Bác sĩ Trương Hữu Khanh giải đáp thắc mắc tiêm vắc xin COVID-19 và giải pháp khám chữa bệnh mùa dịch

Trong bối cảnh làn sóng dịch COVID-19 lây lan nhanh trên cả nước, đặc biệt là TPHCM, nhiều địa phương, khu vực đã phải giãn cách theo các chỉ thị của Chính phủ. Trong đó, việc duy trì các hoạt động khám, điều trị bệnh và theo dõi sức khỏe của người dân cũng bị ảnh hưởng, gián đoạn.

Mặt khác, việc tiêm vắc xin cho toàn dân cũng đang được đẩy mạnh. Nhiều người dân có những băn khoăn xung quanh vấn đề hiệu quả và độ an toàn của vắc xin, an toàn khi đi khám bệnh trong mùa dịch. Bác sĩ Trường Hữu Khanh, nguyên Trưởng khoa Nhiễm - Thần kinh, Bệnh viện Nhi đồng 1 (TPHCM), giải đáp thắc mắc về tiêm vắc xin COVID-19 và giải pháp khám chữa bệnh mùa dịch.

Thưa bác sĩ, virus chủng Delta gây COVID-19 nguy hiểm như thế nào?

Bác sĩ Trương Hữu Khanh: Biến chủng Delta lây lan rất dữ. Chính điều này làm cho với làn sóng COVID-19 lần này các nước châu Á không trở tay kịp. Tưởng virus cũng lây chậm như lúc trước, tưởng virus sẽ dễ chết bên ngoài môi trường, tưởng rằng đôi bàn tay của mình khó dẫn đi, tưởng nếu có sơ sẩy quên đeo khẩu trang cũng chưa sao, tưởng là cứ từ từ hãy chích vắc xin.

Tất cả những suy nghĩ đó đều sai lầm hết. Tình hình ở Việt Nam hiện nay, như chúng ta vẫn cập nhật liên tục, con số ca bệnh tăng lên rất nhanh, đặc biệt là ở TPHCM. Mỗi người chúng ta phải nghĩ là công việc chống dịch hiện nay mỗi người đều có vai trò. Nếu như chúng ta chần chừ sẽ không thể nào thắng được đại dịch.

Vai trò của Vaccine trong cuộc chiến này?

Bác sĩ Trương Hữu Khanh: Vắc xin là miễn dịch tầm chủ động. Tất cả các nước đã chứng minh điều này. Cho nên vai trò của vắc xin hiện nay gần như là quyết định để khống chế dịch và quyết định đưa chúng ta trở về cuộc sống bình thường. Không có cách nào khác.

Xin bác sĩ chia sẻ về mức độ an toàn và hiệu quả của các loại vắc xin đang có tại Việt Nam?

Bác sĩ Trương Hữu Khanh: Khi bàn đến vắc xin phải bàn đến: Thứ nhất là vắc xin sẽ giảm nguy cơ mắc bệnh. Thứ hai, vắc xin sẽ giảm nồng độ virus trong họng của những người đã chích ngừa rồi, như vậy, người đó có khả năng lây cho người khác thấp hơn nhiều so với người không chích vắc xin. Đặc biệt sẽ giảm bệnh nặng, kéo theo đó giảm tử vong là đương nhiên.

Dựa vào những yếu tố này, người ta mới quyết định làm vắc xin. Hiện nay, vắc xin COVID-19 giải quyết được những vấn đề trên và đang có rất nhiều nguồn vắc xin. Tại Việt Nam, đang dùng chủ yếu là Astra Zeneca của Anh. Bên cạnh đó còn có vắc xin của Mỹ. Sắp tới chúng ta sẽ có những nguồn vắc xin mới và ngay cả vắc xin Nanocovax của Việt Nam.

Chúng ta hình dung được chích vắc xin vào gây ra tác dụng phụ không mong muốn. Điều này là tất yếu xảy ra. Ở trẻ em, điều này là bình thường, bác sĩ chia sẻ đã thấy hiện tượng này 20 năm nay rồi.

Những tác dụng phụ của vắc xin gần như 98% sẽ hết trong 24 - 48 giờ. Vì thế, tác dụng phụ không phải là vấn đề gì quá nghiêm trọng khiến chúng ta phải quá lo lắng. Hãy suy nghĩ theo hướng tích cực rằng đây là một cảm nhận “lý thú” khi chích vắc xin.

Tại Việt Nam, vắc xin ngừa COVID-19 đang chỉ định/chống chỉ định cho đối tượng nào?

Bác sĩ Trương Hữu Khanh: Tại Việt Nam hiện nay, vắc xin chỉ không chích cho người dưới 18 tuổi. Nhóm thứ hai không chích là người dị ứng với bất cứ thành phần nào của thuốc, người bệnh lý ở giai đoạn cuối, bệnh quá nặng (ví dụ ung thư giai đoạn cuối). Còn các trường hợp khác đều có thể chích vắc xin.

Có một sai lầm của nhiều người khi nghĩ rằng người có thể tạng và đề kháng yếu không nên chích vắc xin vì chích vào bị “hành” nặng thêm. Điều này hoàn toàn sai. Người có đề kháng yếu mới cần phải được chích trước tiên. Bởi vì người có đề kháng yếu càng có nguy cơ cao dễ bị lây nhiễm COVID-19 và khi nhiễm bệnh sẽ bị nặng hơn.

