Chat với bác sĩ

TS.BS Trần Chí Cường tư vấn: Thời tiết nắng nóng, cảnh báo đột quỵ tăng cao

TS.BS Trần Chí Cường
TS.BS Trần Chí Cường

Giám đốc chuyên môn, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ Xem thông tin

Trong chương trình tư vấn trên AloBacsi, TS.BS Trần Chí Cường - Chủ tịch Hội Can thiệp Thần kinh TPHCM đã mang lại nhiều kiến thức bổ ích về cách nhận diện và phòng ngừa đột quỵ trong mùa nắng nóng. Mời bạn đọc đón xem.

Thưa TS.BS Trần Chí Cường, vì sao thời tiết nắng nóng dễ gây ra đột quỵ? Có phải vì nắng nóng làm cơ thể dễ đổ mồ hôi hơn, làm tăng độ nhớt máu và là cơ hội tốt để hình thành cục máu đông không ạ?

TS.BS Trần Chí Cường trả lời: Trong thời gian vừa qua thời tiết thay đổi từ mát, lạnh sang nắng nóng đột ngột, tại Bệnh viện Đột quỵ Tim mạch Cần Thơ nói riêng và các bệnh viện nói chung sẽ có sự gia tăng nhẹ bệnh nhân đột quỵ. Đặc biệt gần đây nhất, trong ngày 28/4 rất hi hữu là Bệnh viện Đột quỵ Tim mạch Cần Thơ đã cấp cứu, điều trị cho 12 trường hợp đột quỵ trong 1 ngày. Ê-kíp phải làm liên tục, qua sáng sớm ngày 29/4 mới hoàn thành.

Khi nhiệt độ môi trường thay đổi đột ngột cơ thể rất khó thích nghi nhanh chóng. Một nghiên cứu ở Canada đã chứng minh được rằng khi nhiệt độ môi trường thay đổi đột ngột, tăng hoặc giảm 3 độ C (không chỉ riêng thời tiết chuyển từ lạnh sang nóng mà ngược lại nóng sang lạnh, hay giao mùa) thì cũng đều hiện tượng tương tự như thế. Đặc biệt, khi thời tiết thay đổi thì đột quỵ nghiêng về xuất huyết não nhiều hơn so với đột quỵ do tắc nghẽn mạch máu.

Ngưỡng nhiệt độ môi trường thay đổi bao nhiêu so với nhiệt độ cơ thể thì sẽ gây ra đột quỵ?

TS.BS Trần Chí Cường trả lời: Nhiệt độ môi trường thay đổi 3 độ C hoặc tương đương 5-6 độ F thì gây ảnh hưởng đáng kể đến quá trình trao đổi chất của tế bào trong cơ thể, ảnh hưởng đến quá trình mất nước.

Khi nhiệt độ càng nóng thì cơ thể có khuynh hướng tỏa nhiệt, thoát nhiều mồ hôi làm cho lưu lượng tuần hoàn giảm sút, thể tích máu giảm tạm thời khiến tim phải đập nhanh hơn, cơ thể tăng cường hoạt động trao đổi chất. Trong lúc này, nếu chúng ta không uống đủ nước dễ dẫn đến tình trạng cạn kiệt nguồn nước trong cơ thể. Giống như người đi trên sa mạc, thời tiết nắng quá mức mà không được bổ sung nước khiến cơ thể mất nước đến một lúc nào sẽ làm giảm thể tích tuần hoàn, khiến bệnh nhân choáng, ngất, nặng hơn nữa là hôn mê, tử vong. Điều này đã được khoa học chứng minh và trong thực tế đã xảy ra những trường hợp như vậy rồi.

Hay khi chúng ta đang ở phòng lạnh mà đi ra nhiệt độ môi trường chênh lệch hơn 3 độ C thì cảm giác rất khó chịu. Cơ thể cần ít nhất 30 phút để trở về trạng thái cân bằng và tự điều chỉnh được. Lý do là vì khi ở phòng lạnh, mạch máu ngoại biên có khuynh hướng co lại nhưng khi bước ra nhiệt độ môi trường nóng đột ngột làm mạch máu giãn ra ngay tức khắc, các tuyến mồ hôi trên da bắt đầu mở ra và đổ mồ hôi. Đây là sự thay đổi rất nhanh, đột ngột. Trong trường hợp đó nếu bệnh nhân có áp lực hoặc bệnh nền như tăng huyết áp sẽ đáp ứng không kịp, mạch máu co giãn quá mức dẫn đến đột quỵ. Nhất là trong trường hợp chúng ta đi ngoài trời nắng nóng về, cơ thể mệt mỏi và vào phòng lạnh hoặc đi tắm ngay thì dễ xảy ra ngất xỉu, nặng hơn là đột quỵ.

