Hotline 24/7
08983-08983

Bước tiến mới trong phòng ngừa nhồi máu cơ tim và đột quỵ

Các hướng dẫn y học quốc tế mới nhất như EAS 2025, ESC hay ASA 2026 đã mang đến những thay đổi mang tính bước ngoặt trong tư duy quản lý mỡ máu. Thay vì thụ động chờ đợi biến cố xảy ra mới can thiệp hay chỉ đánh giá dựa trên một vài chỉ số đơn lẻ, y học hiện đại hướng tới chiến lược dự phòng sớm hơn nữa và nhận diện toàn diện nguy cơ tích tụ xơ vữa trên từng cá thể. PGS.TS.BS Trần Hòa - Tổng Thư ký Phân hội Xơ vữa động mạch Việt Nam, Phó Trưởng khoa Tim mạch can thiệp, Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM đã có những phân tích chuyên sâu xung quanh vấn đề này.

1. Xơ vữa động mạch và bản chất của một bệnh lý tích tụ âm thầm

Thưa Phó giáo sư, các hướng dẫn mới từ EAS 2025 cũng như ESC hay ASA 2026 được xem là có rất nhiều thay đổi quan trọng. Đâu là thay đổi lớn nhất trong cách chúng ta tiếp cận và quản lý căn bệnh mỡ máu cao hiện nay?

PGS.TS.BS Trần Hòa trả lời: Hệ thống động mạch trong cơ thể vận hành tương tự như những con sông. Bên cạnh các đợt "sóng thần" do huyết áp tăng vọt gây tổn thương thành mạch, tình trạng rối loạn lipit máu đóng vai trò như những miếng rác trôi nổi. Khi lòng mạch bị tổn thương bởi khói thuốc lá hay áp lực máu cao, các phân tử mỡ xấu sẽ bắt đầu tích tụ vào thành động mạch.

Bản chất của xơ vữa động mạch là một bệnh lý tích tụ kéo dài qua nhiều năm tháng cho đến khi mảng xơ vữa nứt vỡ hoặc gây tắc hẹp nghiêm trọng, dẫn đến các biến cố cấp tính nguy hiểm như nhồi máu cơ tim hay đột quỵ não.

Vì bệnh tiến triển hoàn toàn âm thầm và không có triệu chứng cảnh báo ở giai đoạn đầu, các hướng dẫn y khoa mới nhấn mạnh việc không thể chờ đến khi xảy ra biến cố mới điều trị mà phải chủ động tầm soát để can thiệp ngay từ sớm.

2. Mốc thời điểm tầm soát mỡ máu theo các khuyến cáo hiện hành

Hiện nay các bệnh lý tim mạch đang có xu hướng trẻ hóa. Theo các khuyến cáo mới, chúng ta nên bắt đầu tầm soát mỡ máu từ độ tuổi nào và tần suất kiểm tra ra sao?

PGS.TS.BS Trần Hòa trả lời: Trước thực trạng các bệnh lý tim mạch đang có xu hướng trẻ hóa rõ rệt, độ tuổi bắt đầu tầm soát mỡ máu đã được đẩy sớm hơn đáng kể.

Ngay từ độ tuổi nhỏ từ 2 đến 3 tuổi, trẻ em đã cần được thử mỡ máu nếu gia đình có tiền sử nhiều người mắc bệnh tim mạch sớm hoặc sở hữu chỉ số LDL-C cao vượt ngưỡng 200 mg/dL hay 500 mg/dL, nhằm ngăn ngừa mạch máu của trẻ bị phơi nhiễm cholesterol quá sớm.

Đối với trẻ em trong giai đoạn từ 9 đến 11 tuổi, Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ khuyến cáo nên thực hiện kiểm tra mỡ máu lần đầu để phát hiện các rối loạn lipit mang tính di truyền gia đình; nếu kết quả bình thường, trẻ sẽ không cần thử lại cho đến khi trưởng thành.

Đối với người lớn từ 19 tuổi trở lên, mỗi cá nhân nên làm một bộ xét nghiệm lipit máu toàn phần kết hợp đo chỉ số Lipoprotein(a) ít nhất một lần trong đời, và nếu các chỉ số ở mức an toàn thì có thể lặp lại định kỳ sau mỗi 3 đến 5 năm.

3. Ứng dụng các chỉ số và công cụ mới trong đánh giá nguy cơ tim mạch

Bên cạnh chỉ số LDL-C quen thuộc, các hướng dẫn mới nhấn mạnh thêm về ApoB, Lipoprotein(a) và điểm vôi hóa động mạch vành. Những công cụ này có vai trò gì, thưa Bác sĩ?

