Bệnh viện Đại học Y dược TPHCM: Sinh thuận tự nhiên - đúng sai thế nào?

ThS.BS Lê Thị Kiều Dung
ThS.BS Lê Thị Kiều Dung

Cố vấn chuyên môn khoa Sản, BV Đại học Y dược TP.HCM cơ sở 1. Xem thông tin

Để làm rõ quan niệm "sinh thuận tự nhiên" đúng sai như thế nào, AloBacsi đã mời ThS.BS Lê Thị Kiều Dung - Cố vấn khoa Phụ sản, Bệnh viện Đại học Y dược TPHCM chia sẻ với quý bạn đọc về vấn đề này.

ThS.BS Lê Thị Kiều Dung - Cố vấn khoa Phụ sản, Bệnh viện Đại học Y dược TPHCM

Liên tiếp những tai biến sản khoa nghiêm trọng gần đây liên quan đến trào lưu “sinh thuận tự nhiên” như: Một em bé sơ sinh tử vong khi đưa đến cấp cứu ở BV Nhi đồng 1 nghi do sinh thuận tự nhiên tại nhà; Một sản phụ ở Hưng Yên vỡ tử cung vì lý do tương tự; Và mới đây nhất, sản phụ ở TPHCM đến bệnh viện nhưng từ chối sự giúp đỡ của bác sĩ, suýt mất con khi đòi “sinh thuận tự nhiên”... Rất may, trường hợp cuối đã được các y bác sĩ Khoa sản, Bệnh viện Đại học Y dược TPHCM cứu sống.

Để làm rõ quan niệm sinh thuận tự nhiên đúng sai như thế nào, sản phụ và em bé đối mặt với những nguy hiểm gì trong cuộc sinh nở, AloBacsi đã mời ThS.BS Lê Thị Kiều Dung - Cố vấn khoa Phụ sản, Bệnh viện Đại học Y dược TPHCM chia sẻ với quý bạn đọc về vấn đề này.

NỘI DUNG BUỔI TƯ VẤN

Trước hết, nhờ BS cho biết một cuộc sinh nở thông thường của phụ nữ diễn ra như thế nào? Trong quá trình này, cơ thể phụ nữ gánh chịu những hiện tượng gì ạ?

Một cuộc chuyển dạ bình thường rất phức tạp và trải qua nhiều giai đoạn.

- Giai đoạn đầu là giai đoạn xóa mở cổ tử cung. Giai đoạn này tùy vào người con so (con đầu lòng), con rạ có thể kéo dài từ 8 - 16 tiếng, tùy thuộc vào mỗi người. Cũng có một số người xóa mở cổ tử cung nhanh hơn.

- Tiếp theo là giai đoạn sổ thai, tức sau khi sản phụ rặn sanh.

- Và cuối cùng là giai đoạn sổ nhau.

Trong giai đoạn xóa mở cổ tử cung, sản phụ có cơn co tử cung. Lúc đầu chúng diễn tiến từ từ, sau đó, tăng dần về cường độ và thời gian, gây cho sản phụ cảm giác đau, thậm chí rất đau.

Khi có cơn gò, tử cung co thì các mạch máu bị xiết, lượng máu đến ngôi thai giảm trong lúc có cơn gò. Một số trường hợp thai yếu thì có thể bị suy trong quá trình chuyển dạ.

Và trong quá trình này, nếu có trục trặc như bất xứng đầu chậu, thai to nhưng khung chậu hẹp thì tử cung sẽ gò dồn dập nhiều hơn và có thể đưa đến nguy cơ vỡ tử cung trong quá trình chuyển dạ, rất nguy hiểm cho cả mẹ và bé. Do đó, trong quá trình này, có thể gây suy thai, vỡ tử cung, nhau bong non,...

Vì vậy, khi sản phụ chuyển dạ phải được theo dõi tại các cơ sở y tế để được can thiệp kịp thời khi có những bất trắc xảy ra.