Thời tiết nắng nóng, cảnh báo đột quỵ tăng cao

Gần đây, có thông tin tại nhiều bệnh viện ở Mỹ phát hiện bệnh nhân nhiễm virus SARS-CoV-2 bị đông máu trong các động mạch lớn, dẫn đến đột quỵ nghiêm trọng. Các bác sĩ quan sát thấy tỷ lệ đột quỵ ở bệnh nhân trẻ tuổi đã tăng gấp 7 lần và hầu hết các bệnh nhân không có tiền sử bệnh lý, thậm chí là mắc bệnh COVID-19 với triệu chứng nhẹ.

Bác sĩ có thể chia sẻ thêm thông tin để bạn đọc được biết về tình trạng đông máu, có thể dẫn đến đột quỵ này được không ạ?

TS.BS Trần Chí Cường trả lời: Bản thân tôi cũng như các bệnh viện trên thế giới ghi nhận trong thời gian này, không biết có phải sự trùng lặp không hay có tác nhân nhiễm SARS-COV-2 làm cho bệnh nhân đột quỵ có sự gia tăng đáng kể.

Trong 4 tháng đầu năm 2020, chỉ riêng Bệnh viện Đột quỵ Tim mạch Cần Thơ đã cấp cứu điều trị hơn 400 trường hợp, trong khi 12 tháng trong năm 2018 so chỉ có 800 ca mà thôi.

Trong góc nhìn y học, những trường hợp nhiễm SARS-CoV-2 dẫn đến nhiều thay đổi trong cơ thể. Một trong những thay đổi đáng kể nhất mà virus này gây ra là làm rối loạn, suy giảm hệ thống miễn dịch, làm cơ thể dễ nhiễm các vi trùng từ bên ngoài, do đó không chỉ tử vong đơn thuần cho virus mà còn do những bệnh lý nhiễm trùng.

Khi những tác nhân này xâm nhập cơ thể chúng ta sẽ chống lại bằng cách tăng quá trình luân chuyển tuần hoàn, đồng thời dẫn đến sự phản ứng quá mức với virus, vi trùng làm hình thành cục máu đông trong cơ thể.

Thêm nữa, khi bệnh nhân có bệnh nền, hay phải thở máy sẽ làm cho tình trạng đông máu trong cơ thể tự thân gia tăng, điều này liên quan đến vấn đề vận động. Nếu bệnh nhân tổng trạng càng lớn, béo phì, khi có biến chuyển nặng tổn thương hệ hô hấp phải thở máy, thì sau đó có tình trạng tăng đông trong cơ thể, đặc biệt hệ thống mạch máu chi. Sau đó cục máu đông sẽ di chuyển về tim, thậm chí lên phổi, não gây tắc nhiều hệ thống mạch máu. Điều này có mối liên quan với nhau, không chỉ riêng gì SARS-CoV-2 mà tất cả nhiễm trùng, nhiễm virus đều gây ra phản ứng tăng đông, y học đã chứng minh qua nhiều nghiên cứu.

Làm sao để phòng ngừa đột quỵ ở người trẻ tuổi, bệnh nhân đã hồi phục sau điều trị COVID-19, nhất là trong thời tiết nắng nóng?

TS.BS Trần Chí Cường trả lời: Bệnh đột quỵ xảy ra ở mọi lứa tuổi, phần lớn là ở người lớn tuổi. Tuy nhiên, điều đáng lo ngại là đột quỵ ngày càng trẻ hóa. Có 2 nguyên nhân dẫn đến tình trạng này là người trẻ rất chủ quan, cho rằng tuổi còn xanh sẽ không bị đột quỵ nên hiếm khi dành thời gian để chăm sóc sức khỏe. Hơn nữa, nhiều người trẻ đã có những thói quen xấu như hút thuốc lá, rượu bia nhiều mà không nghĩ tới đây là nguy cơ dẫn đến đột quỵ. Dường như là không có ý thức phòng ngừa trong cộng đồng.

Tại Bệnh viện Đột quỵ Tim mạch Cần Thơ đã từng điều trị cho những trường hợp đột quỵ ở tuổi đời rất trẻ. Điển hình là một nam bệnh nhân 27, nhưng có tiền sử hút thuốc lá 2 gói/ ngày, rượu bia tiệc tùng hầu như là mỗi ngày.

