Bộ Y tế ban hành phác đồ điều trị và kịch bản ứng phó bệnh do virus Nipah

Bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, tỷ lệ tử vong cao

Theo tài liệu hướng dẫn, bệnh do virus Nipah là bệnh truyền nhiễm cấp tính lây từ động vật sang người và có thể lây giữa người với người. Virus Nipah được phát hiện lần đầu năm 1998 tại Malaysia, sau đó ghi nhận các đợt bùng phát lẻ tẻ nhưng thường xuyên tại Bangladesh, Ấn Độ, Singapore và Philippines.

Bệnh thường biểu hiện nặng dưới dạng viêm não và viêm phổi nặng, với tỷ lệ tử vong dao động từ 40-75%, hoặc để lại di chứng nặng nề.

Virus Nipah là virus RNA sợi đơn thuộc họ Paramyxoviridae, chi Henipavirus. Vật chủ tự nhiên là dơi ăn quả (chi Pteropus); lợn từng là vật chủ trung gian chính trong đợt dịch tại Malaysia.

Hiện ghi nhận hai dòng lưu hành gồm:

• NiV-Malaysia: chủ yếu lây từ động vật sang người, ít lây giữa người với người.

• NiV-Bangladesh/India: độc lực cao hơn, khả năng lây truyền qua tiếp xúc dịch tiết cao hơn.

Bệnh lây truyền khi tiếp xúc trực tiếp với động vật nhiễm bệnh, sử dụng thực phẩm nhiễm chất bài tiết của dơi, hoặc qua giọt bắn, dịch tiết hô hấp của người bệnh.

Diễn tiến nhanh, có thể hôn mê trong 24-48 giờ

Thời gian ủ bệnh thường từ 3-14 ngày, hiếm gặp có thể kéo dài đến 45 ngày.

Bệnh khởi phát đột ngột với các triệu chứng: sốt cao, đau đầu dữ dội, đau mỏi cơ, đau họng, nôn và tiêu chảy.

Giai đoạn toàn phát có thể xuất hiện biểu hiện thần kinh như chóng mặt, lơ mơ, lú lẫn, mất định hướng; giảm ý thức tiến triển nhanh từ lơ mơ đến hôn mê sâu trong vòng 24-48 giờ. Một số trường hợp có co giật, yếu chi, liệt mềm, liệt vận nhãn.

Bệnh cũng có thể gây ho, khó thở và suy hô hấp tiến triển nhanh. Ở giai đoạn nặng, người bệnh có thể suy đa tạng, suy thận, suy tim, xuất huyết tiêu hóa và nhiễm trùng huyết.

Khoảng 20% người sống sót để lại di chứng thần kinh lâu dài như mệt mỏi kéo dài, thay đổi tính cách, trầm cảm hoặc dấu hiệu thần kinh khu trú. Một số trường hợp có thể bị viêm não tái phát sau nhiều tháng hoặc nhiều năm.

Xét nghiệm và phân loại ca bệnh

Hướng dẫn yêu cầu tuân thủ quy định lấy mẫu, bảo quản, đóng gói và vận chuyển mẫu theo quy định giám sát và phòng, chống bệnh của Bộ Y tế.

Xét nghiệm chẩn đoán gồm:

• Phát hiện RNA virus bằng Real-time RT-PCR hoặc giải trình tự gen.

• Mẫu bệnh phẩm có thể là dịch tiết đường hô hấp, nước tiểu, máu, dịch não tủy.

• Xét nghiệm huyết thanh học ELISA để phát hiện kháng thể trong máu hoặc dịch não tủy.

Ca bệnh nghi ngờ là người có yếu tố dịch tễ (trở về từ vùng dịch hoặc tiếp xúc với ca xác định trong vòng 14 ngày) và có triệu chứng lâm sàng phù hợp; hoặc xét nghiệm huyết thanh học dương tính.

Ca bệnh xác định là trường hợp có bằng chứng xét nghiệm xác nhận nhiễm virus Nipah thông qua phát hiện RNA virus.

Điều trị chủ yếu là hỗ trợ tích cực

Do hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, nguyên tắc điều trị là cách ly, kiểm soát nhiễm khuẩn và điều trị hỗ trợ tích cực.

Tất cả ca nghi ngờ hoặc xác định phải nhập viện và cách ly tại phòng riêng hoặc khu vực chuyên biệt. Không cho phép người nhà hoặc người không có nhiệm vụ vào khu cách ly.

Trong điều trị triệu chứng:

• Sử dụng paracetamol để hạ sốt.

• Chống chỉ định NSAID do nguy cơ chảy máu hoặc hội chứng Reye.

• Hỗ trợ hô hấp tùy mức độ.

• Chống co giật theo khuyến cáo.

• Kiểm soát tăng áp lực nội sọ.

• Đặt nội khí quản, thở máy nếu hôn mê sâu.

• Kháng sinh chỉ dùng khi có bằng chứng nhiễm khuẩn thứ phát.

• Duy trì cân bằng dịch và điện giải qua đường uống hoặc truyền tĩnh mạch.

Các thuốc kháng virus hiện vẫn đang trong nghiên cứu và chưa có khuyến cáo chuẩn.

Hiện chưa có vaccine phòng bệnh do virus Nipah. Các biện pháp phòng bệnh chủ yếu dựa vào ngăn chặn đường lây truyền theo hướng dẫn của Bộ Y tế.