PGS.TS.BS Trần Hòa trả lời: Dù LDL-C vẫn được coi là yếu tố nguy cơ hàng đầu trong nhiều thập kỷ qua, khoa học hiện đại đã xác định thêm nhiều chỉ số quan trọng giúp đánh giá toàn diện nguy cơ tồn dư. Trong đó, Lipoprotein(a) là chỉ số liên quan chặt chẽ đến yếu tố gen di truyền và chỉ cần đo một lần trong đời để nhận diện nguy cơ xơ vữa bẩm sinh.

Bên cạnh đó, chỉ số ApoB đại diện cho hầu hết các hạt có khả năng gây xơ vữa trong cơ thể, trở thành công cụ đánh giá thiết yếu ở những bệnh nhân béo phì, đái tháo đường hoặc những người đã hạ LDL-C nhưng vẫn tái phát biến cố.

Ngoài ra, việc chụp CT cắt lớp mạch vành không dùng thuốc cản quang để xác định thang điểm vôi hóa mạch vành (CAC Score) ở người trên 40 tuổi giúp phát hiện sớm tình trạng xơ vữa động mạch dưới lâm sàng.

Sự xuất hiện của các điểm vôi hóa là tín hiệu bắt buộc các bác sĩ phải can thiệp hạ chỉ số LDL-C xuống mức rất thấp nhằm ngăn chặn nguy cơ tiến triển thành nhồi máu cơ tim hay đột quỵ.

4. Chiến lược phối hợp thuốc sớm và quản lý các nhóm bệnh nhân đặc biệt

Vì sao hiện nay các hướng dẫn lại ưu tiên chiến lược phối hợp nhiều loại thuốc hạ mỡ máu ngay từ đầu? Đồng thời, việc kiểm soát mỡ máu ở nhóm bệnh nhân nhồi máu cơ tim, ung thư hay nhiễm HIV có điểm gì khác biệt?

PGS.TS.BS Trần Hòa trả lời: Về mặt điều trị, các hướng dẫn mới ưu tiên chiến lược phối hợp nhiều nhóm thuốc hạ lipit máu ngay từ đầu thay vì chỉ sử dụng đơn trị liệu liều cao. Việc kết hợp Statin lực mạnh với Ezetimibe hoặc các thuốc ức chế PCSK9 giúp đánh vào nhiều cơ chế khác nhau, đưa mỡ máu về chỉ số mục tiêu nhanh chóng, đặc biệt là trong giai đoạn vàng 1 đến 3 tháng đầu sau biến cố.

Đối với bệnh nhân nhồi máu cơ tim cấp, chỉ số LDL-C bắt buộc phải được kiểm soát nghiêm ngặt dưới mức 55 mg/dL để tránh nguy cơ mảng xơ vữa tiếp tục nứt vỡ gây tái phát nặng nề. Đáng chú ý, đối với những nhóm đối tượng đặc biệt như người nhiễm HIV hay bệnh nhân ung thư có tiên lượng sống lâu dài, y học hiện đại khẳng định không bỏ sót bất kỳ ai.

Do HIV là một tình trạng viêm mãn tính dễ gây tổn thương mạch máu, các khuyến cáo từ Hoa Kỳ đề xuất sử dụng Statin sớm cho người nhiễm HIV bất kể nồng độ LDL-C ban đầu nhằm giảm phản ứng viêm và ngừa biến cố tim mạch.

5. Từ dự phòng sớm sang dự phòng sớm hơn nữa

Trước khi kết thúc chương trình, Bác sĩ có lời khuyên nào muốn gửi đến quý vị khán giả?

PGS.TS.BS Trần Hòa trả lời: Khép lại cuộc trò chuyện, tôi muốn gửi đến cộng đồng 2 thông điệp quan trọng trong việc chủ động bảo vệ sức khỏe tim mạch.

Thứ nhất, người dân cần chuyển từ tư duy "dự phòng sớm" sang "dự phòng sớm hơn nữa" bằng cách chủ động tầm soát và ghi nhớ các thông số sức khỏe của bản thân như Huyết áp, Đường huyết, LDL-C, Lipoprotein(a) và Độ lọc cầu thận.

Thứ hai, ngành y tế và cộng đồng cần chung tay mở rộng phạm vi dự phòng, không bỏ lại ai phía sau trong chiến dịch ngăn ngừa xơ vữa động mạch, bao gồm cả những bệnh nhân yếu thế đang sống chung với các bệnh lý mãn tính, nhằm giúp mọi người sở hữu một hệ tim mạch khỏe mạnh và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Thông tin biên tập

Tác giả

Trúc Anh (ghi) - AloBacsi.vn

Tham vấn y khoa

PGS.TS.BS Trần HòaPGS.TS.BS Trần Hòa
Ngày đăng: 10:10, 30/09/2026

Đơn vị chịu trách nhiệm nội dung: AloBacsi

Đối tác AloBacsi

Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ

Để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình

Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình

hoàn toàn MIỄN PHÍ

Khám bệnh online

X