Để phòng ngừa đột quỵ thì lời khuyên đầu tiên đó là nên quan tâm đến sức khỏe nhiều hơn, dành thời gian tìm hiểu về bệnh đột quỵ, sự nguy hiểm và các yếu tố nguy cơ để từ đó có phương án phòng ngừa cho bản thân mình tốt nhất. Chẳng hạn những yếu tố có thể dẫn đến đột quỵ như hút thuốc lá, lười vận động, rượu bia, thức đêm, stress đều có thể cải thiện được, nếu có bệnh tiểu đường, tăng huyết áp thì điều trị sớm, đúng và đủ, đừng tự ý ngừng thuốc, giữ ổn định huyết áp, đường huyết. Hoặc nếu có dấu hiệu sớm về đột quỵ thì nên quan tâm nhiều hơn, đặc biệt là những người có tiển sử đột quỵ.

Tôi xin nhấn mạnh, ngày nay đột quỵ hoàn toàn có thể chẩn đoán sớm, phòng ngừa từ xa trước khi nó xảy ra. Thậm chí nếu lỡ xảy ra đột quỵ và đến được trong thời gian vàng thì vẫn có cơ hội được cứu sống.

Nắng nóng làm sao ngừa đột quỵ

Thời tiết nắng nóng dường như khiến mọi người khó rời xa máy lạnh, có khi trời nóng quá máy lạnh thường xuyên để ở ngưỡng 18-20 độ. Việc thay đổi nhiệt độ đột ngột khi đi từ ngoài đường vào phòng máy lạnh hoặc ngược lại gây ảnh hưởng như thế nào đến sức khỏe, nhất là não?

TS.BS Trần Chí Cường trả lời: Đây là điều thường gặp. Mùa nóng đi đôi với lượng điện tiêu thụ, và hiện nay máy lạnh là phương tiện đa số người dân đều có. Lời khuyên cho mọi người là, nếu làm việc trong văn phòng máy lạnh thì chú ý không nên để nhiệt độ quá lạnh.

Thông thường đối với ngành y cũng như đa số các bệnh viện nói chung, khuyến cáo các văn phòng nâng nhiệt độ lớn nhất có thể chịu được. Ví dụ, 27 độ nếu chúng ta cảm giác dễ chịu, có thể nâng lên 28 độ mà vẫn thấy mát là chấp nhận được. Không nên để nhiệt độ chênh lệch quá lớn, ví như bên ngoài 35 độ nhưng bật máy lạnh 20 độ thì sự chênh lệch quá lớn.

Do đó, khi làm văn phòng ở nhiệt độ quá thấp, rồi khi ra bên ngoài trời nắng thì cơ thể dễ bị sốc nhiệt là điều rất hay xảy ra. Nếu những người có sức khỏe kém hay tiền căn bệnh tật như bệnh huyết áp, mạch máu tắc nghẽn, các bệnh nền thì đột quỵ rất dễ xảy ra và gia tăng hơn so với những người khỏe mạnh.

Do đó, nên nâng điện lên trong ngưỡng cơ thể chịu được. Nâng lên 1 độ thì đã giúp tiết kiệm điện năng rất nhiều. Nếu hàng triệu gia đình biết được điều này thì rất tốt trong việc tiết kiệm điện cho quốc gia.

Ngừa đột quỵ mùa nắng nóng

Ngoài ra, khi đi ngoài nắng về nhà chúng ta chỉ muốn tắm ngay để hạ nhiệt, nước càng dội mạnh càng mát. Việc làm này có đúng không thưa bác sĩ? Thậm chí nhiều người có thói quen tắm rất muộn. Xin hỏi bác sĩ việc tắm khuya này có dẫn đến đột quỵ không, vì sao? Chúng ta nên tắm vào thời điểm nào để tránh đột quỵ thưa bác sĩ?

TS.BS Trần Chí Cường trả lời: Vấn đề này thường gặp trong cộng đồng. Trời nắng thì tắm nhiều hơn, đây là điều dễ hiểu và hoàn toàn hợp lý. Tuy nhiên, để an toàn cho sức khỏe thì chúng ta không nên tắm ở nhiệt độ quá lạnh trong mùa nóng. Có nghĩa là tắm ở nhiệt độ chênh lệch quá mức với nhiệt độ môi trường và cơ thể thì cơ thể sẽ xảy ra một số phản ứng co mạch. Điều này được giải thích rằng phần lớn những ca đột quỵ trên lâm sàng, đặc biệt ở người lớn tuổi thường hay xảy ra trong toilet, hoặc là lúc 3-4 giờ sáng - thời điểm đi vệ sinh thì ngã gục trong toilet.

