Hotline 24/7
08983-08983

Anh trai hiếm muộn, em có nguy cơ vô sinh?

Nhiều nam giới rơi vào khủng hoảng khi phát hiện không có tinh trùng hoặc hoang mang khi trong gia đình có người thân vô sinh hiếm muộn. Liệu nguy cơ này có di truyền từ anh em hay thế hệ trước, và khi nào bệnh nhân thực sự cần đến các xét nghiệm gen chuyên sâu? TS.BS Lê Vũ Tân - chuyên khoa Nam khoa, Bệnh viện Bình Dân sẽ giải đáp chi tiết về các nguyên nhân, yếu tố di truyền cũng như định hướng thăm khám phù hợp.

Vô sinh hiếm muộn có di truyền giữa anh em ruột hay không?

Gia đình có anh trai hiếm muộn nhiều năm, vậy người em có nguy cơ vô sinh giống anh mình không?

TS.BS Lê Vũ Tân - Bệnh viện Bình Dân trả lời: Trong trường hợp của bạn, việc người anh đã điều trị vô sinh hiếm muộn nhiều năm không đồng nghĩa với việc bạn cũng có nguy cơ bị vô sinh hiếm muộn. Ngược lại, nếu anh của bạn có sức khỏe sinh sản bình thường thì cũng không thể kết luận rằng bạn chắc chắn có sức khỏe sinh sản bình thường hoặc không bị vô sinh.

Từ đó chúng ta thấy rằng, một người anh em trong gia đình có khả năng sinh sản bình thường thì chúng ta vẫn có thể bị vô sinh hiếm muộn. Nguyên nhân là bởi vô sinh hiếm muộn có thể xuất phát từ những bất thường bẩm sinh như teo tinh hoàn, suy sinh dục hoặc đột biến gen xảy ra ngay trong quá trình phôi thai phát triển. Có thể anh em trong cùng gia đình không cùng mang bất thường đó, nhưng một cá thể vẫn có thể xuất hiện đột biến gen trong quá trình phát triển và dẫn đến vô sinh hiếm muộn.

Bên cạnh đó, ngay cả khi anh em đều có bộ gen bình thường thì mỗi người vẫn có thể chịu tác động khác nhau từ thói quen sinh hoạt, nghề nghiệp, lối sống hoặc các bệnh lý như giãn tĩnh mạch tinh, thoát vị bẹn, viêm tinh hoàn, quai bị gây teo tinh hoàn... Những yếu tố này đều có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh sản trên từng cá thể.

Trong một số trường hợp, nếu cả anh em đều gặp tình trạng vô sinh hiếm muộn thì cần xem xét yếu tố di truyền từ thế hệ cha mẹ. Trong Nam khoa, có những bệnh lý vô sinh hiếm muộn được truyền từ thế hệ trước sang thế hệ sau, đặc biệt là các đột biến gen hoặc đột biến trên nhiễm sắc thể giới tính.

Nếu người cha mang đột biến trên nhiễm sắc thể giới tính thì các con trai sinh ra sau này có nguy cơ thừa hưởng bất thường này. Đột biến gen có thể làm suy giảm số lượng và chất lượng tinh trùng, thậm chí khiến tinh trùng không còn xuất hiện. Đây là một trong những nguyên nhân khiến nhiều anh em trong cùng gia đình cùng gặp vấn đề vô sinh hiếm muộn.

Tuy nhiên, trong thực hành lâm sàng, tỷ lệ vô sinh hiếm muộn do di truyền từ thế hệ trước sang thế hệ sau, hoặc trường hợp người anh bị di truyền và người em cũng mắc rối loạn tương tự, thấp hơn rất nhiều so với trường hợp người anh bị vô sinh hiếm muộn nhưng người em vẫn có sức khỏe sinh sản bình thường hoặc ngược lại.

Vô sinh do đột biến gen: Con trai sinh bằng IVF có chắc chắn bị di truyền?

Người chồng bị vô sinh do bất thường gen hoặc nhiễm sắc thể nếu làm thụ tinh trong ống nghiệm thì con trai sinh ra sau này có bị ảnh hưởng không?

