Bệnh ái kỷ là gì? Dấu hiệu nhận biết người mắc chứng ái kỷ
Trong giao tiếp hằng ngày, một người thích được khen, quan tâm đến ngoại hình hoặc muốn khẳng định bản thân đôi khi được gọi là “ái kỷ”. Tuy nhiên, theo góc nhìn y khoa, ái kỷ không đơn thuần là tính cách thích được chú ý. Khi những đặc điểm này kéo dài, trở nên cứng nhắc, gây ảnh hưởng rõ rệt đến các mối quan hệ, công việc và đời sống, người bệnh có thể mắc rối loạn nhân cách ái kỷ.
Ái kỷ là gì?
Ái kỷ là thuật ngữ dùng để mô tả kiểu đặc điểm tính cách trong đó một người có nhu cầu cao được ngưỡng mộ, đánh giá quá cao bản thân và thường khó đồng cảm với cảm xúc, nhu cầu của người khác.
Ở mức độ nhất định, mong muốn được công nhận là điều bình thường. Đặc biệt, trẻ em, thanh thiếu niên hoặc người đang trải qua những giai đoạn cần xây dựng sự tự tin có thể thể hiện một số hành vi mang tính ái kỷ.
Tuy nhiên, rối loạn nhân cách ái kỷ (Narcissistic Personality Disorder - NPD) là một vấn đề sức khỏe tâm thần cần được phân biệt rõ. Đây là một kiểu rối loạn nhân cách kéo dài, biểu hiện qua sự tự đề cao quá mức, nhu cầu được ngưỡng mộ và thiếu sự đồng cảm. Người mắc thường gặp khó khăn trong việc duy trì các mối quan hệ lành mạnh.
Không nên chỉ dựa vào một vài hành vi như thích chụp ảnh, thường xuyên đăng ảnh lên mạng xã hội, thích được khen hoặc có cá tính mạnh để kết luận một người mắc bệnh ái kỷ. Chẩn đoán cần được thực hiện bởi chuyên gia sức khỏe tâm thần dựa trên quá trình đánh giá toàn diện.

Những dấu hiệu thường gặp của người mắc chứng ái kỷ
Luôn cho rằng mình đặc biệt hoặc vượt trội. Người bệnh có thể tin rằng bản thân tài giỏi, quan trọng hoặc xứng đáng với sự đối xử đặc biệt hơn những người khác, ngay cả khi thực tế không tương xứng.
Nhu cầu được ngưỡng mộ cao. Họ thường mong muốn nhận được lời khen, sự chú ý và công nhận. Khi không được đáp ứng, người bệnh có thể cảm thấy khó chịu, thất vọng hoặc phản ứng mạnh.
Cảm giác mình có quyền được ưu tiên. Một số người có thể kỳ vọng người khác phải đáp ứng yêu cầu của mình mà không quan tâm đầy đủ đến hoàn cảnh hoặc nhu cầu của đối phương.
Khó đồng cảm. Đây là một đặc điểm đáng chú ý. Người mắc có thể gặp khó khăn trong việc nhận biết hoặc quan tâm đến cảm xúc của người khác, từ đó dễ khiến người thân cảm thấy bị xem nhẹ, tổn thương hoặc không được lắng nghe.
Dễ phản ứng tiêu cực với lời phê bình. Mặc dù có vẻ ngoài tự tin, người có rối loạn nhân cách ái kỷ có thể rất nhạy cảm với thất bại hoặc sự chỉ trích. Họ có thể nổi giận, phủ nhận, đổ lỗi cho người khác hoặc tìm cách hạ thấp người phê bình.
Có xu hướng lợi dụng các mối quan hệ. Một số trường hợp xem người khác như phương tiện để đạt được lợi ích, sự công nhận hoặc mục tiêu cá nhân mà ít quan tâm đến sự đáp lại tương xứng.
Thường so sánh và cạnh tranh. Họ có thể cảm thấy khó chịu khi người khác thành công hơn, đồng thời muốn chứng minh mình nổi bật hoặc vượt trội.
Khó duy trì các mối quan hệ ổn định. Do nhu cầu được ngưỡng mộ cao, thiếu đồng cảm và dễ phản ứng khi bị góp ý, các mối quan hệ tình cảm, gia đình hoặc công việc có thể thường xuyên xảy ra xung đột.
Vì sao một người mắc chứng ái kỷ?
Nguyên nhân chính xác vẫn chưa được xác định hoàn toàn. Các chuyên gia cho rằng rối loạn nhân cách ái kỷ có thể liên quan đến sự kết hợp giữa yếu tố di truyền, đặc điểm khí chất, trải nghiệm thời thơ ấu và môi trường sống.
Những trải nghiệm như được nuông chiều quá mức, được kỳ vọng quá cao, bị phê bình hoặc xem nhẹ kéo dài có thể góp phần hình thành cách nhìn không phù hợp về bản thân và người khác. Tuy nhiên, không thể dựa vào một yếu tố riêng lẻ để xác định nguyên nhân.
Có thể điều trị chứng ái kỷ không?
Rối loạn nhân cách ái kỷ có thể được quản lý bằng tâm lý trị liệu. Mục tiêu điều trị thường hướng đến việc giúp người bệnh nhận diện những suy nghĩ, cảm xúc và hành vi không phù hợp; cải thiện khả năng đồng cảm; xây dựng cách ứng xử lành mạnh hơn trong các mối quan hệ và kiểm soát tốt cảm xúc khi đối diện với thất bại hoặc sự phê bình.
Thuốc không phải phương pháp điều trị đặc hiệu cho rối loạn nhân cách ái kỷ. Tuy nhiên, bác sĩ có thể cân nhắc thuốc khi người bệnh đồng thời có các vấn đề như trầm cảm, lo âu hoặc những rối loạn tâm thần khác.
Điều quan trọng là không tự chẩn đoán một người là “bệnh ái kỷ” chỉ dựa trên một vài hành vi khó chịu. Nếu những biểu hiện tự đề cao, cần được ngưỡng mộ, thiếu đồng cảm và phản ứng quá mức với phê bình kéo dài, gây ảnh hưởng đáng kể đến gia đình, công việc hoặc các mối quan hệ, người bệnh nên được đánh giá bởi bác sĩ tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý.
Nhận diện đúng rối loạn nhân cách ái kỷ giúp tránh việc gán nhãn, đồng thời tạo cơ hội để người bệnh được hỗ trợ phù hợp và cải thiện chất lượng cuộc sống.
Thông tin biên tập
Tác giả
Tham vấn y khoa
Đơn vị chịu trách nhiệm nội dung: AloBacsi
Bài viết có hữu ích với bạn?
Có thể bạn quan tâm
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ
Để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
