnh đau xương nghiêm trọng.

Tăng nguy cơ tim mạch và hô hấp

Nhiều nghiên cứu cho thấy cadimi có liên quan đến tăng huyết áp, bệnh tim mạch và tổn thương phổi khi tiếp xúc kéo dài.

Nguy cơ ung thư

Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) xếp cadimi vào nhóm chất gây ung thư cho người. Tiếp xúc lâu dài với cadimi có thể làm tăng nguy cơ ung thư phổi, tuyến tiền liệt và một số bệnh lý khác.

Ảnh hưởng trẻ em và thai phụ

Trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai là nhóm nhạy cảm hơn với kim loại nặng. Cadimi có thể ảnh hưởng sự phát triển thần kinh, thể chất và sức khỏe lâu dài của thai nhi.

Làm sao để giảm nguy cơ phơi nhiễm cadimi?

Dù khó loại bỏ hoàn toàn cadimi khỏi môi trường, mỗi người có thể giảm nguy cơ bằng một số biện pháp:

- Ăn đa dạng thực phẩm, tránh dùng quá nhiều một nhóm thực phẩm trong thời gian dài.

- Chọn thực phẩm có nguồn gốc rõ ràng, được kiểm định an toàn.

- Hạn chế ăn quá nhiều nội tạng động vật hoặc hải sản từ vùng ô nhiễm.

- Rửa sạch, ngâm rau củ đúng cách trước khi chế biến.

- Không hút thuốc lá, vì khói thuốc cũng là nguồn phơi nhiễm cadimi đáng kể.

- Tăng cường dinh dưỡng đầy đủ sắt, kẽm, canxi vì thiếu vi chất có thể làm cơ thể hấp thu cadimi nhiều hơn.

Các chuyên gia cho rằng người dân không nên quá hoang mang khi nghe thông tin thực phẩm nhiễm cadimi, bởi nguy cơ phụ thuộc vào mức độ phơi nhiễm và thời gian tích lũy. Điều quan trọng là cơ quan quản lý cần tăng cường kiểm soát môi trường, giám sát an toàn thực phẩm, trong khi người tiêu dùng nên lựa chọn thực phẩm an toàn và duy trì chế độ ăn cân đối để bảo vệ sức khỏe lâu dài.