Đến giai đoạn sổ thai, khi cổ tử cung đã mở trọn, thường sản phụ sẽ được hướng dẫn để rặn sinh. Giai đoạn này cũng cần sự hỗ trợ từ phía nhân viên y tế. Vì nếu sản phụ được sanh trong môi trường đảm bảo vô khuẩn, được chăm sóc kỹ lưỡng thì em bé mới an toàn. Nếu sanh tại nhà, rất dễ gặp nguy cơ nhiễm trùng.

Giai đoạn cuối là sổ nhau, vô cùng quan trọng. Vì băng huyết sau sinh có thể  xảy ra ở bất cứ trường hợp nào. Ngay cả sản phụ trước đó không có nguy cơ nhưng vẫn có khả năng băng huyết sau sinh. Tùy theo cơ địa mỗi người, nếu tử cung co được tốt, xiết được các mạch máu ở tử cung, tại chỗ nhau bám thì ít có nguy cơ không bị băng huyết. Nhưng đối với những trường hợp, không siết được những mạch máu nơi nhau bám thì dễ xảy ra băng huyết, chảy máu ồ ạt. Và nếu không được cấp cứu kịp thời, thai phụ có thể tử vong rất nhanh.

Nếu không có sự hỗ trợ của nhân viên y tế thì sản phụ và bé sơ sinh có thể gặp những nguy hiểm gì, có thể để lại di chứng gì ạ?

Trong quá trình chuyển dạ, bắt buộc sản phụ phải được theo dõi. Tùy theo giai đoạn chuyển dạ, sản phụ có thể được theo dõi cơn co tử cung, tim thai, được thăm khám âm đạo (nếu cần thiết). Vì trong quá trình chuyển dạ, nếu không đặt máy theo dõi tim thai, có thể tim thai suy và em bé có thể chết lưu trong bụng.

Khi vỡ ối, không được khám âm đạo thì có thể bị sa dây rốn và em bé có thể chết.

Và khi sản phụ đau nhiều, cơn co tử cung dồn dập có bất xứng đầu chậu mà mình không được khám và đánh giá thì có thể bị vỡ tử cung. Dẫn đến tình trạng cả em bé và mẹ đều có nguy cơ tử vong nếu không được xử trí kịp thời. Do khi vỡ, máu sẽ chảy vào trong ở bụng, mẹ sẽ bị choáng do mất máu và có nhiều trường hợp vỡ mà em bé và bánh nhau lọt ra khỏi buồng tử cung, ngược vào trong ổ bụng.

Trong giai đoạn sổ nhau, nếu không được can thiệp từ phía nhân viên y tế thì người mẹ có thể bị băng huyết sau sinh. Chưa kể sinh tự nhiên, mà để sản phụ tự rặn thì rất dễ rách đường sinh dục, thậm chí vỡ tử cung, rách cổ tử cung, rách âm đạo, thậm chí là rách trực tràng, rất nguy hiểm.

“Sinh thuận tự nhiên” thì không cắt cuống rốn sau ngay sau khi sinh mà tiếp tục để dây rốn nối với cơ thể em bé cho tới khi tự rụng. Việc này có thể gây ra tình trạng gì ạ?

Thực ra, khuyến cáo mới nên cắt dây rốn muộn. Trước kia, khi em bé vừa lọt lòng mẹ thì sẽ cắt dây rốn liền. Nhưng nay, người ta cắt muộn khi dây rốn ngừng đập, có nghĩa là không còn sự lưu thông máu từ mẹ sang con. Bé không được nhận máu từ người mẹ thì nên cắt vì kéo dài thêm thời gian nữa sẽ không giúp ích được gì.

Đối với những người cổ súy trào lưu “sinh thuận theo tự nhiên”, họ cho rằng không nên cắt dây rốn mà chờ đợi rốn tự rụng. Khi nhau đã bong, thậm chí có người để bánh nhau trong tô và bỏ trà hoặc muối vào ướp thì rất nguy hiểm. Lúc này, dây rốn không còn ích lợi gì cho trẻ mà chỉ còn lại những chất thối rữa.