Những người có bệnh mạn tính đã được điều trị ổn định thì phải chích tại bệnh viện. Bệnh mạn tính ổn định là bệnh uống thuốc mỗi ngày và sinh hoạt bình thường. Bệnh mạn tính không ổn định là uống thuốc mà bệnh vẫn cứ phát triển.

Lứa tuổi được chích vắc xin tùy thuộc vào nhà sản xuất.

Liệu “chích vắc xin ngừa COVID-19 có phải là mang virus COVID-19 vào người?”

Bác sĩ Trương Hữu Khanh: Trên thế giới hiện nay có nhiều loại vắc xin nhưng rất ít vắc xin chích virus còn sống vô cơ thể. Vắc xin đó gọi là vắc xin sống giảm động lực, gồm vắc xin thủy đậu, sởi - quai bị - rubella, viêm não Nhật Bản mới. Còn tất cả các vắc xin khác không có chuyện chích virus vô người. Tương tự như vậy, vắc xin COVID-19 cũng không chích virus vô người.

Nhiều người hỏi, mình chích vắc xin COVID-19 xong thì đi xét nghiệm lấy dịch trong họng có virus không, có kết quả dương tính không? Câu trả lời là hoàn toàn không. Cũng như người được chích vắc xin cũng không có lây virus cho người khác, chích vắc xin xong không cần phải ở cách ly riêng với người khác trong nhà. Nếu có nhiễm bị thì do bị lây ở đâu đó chứ hoàn toàn không có chuyện do vắc xin.

Nhớ là sau khi chích ngừa, chúng ta là một người rất bình thường. Nếu chúng ta bị người khác lây thì chúng ta sẽ bị bệnh và lây lại cho người khác chứ hoàn toàn không liên quan gì đến vắc xin.

Trước khi chích vắc xin COVID-19, có thể uống thuốc dự phòng để giảm các phản ứng do vắc xin gây ra hay không?

Bác sĩ Trương Hữu Khanh: Không cần thiết uống ngừa làm gì. Bởi vì các phản ứng sau tiêm bình thường là đau, sốt. Thuốc giảm đau, hạ sốt là thuốc thông thường, mua ở đâu cũng có và uống 10 – 15 phút là ngấm. Khi nào xuất hiện triệu chứng thì uống thôi.

Tác dụng phụ nguy hiểm nhất của vắc xin là gì thưa bác sĩ?

Bác sĩ Trương Hữu Khanh: Tác dụng phụ nguy hiểm nhất cũng là hiếm nhất không riêng gì đối với vắc xin COVID-19 mà đối với tất cả vắc xin là sốc phản vệ. Sốc phản vệ có tỉ lệ rất thấp, chỉ vài triệu người chích mới có một trường hợp và cần được xử trí cấp cứu.

Ngoài ra, tác dụng phụ khi chích vắc xin COVID-19 hay được phản ánh và làm nhiều người lo lắng là đông máu thì cũng đã có hướng điều trị.

Mặt khác, khi làn sóng dịch COVID-19 lây lan nhanh ở các tỉnh thành trên cả nước, đặc biệt là TPHCM, nhiều địa phương, khu vực đã phải giãn cách xã hội. Trong đó, việc duy trì các hoạt động khám, điều trị bệnh và theo dõi sức khỏe của người dân cũng bị ảnh hưởng, gián đoạn. Xin bác sĩ cho lời khuyên trong việc đi khám chữa bệnh trong thời gian này.

Bác sĩ Trương Hữu Khanh: Dịch bệnh lan rộng và giãn cách xã hội tất nhiên có ảnh hưởng đến quá trình theo dõi sức khoẻ, điều trị của các bệnh nhân mắc bệnh mạn tính, bệnh nhi cần theo dõi thường xuyên. Hiện nay, có vấn đề là người dân đi khám bệnh khi họ khai ở khu phong tỏa thì hầu như mọi người đều sợ lắm. Nếu tuân thủ đúng các quy tắc phòng dịch, khám chữa bệnh thì sẽ rất khó bị lây nhiễm. Người đi khám cần đeo khẩu trang, tấm chắn giọt bắn, đến khám bệnh theo đúng phân luồng của cơ sở y tế, không trò chuyện, tiếp xúc gần với ai, khám xong rồi về thằng nhà. Về phía nhân viên y tế thì cần tuân thủ nghiêm ngặt các biện pháp phòng dịch trong khám chữa bệnh (đã có quy định).

Bên cạnh đó, hiện nay, chúng ta có nhiều giải pháp công nghệ, trong đó có ứng dụng (app) đặt khám, như YouMed, giúp xác định phòng khám còn hoạt động, lựa chọn thời gian hẹn khám cụ thể với bác sĩ, cơ sở y tế. Trước khi mình quyết định đi khám bệnh, mình nên tìm hiểu thêm về các ứng dụng, giải pháp công nghệ như thế này trong việc đặt lịch hẹn khám chữa bệnh hoặc tư vấn trực tuyến của bác sĩ.

Bác sĩ có thể tư vấn trực tuyến cho người bệnh khi nào cần đi khám, với các tình huống, nên làm gì, có cần uống thuốc thêm 1 tháng nữa hay không, có cần tự mua thuốc hay không,… Nhiều trường hợp không nên trì hoãn khám chữa bệnh vì nếu chậm trễ có thể ảnh hưởng đến tính mạng.