TS.BS Lê Vũ Tân trả lời: Nếu người chồng mang một đột biến gen bất thường trên nhiễm sắc thể và bất thường này ảnh hưởng đến khả năng sinh sản, làm giảm số lượng, chất lượng tinh trùng hoặc khiến tinh trùng không di động được, thì nguy cơ di truyền sẽ phụ thuộc vào vị trí của đột biến.

Đối với đột biến trên nhiễm sắc thể thường, chưa thể khẳng định khi thực hiện thụ tinh trong ống nghiệm (IVF), tinh trùng đó sẽ truyền hoàn toàn đột biến sang bộ nhiễm sắc thể của con.

Trong khi đó, nếu đột biến nằm trên nhiễm sắc thể giới tính, điển hình là vi mất đoạn trên nhiễm sắc thể Y, thì các bé trai sinh ra sau này sẽ 100% gặp vấn đề tương tự người bố do được thừa hưởng nhiễm sắc thể Y từ cha.

Vì vậy, những trường hợp này cần được tư vấn chuyên sâu bởi các chuyên gia Nam khoa hoặc bác sĩ hỗ trợ sinh sản. Tỷ lệ di truyền của các đột biến gen không giống nhau, nên không phải cứ người cha mang đột biến nhiễm sắc thể thì con đều chắc chắn mắc bất thường tương tự.

Tinh trùng yếu, tinh trùng ít có phải đều do yếu tố di truyền?

Tinh trùng yếu hay tinh trùng ít có phải đều liên quan đến di truyền không, thưa bác sĩ?

TS.BS Lê Vũ Tân trả lời: Trong thực hành lâm sàng, một số trường hợp tinh trùng yếu hoặc số lượng tinh trùng ít có liên quan đến yếu tố di truyền, đặc biệt là các đột biến trên nhiễm sắc thể giới tính. Với những bệnh nhân có mật độ tinh trùng rất thấp, dưới 5 triệu/ml, hoặc không có tinh trùng trong tinh dịch, bác sĩ thường chỉ định xét nghiệm vi mất đoạn AZF trên nhiễm sắc thể Y.

Khi phát hiện người bệnh mang đột biến này, đây chính là nguyên nhân khiến số lượng và chất lượng tinh trùng suy giảm nghiêm trọng, thậm chí về 0, đồng thời hai tinh hoàn có thể bị teo. Trong trường hợp may mắn vẫn còn tinh trùng, tinh trùng sẽ được lấy để thực hiện thụ tinh trong ống nghiệm.

Đối với các trường hợp này, các bé trai sinh ra sau này sẽ 100% mang đột biến tương tự do thừa hưởng nhiễm sắc thể Y từ bố, ngược lại các bé gái sẽ không bị ảnh hưởng vì có bộ nhiễm sắc thể giới tính 46,XX.

Không thể chẩn đoán vô tinh chỉ dựa trên một lần xét nghiệm tinh dịch đồ

Đối với người hoàn toàn khỏe mạnh, sinh hoạt vợ chồng bình thường nhưng đi khám lại không có tinh trùng. Trường hợp này có thể do gen không?

TS.BS Lê Vũ Tân trả lời: Đối với trường hợp này cần thực hiện xét nghiệm tinh dịch đồ lần thứ hai để đánh giá xem kết quả giữa hai lần có thay đổi hay không. Không thể chẩn đoán vô tinh chỉ dựa trên một lần xét nghiệm tinh dịch đồ.

Nếu lần xét nghiệm thứ hai vẫn không có tinh trùng thì kết quả này sẽ củng cố giả thuyết người bệnh bị vô tinh. Lúc này, bác sĩ sẽ bắt đầu tìm nguyên nhân. Cần lưu ý rằng vô tinh ở nam giới có rất nhiều nguyên nhân và không phải tất cả đều xuất phát từ yếu tố di truyền.

