Bộ mỡ máu 4 chỉ số có thể chưa đủ để đánh giá nguy cơ xơ vữa động mạch
Cholesterol toàn phần, triglyceride, LDL-C và HDL-C là những chỉ số lipid quen thuộc, nhưng có thể chưa phản ánh đầy đủ nguy cơ tim mạch ở nhiều người bệnh. Tại VAS 2026, PGS.TS.BS Trần Hòa - Tổng Thư ký Phân hội Xơ vữa động mạch Việt Nam nhấn mạnh cần đánh giá nguy cơ toàn diện hơn, đặc biệt ở người vẫn còn nguy cơ tồn dư sau khi đã kiểm soát các yếu tố truyền thống, đồng thời cá thể hóa mục tiêu điều trị với statin tiếp tục giữ vai trò nền tảng.
Theo PGS.TS.BS Trần Hòa, khi đánh giá nguy cơ tim mạch, đặc biệt là xơ vữa động mạch, bộ xét nghiệm lipid thông thường gồm cholesterol toàn phần, triglyceride, LDL-C và HDL-C vẫn là những chỉ số quen thuộc. Tuy nhiên, chỉ 4 thông số này có thể chưa đủ để đánh giá toàn diện nguy cơ ở nhiều người bệnh.
Điều này đặc biệt đáng lưu ý khi các yếu tố nguy cơ truyền thống đã được kiểm soát nhưng người bệnh vẫn còn nguy cơ tồn dư. Ở những trường hợp phù hợp, chẳng hạn người béo phì, đái tháo đường hoặc còn các yếu tố nguy cơ khác, việc đánh giá thêm ApoB, lipoprotein(a) - Lp(a) và các yếu tố liên quan đến viêm có thể giúp nhận diện đầy đủ hơn nguy cơ xơ vữa.
Tuy nhiên, PGS Trần Hòa lưu ý không phải người bệnh nào cũng cần thực hiện toàn bộ các xét nghiệm mở rộng. Việc đánh giá cần được cá thể hóa theo từng trường hợp.
Những cập nhật trong ESC/EAS 2025 và ACC/AHA 2026 cũng đi theo hướng đánh giá nguy cơ toàn diện và cá thể hóa điều trị. Trong khi ESC/EAS tập trung vào chiến lược “điều trị đạt mục tiêu” dựa trên phân tầng nguy cơ, ACC/AHA nhấn mạnh “điều trị sớm và cá thể hóa”, chú ý đến gánh nặng tiếp xúc LDL-C trong thời gian dài và nguy cơ dài hạn.
Dù cách tiếp cận có khác nhau, thông điệp chung được PGS Trần Hòa cô đọng là: “Sớm hơn - thấp hơn - lâu dài hơn”.
Từ một con số LDL-C đến bức tranh nguy cơ của từng người bệnh
Tinh thần cá thể hóa được thể hiện qua khung tiếp cận CPR: tính toán nguy cơ (Calculate), cá thể hóa (Personalize) và phân loại lại (Reclassify).
Sau bước tính toán nguy cơ, bác sĩ tiếp tục xem xét các yếu tố làm tăng nguy cơ như tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch sớm, bệnh viêm mạn tính, hs-CRP tăng kéo dài, hội chứng tim mạch - thận - chuyển hóa và một số yếu tố liên quan sức khỏe sinh sản. Khi phân tầng nguy cơ vẫn chưa rõ ràng, điểm vôi hóa động mạch vành (CAC) có thể hỗ trợ phân loại lại và định hướng cường độ điều trị.
Trong bức tranh đánh giá mở rộng này, Lp(a) và ApoB là hai chỉ dấu đáng chú ý.
Theo PGS Trần Hòa, Lp(a) được khuyến nghị đo ít nhất một lần trong đời ở người trưởng thành để hỗ trợ đánh giá nguy cơ tim mạch. Việc xét nghiệm càng đáng lưu ý ở người có tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch sớm, gia đình đã ghi nhận Lp(a) tăng, bản thân xuất hiện biến cố tim mạch sớm hoặc có nhiều biến cố liên tiếp.
Với người tăng cholesterol máu gia đình, xơ vữa xuất hiện sớm hoặc Lp(a) cao, tầm soát cho người thân thế hệ thứ nhất cũng được đặt ra nhằm phát hiện sớm những trường hợp có nguy cơ.