Hiện tượng này liên quan đến vấn đề bệnh nhân bị thay đổi huyết áp tư thế. Nghĩa là khi nằm ngủ, cơ thể ở trạng thái nghỉ, tim hoạt động cầm chừng, không hết công suất, trên người bệnh có vấn đề hẹp động mạch cảnh, hoặc hẹp mạch máu sâu trên não thì khi ngồi dậy đột ngột, đi vào toilet, dội nước lạnh vào người thì sẽ có phản ứng co mạch mạnh mẽ. Khi mạnh đang hẹp, co lại đột ngột có thể gây tắc khi cục máu đông trôi đến.

Trong trường hợp bệnh nhân phình mạch máu não có sẵn, khi nhiệt độ cơ thể thay đổi đột ngột, mạch máu chịu không nổi, khi dội nước vào cơ thể đột ngột tăng huyết áp và gây xuất huyết não. Chúng tôi đã cấp  cứu nhiều trường hợp xảy ra như thế: bệnh nhân vào toilet tắm rửa đột ngột, thay đổi tư thế đột ngột và dẫn đến đột quỵ.

Một điều đơn giản, nhiệt độ cơ thể bình thường là 37 độ, khi tắm nhiệt độ của nước càng gần với 37 độ càng tốt. Không thể nào khi cơ thể đang 37 độ mà chúng ta dội nước 15 độ C. Vì vậy tôi có lời khuyên đến mọi người là, nên tắm với nước có nhiệt độ càng gần nhiệt độ cơ thể càng tốt, lý tưởng nhất là 37 độ. Mọi người sẽ cảm giác dễ chịu với nhiệt độ nước này khi tắm.

Cuối chương trình, bác sĩ có thể chia sẻ thêm một số bí quyết để làm hành trang tốt nhất để phòng tránh đột quỵ khi trời nắng nóng? Thời tiết này dễ sinh ra bực bội, cáu gắt, bất kỳ chuyện gì nhỏ nhặt cũng có thể khiến chúng ta căng thẳng, mà đây cũng là một yếu tố dẫn đến đột quỵ, làm sao hạ hỏa đúng lúc, đúng cách?

TS.BS Trần Chí Cường trả lời: Tôi chỉ có lời khuyên duy nhất thôi, việc cáu gắt trong mùa nóng thì rất dễ bị bốc hỏa. Do đó, trước hết nên tìm hiểu vì sao để hiểu rõ, chứ không phải chuyện gì cũng bực bội. Lãnh đạo các cơ quan cũng nên chú ý trong mùa nóng này, nhân viên cũng rất dễ stress, nóng bức, do đó nên cùng nhau giảm nhiệt, cùng nhau giải quyết. Việc giảm nhiệt ngay chính trong tư tưởng, thói quen cũng cần có sự điều chỉnh, chứ không nên áp đặt cho người khác.

Nhiều người đột quỵ khi tập thể dục, thể thao - mặc dù đây là một trong những lời khuyên bổ ích để phòng ngừa đột quỵ, vậy nên tập thể dục bao lâu là hợp lý, nên tập vào thời điểm nào và môn thể thao nào là tốt nhất? Có nên hạn chế chạy bộ, đánh gofl, chơi tennis trong thời điểm này?

TS.BS Trần Chí Cường trả lời: Việc tập thể dục trong mùa nóng không có giới hạn, nhưng nên lưu ý uống đủ nước. Tôi phải nhấn mạnh vấn đề này bởi khi nhiệt độ môi trường nóng, chúng ta tập thể dục quá sức thì cơ thể mất nước. Nếu mất nước trầm trọng, không bù đủ lượng nước thì thận sẽ không thải được chất cặn bã ra ngoài, cơ thể sẽ mệt mỏi.

Điều xấu nhất là khi nhịn khát hoàn toàn có thể dẫn đến đông máu trong lòng mạch, làm cho tuần hoàn suy giảm và thậm chí dẫn đến bệnh lý nguy kịch như suy thận cấp và gây tử vong nếu không cung cấp đủ nước cho cơ thể. Vì vậy, các bạn nên chú ý cấp nước đầy đủ cho cơ thể khi hoạt động thể dục thể thao.

Trân trọng cảm ơn TS.BS Trần Chí Cường và Thực phẩm bảo vệ sức khỏe, hỗ trợ phòng ngừa đột quỵ NattoEnzym đã đồng hành cùng AloBacsi trong chương trình này!


Nguồn: AloBacsi.com
Rất hữu ích
Hữu ích
Bình thường
Đăng ký nhận tin từ Alobacsi
Đăng ký nhận bản tin nóng nhất về dịch bệnh hàng ngày để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình

Tin liên quan

Mới cập nhật