Ăn kiêng, tập đều, vì sao gan vẫn nhiễm mỡ?
Đã kiêng đồ béo, tập thể dục thường xuyên nhưng siêu âm vẫn ghi nhận gan nhiễm mỡ khiến nhiều người lo lắng, nản lòng. Theo BS.CK2 Dương Minh Tuấn, Trung tâm Nội tiết và Chuyển hóa, Bệnh viện Bạch Mai, để cải thiện, cần xem lại sức khỏe chuyển hóa, tổng lượng ăn và đánh giá gan đã có xơ hóa hay chưa.
Kiêng đồ béo chưa đủ để giảm mỡ gan
BS.CK2 Dương Minh Tuấn giải thích, gan nhiễm mỡ không chỉ liên quan đến việc ăn nhiều chất béo. Ở nhiều người, tình trạng này gắn với kháng insulin, tức cơ thể đáp ứng kém với insulin, khiến quá trình sử dụng và dự trữ năng lượng bị rối loạn. Đái tháo đường type 2, béo bụng, rối loạn mỡ máu và yếu tố di truyền đều có thể góp phần. Nhóm bệnh này được gọi là gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa (MASLD).
Vì vậy, người ăn uống khá cẩn thận vẫn có thể mắc bệnh. Người có cân nặng bình thường cũng có thể tích nhiều mỡ quanh các cơ quan trong bụng và ít cơ. Dáng người bên ngoài chưa phản ánh đầy đủ sức khỏe chuyển hóa.
Một điểm dễ bị bỏ sót là tổng lượng ăn. Dù kiêng mỡ, việc thường xuyên uống nước ngọt, trà sữa, nước ép nhiều đường hoặc ăn khẩu phần quá lớn vẫn có thể khiến cơ thể dư năng lượng. Ăn lành mạnh cần đi cùng lượng ăn phù hợp.
Nếu đã thay đổi lối sống mà gan vẫn nhiễm mỡ, cần cùng bác sĩ xem lại khẩu phần, vòng eo, cân nặng, chương trình vận động, rượu bia, thuốc đang dùng và các nguyên nhân khác. Ghi lại đồ ăn, thức uống trong vài ngày có thể giúp nhận ra những điểm cần điều chỉnh.
Gan có thể giảm mỡ, nhưng cần thay đổi bền vững
Theo bác sĩ Tuấn, tình trạng tích mỡ trong gan có thể giảm rõ, thậm chí hết, nhất là khi can thiệp sớm. Viêm và một phần xơ hóa cũng có thể cải thiện. Tuy nhiên, khi đã xơ gan, điều trị phức tạp hơn nhiều; giảm mỡ gan không đồng nghĩa toàn bộ tổn thương đã hồi phục.
Với người thừa cân hoặc béo phì, các mục tiêu giảm cân tham khảo gồm:
- Giảm từ 5% cân nặng: có thể giúp giảm mỡ gan.
- Giảm 7-10%: giúp cải thiện viêm gan.
- Giảm từ 10%: có thể cải thiện xơ hóa.
Chẳng hạn, người nặng 80 kg giảm 4 kg đã đạt mức giảm 5% cân nặng. Tuy nhiên, đây không phải cam kết rằng cứ giảm đủ số cân là bệnh chắc chắn hết. Cần giảm từ từ, bảo đảm dinh dưỡng và giữ cơ; người có cân nặng bình thường cần kế hoạch riêng.

Trong ăn uống, nên tăng rau, đậu, cá và thực phẩm giàu chất xơ; điều chỉnh lượng tinh bột; giảm bánh kẹo, đồ uống có đường, mỡ động vật và món chiên rán. Ưu tiên trái cây nguyên quả với khẩu phần hợp lý, không cần loại bỏ hoàn toàn cơm hoặc mọi loại chất béo.
Về vận động, hướng tới ít nhất khoảng 150 phút hoạt động mức vừa mỗi tuần, như đi bộ nhanh, đạp xe hoặc bơi, kết hợp các bài tập sức mạnh phù hợp. Vận động vẫn có thể giúp giảm mỡ gan dù cân nặng chưa giảm nhiều.