Trong khi đó, ApoB có thể bổ sung thông tin ở một số nhóm bệnh nhân, đặc biệt người mắc đái tháo đường type 2, triglyceride cao hoặc bệnh mạch vành đang điều trị hạ lipid, qua đó hỗ trợ quyết định có cần tăng cường trị liệu sau khi đã đạt mục tiêu LDL-C/non-HDL-C hay không.
Việc mở rộng đánh giá này không nhằm thay thế LDL-C, mà giúp bác sĩ nhìn đầy đủ hơn phần nguy cơ mà các chỉ số lipid thông thường có thể chưa phản ánh hết.
Đánh giá nguy cơ toàn diện để điều trị đúng mức
Sau khi nhận diện và phân tầng nguy cơ, mục tiêu điều trị được xác định theo mức nguy cơ của từng người bệnh. Nguy cơ càng cao, mục tiêu LDL-C càng chặt chẽ.
Dù ngày càng xuất hiện thêm nhiều chỉ dấu nguy cơ và liệu pháp hạ lipid mới, statin vẫn giữ vai trò nền tảng trong điều trị rối loạn lipid máu và dự phòng bệnh tim mạch do xơ vữa.
Statin hoạt lực cao giúp giảm mạnh LDL-C, đồng thời có vai trò ổn định mảng xơ vữa và kháng viêm. Khi statin đơn trị liệu chưa đủ để đạt mục tiêu, có thể phối hợp thêm ezetimibe, bempedoic acid hoặc thuốc ức chế PCSK9 tùy tình trạng và mức nguy cơ.
Với hội chứng vành cấp, báo cáo nhấn mạnh khởi trị sớm statin liều cao nhất có thể dung nạp ngay khi nhập viện, không phụ thuộc LDL-C ban đầu; đồng thời có thể cân nhắc phối hợp sớm statin hoạt lực cao với ezetimibe ngay trong đợt nhập viện.
Ngay cả ở người tăng triglyceride, statin vẫn là lựa chọn đầu tay để giảm nguy cơ xơ vữa. Với bệnh nhân nguy cơ cao hoặc rất cao vẫn còn tăng triglyceride, liệu pháp bổ sung phù hợp có thể được cân nhắc theo chỉ định.
Đạt LDL-C chưa phải lúc nào cũng là điểm kết thúc
LDL-C vẫn là mục tiêu quan trọng và statin vẫn là nền tảng điều trị. Nhưng ở một số người bệnh, sau khi các yếu tố nguy cơ truyền thống đã được kiểm soát, nguy cơ tim mạch vẫn có thể còn hiện diện.
Khi đó, việc xem xét Lp(a), ApoB, các yếu tố viêm và các công cụ phân tầng bổ sung có thể giúp hoàn thiện bức tranh nguy cơ và hỗ trợ quyết định điều trị tiếp theo.
Từ những chia sẻ tại VAS 2026, cách tiếp cận được PGS Trần Hòa nhấn mạnh là: đánh giá đúng và đủ nguy cơ, cá thể hóa mục tiêu điều trị, sử dụng statin làm nền tảng và tiếp tục nhận diện nguy cơ tồn dư ở những người bệnh phù hợp.
Mục tiêu cuối cùng vẫn là tinh thần “sớm hơn - thấp hơn - lâu dài hơn”: phát hiện nguy cơ sớm, kiểm soát lipid đủ mức theo nguy cơ và duy trì điều trị lâu dài để giảm gánh nặng phơi nhiễm lipid gây xơ vữa tích lũy theo thời gian.
|
Hội nghị Khoa học Xơ vữa Động mạch Việt Nam lần IV (VAS 2026) do Phân hội Xơ vữa động mạch Việt Nam tổ chức diễn ra ngày 15-16/8/2026, quy tụ hơn 1.000 đại biểu, 146 báo cáo viên cùng hơn 10 chuyên gia quốc tế. Hội nghị cập nhật những tiến bộ mới trong dự phòng, chẩn đoán và điều trị xơ vữa động mạch, đồng thời tạo diễn đàn trao đổi học thuật giữa các chuyên gia trong nước và quốc tế. >>> Việt Nam sẽ đăng cai Hội nghị Xơ vữa động mạch Châu Á - Thái Bình Dương lần thứ 31 tại Đà Nẵng |
Thông tin biên tập
Tác giả
Tham vấn y khoa
Đơn vị chịu trách nhiệm nội dung: AloBacsi
Bài viết có hữu ích với bạn?
Có thể bạn quan tâm
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ
Để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