Một nhóm nguyên nhân là vô tinh do tổn thương tại tinh hoàn, hay còn gọi là vô tinh không bế tắc. Khi đó, tinh hoàn bị teo và không còn khả năng sản xuất tinh trùng. Tình trạng này có thể liên quan đến các đột biến gen như hội chứng Klinefelter (47,XXY) hoặc những trường hợp mang kiểu hình nam nhưng có bộ nhiễm sắc thể 46,XX, khiến "nhà máy" sản xuất tinh trùng không hoạt động.

Nhóm nguyên nhân còn lại là vô tinh do bế tắc. Trong trường hợp này, tinh hoàn vẫn hoạt động bình thường, có kích thước bình thường và vẫn sản xuất tinh trùng, nhưng tinh trùng không thể đi ra ngoài vì bị tắc tại mào tinh, ống dẫn tinh hoặc ống phóng tinh. Do đó, dù không có đột biến gen, tinh dịch vẫn không xuất hiện tinh trùng.

Khi nào nên làm xét nghiệm gen để tầm soát vô sinh?

Có cách nào phát hiện sớm nguy cơ vô sinh di truyền trước khi kết hôn hoặc sinh con không?

TS.BS Lê Vũ Tân trả lời: Khi nhận được kết quả tinh dịch đồ với số lượng tinh trùng bằng 0, người bệnh cần đến khám chuyên khoa Nam học. Bác sĩ sẽ kết hợp đánh giá bệnh lý đi kèm, thói quen sinh hoạt, nghề nghiệp như tiếp xúc hóa chất, tình trạng nội tiết và nhiều yếu tố khác để xác định nguyên nhân nghi ngờ là do bế tắc hay không bế tắc, từ đó quyết định có cần chỉ định các xét nghiệm gen chuyên sâu hay không.

Hiện nay, cùng với sự phát triển của y học sinh sản và nhận thức ngày càng cao của người dân, nhiều bạn trẻ đã quan tâm đến việc khám sức khỏe sinh sản tiền hôn nhân. Đây là một bước chuẩn bị rất cần thiết, giúp mỗi người hiểu rõ tình trạng sức khỏe sinh sản của mình trước khi bước vào cuộc sống hôn nhân.

Trong quá trình thăm khám, nếu kết quả tinh dịch đồ cho thấy những bất thường nghiêm trọng như mật độ tinh trùng dưới 5 triệu/ml hoặc không có tinh trùng, đồng thời kèm theo rối loạn nội tiết và tinh hoàn teo trên lâm sàng, đây mới là cơ sở để bác sĩ Nam khoa chỉ định các xét nghiệm gen chuyên sâu như nhiễm sắc thể đồ (Karyotype) hoặc xét nghiệm vi mất đoạn AZF trên nhiễm sắc thể Y.

Các xét nghiệm gen chỉ nên được chỉ định cho những đối tượng có rối loạn tinh dịch đồ nặng và được bác sĩ nghi ngờ có tổn thương do đột biến gen. Nếu kết quả tinh dịch đồ chỉ cho thấy tinh trùng yếu hoặc giảm nhẹ, người bệnh không nên quá lo lắng hay vội vàng thực hiện các xét nghiệm gen chuyên sâu.

Đây đều là những xét nghiệm có chi phí cao. Việc chỉ định không đúng khuyến cáo lâm sàng sẽ gây tốn kém không cần thiết. Vì vậy, khi có kết quả tinh dịch đồ bất thường, người bệnh nên đến tư vấn trực tiếp với các chuyên gia Nam khoa hoặc hỗ trợ sinh sản để được giải thích rõ mức độ bất thường và định hướng phương án xử trí phù hợp nhất.

Thông tin biên tập

Tác giả

Trúc Anh (ghi) - AloBacsi.vn

Tham vấn y khoa

TS.BS Lê Vũ TânTS.BS Lê Vũ Tân
Ngày đăng: 09:02, 05/09/2026Cập nhật: 09:13, 05/09/2026

Đơn vị chịu trách nhiệm nội dung: AloBacsi

Đối tác AloBacsi

Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ

Để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình

Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình

hoàn toàn MIỄN PHÍ

Khám bệnh online

X