Đồng thời, cần hạn chế tối đa rượu bia, kiểm soát đường huyết, huyết áp và mỡ máu theo chỉ định. Người có xơ hóa đáng kể hoặc xơ gan cần ngừng hoàn toàn rượu bia. Khi bệnh cải thiện, vẫn phải duy trì thói quen tốt vì mỡ gan có thể tích lại.
Đừng chỉ nhìn “độ gan nhiễm mỡ” trên siêu âm
Bác sĩ Tuấn lưu ý, “gan nhiễm mỡ độ 1, 2, 3” trên siêu âm thường mô tả mức độ tích mỡ, khác với giai đoạn xơ hóa - mức độ hình thành sẹo trong gan. Men gan bình thường cũng chưa đủ để loại trừ tổn thương đáng kể.
Bác sĩ có thể sử dụng xét nghiệm máu để tính chỉ số nguy cơ xơ hóa, như FIB-4, sau đó chỉ định đo độ đàn hồi gan, thường bằng FibroScan, khi cần. Kết quả giúp xác định người nào có thể theo dõi thông thường, người nào cần khám chuyên khoa và cân nhắc điều trị thêm. Người mắc đái tháo đường típ 2 cần chú ý đánh giá nguy cơ xơ hóa, kể cả khi không đau bụng và men gan không tăng.
Về thuốc, FDA Hoa Kỳ đã phê duyệt resmetirom năm 2024 và semaglutide dạng tiêm (Wegovy) năm 2025 cho người trưởng thành bị viêm gan nhiễm mỡ liên quan chuyển hóa, có xơ hóa mức vừa đến tiến triển F2-F3, chưa xơ gan. Thuốc được sử dụng cùng điều chỉnh ăn uống và vận động.
Đây là những chỉ định cụ thể, cần bác sĩ đánh giá mức độ bệnh, bệnh đi kèm và theo dõi tác dụng phụ. Việc sử dụng tại Việt Nam phải căn cứ vào phê duyệt và khả năng tiếp cận thực tế. Ở người có béo phì hoặc đái tháo đường, bác sĩ cũng có thể lựa chọn thuốc điều trị các bệnh này để hỗ trợ cải thiện sức khỏe chuyển hóa và mỡ gan.
Không có thuốc nào bảo đảm dùng một đợt là hết bệnh vĩnh viễn. Các sản phẩm quảng cáo “thải độc”, “tan mỡ gan”, “bổ gan” cũng chưa có đủ bằng chứng đáng tin cậy để xem là phương pháp điều trị hiệu quả; một số thảo dược còn có thể gây tổn thương gan.
Một số người có thể tiến triển từ gan nhiễm mỡ đến viêm gan, xơ hóa, xơ gan; khi bệnh nặng có thể xảy ra suy gan, các biến chứng của xơ gan và ung thư gan. Tuy nhiên, không phải ai cũng gặp diễn tiến này. Nguy cơ phụ thuộc nhiều vào mức độ xơ hóa và các bệnh đi kèm.
Người có gan nhiễm mỡ cũng có nguy cơ bệnh tim mạch và đái tháo đường cao hơn. Vì vậy, theo dõi bệnh cần quan tâm cả gan, đường huyết, huyết áp và mỡ máu.
Đừng nản khi đã cố gắng mà siêu âm vẫn còn ghi “gan nhiễm mỡ”. Điều cần làm là đánh giá lại nguyên nhân, kiểm tra nguy cơ xơ hóa và đặt mục tiêu phù hợp. Những thay đổi bền vững về ăn uống, vận động và điều trị sẽ giúp chăm sóc lá gan lâu dài.
Thông tin biên tập
Tác giả
Tham vấn y khoa
Đơn vị chịu trách nhiệm nội dung: AloBacsi
Bài viết có hữu ích với bạn?
Có thể bạn quan tâm
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ
Để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