Bởi vì bánh nhau sau khi ra ngoài sẽ bị nhiễm khuẩn rất nhanh. Những bánh nhau khi trẻ đã sinh ra rồi thì trong khi chờ đợi xử lý đều phải trữ lạnh, nếu không, chỉ cần để 4 - 6 tiếng đã có mùi hôi, rất nguy hiểm. Từ bánh nhau thối rữa, vi khuẩn theo dây rốn lan qua cơ thể trẻ, đi vào tuần hoàn của bé.

Bé sơ sinh vừa mới chào đời cần được chăm sóc như thế nào, thưa BS?

Tại bệnh viện, các bé được sinh ra trong điều kiện vô trùng, các dụng cụ y khoa đã được vô trùng. Và khi cắt dây rốn, trẻ sẽ không bị nhiễm trùng hay uốn ván rốn.

Sau sinh, các bé được sự hỗ trợ của nhân viên y tế. Nếu bé có thể khóc ngay, khỏe mạnh thì nhân viên y tế chỉ cần lau khô, ủ ấm cho bé là đủ. Nhưng có những trường hợp bé sau khi sinh, không thể khóc hay thở thì cần có sự hỗ trợ của nhân viên y tế. Nếu bé bị ngạt, sau sinh cần hồi sức thì sẽ hồi sức kịp thời.

Tình trạng này có thể xảy đến với bất kỳ cuộc sinh nào. Nếu sinh tại nhà mà trẻ sinh ra nhưng không khóc, bị ngạt, không có sự hỗ trợ của nhân viên y tế thì nguy cơ tử vong rất cao.

Nếu bé sơ sinh không được tiêm vắc xin sau khi chào đời, hậu quả là gì, thưa BS?

Gần đây xuất hiện trào lưu không chích vắc xin, hay còn gọi là “anti vắc xin”. Vắc xin là một cứu cánh của nhân loại, từ khi vắc xin ra đời thì nhiều bệnh lây truyền đã được chặn đứng. Chẳng hạn lao, thủy đậu, bệnh sởi,... Nhưng do trào lưu anti vắc xin, không chỉ ở Việt Nam mà cả các nước phát triển như Âu, Mỹ thì sởi trở thành dịch bùng phát từ những người không chích vắc xin và trở nên rất nặng, thậm chí nhiều người đã tử vong.

Do đó, khi một đứa trẻ được ra đời, việc chích vắc xin sẽ giúp tạo ra kháng thể để giúp bé không bị bệnh, ngăn ngừa được bệnh.

Còn không chích vắc xin thì nguy cơ bệnh có thể xảy đến bất cứ lúc nào. “Phòng bệnh hơn trị bệnh” và phòng bệnh sẽ ít chi phí hơn, hiệu quả cao hơn rất nhiều lần so với trị bệnh.

Theo BS, việc sinh con trong bồn tắm đem lại lợi ích và bất lợi gì?

Đây cũng là một khuynh hướng mới trên thế giới, với quan niệm là khi em bé trong bụng mẹ là môi trường nước và khi sinh trong bồn nước thì người mẹ sẽ giảm được cảm giác đau.

Bản thân tôi chưa từng chứng kiến hay thực hiện cách thức sinh nở này. Nhưng theo tham khảo, nước cũng có khả năng làm giảm cảm giác đau cho người mẹ, tạo cho mẹ cảm giác thoải mái khi sinh.

Tuy nhiên, tôi chưa được rõ là nước trong bồn khi sinh như vậy thì có phải thay thường xuyên hay không (giống như thay nước ở hồ bơi. Bởi vì trong quá trình rặn sinh, có thể ra phân và nước tiểu. Đây là một tình trạng rất tự nhiên khi người mẹ rặn sinh. Và như vậy sẽ làm cho bồn nước bị ô nhiễm. Tôi e ngại nếu vấn đề này không được xử lý thì nguy cơ bị nhiễm trùng cho mẹ và bé rất cao.

Và dù là cuộc chuyển dạ trong môi trường nào thì khi trẻ được sinh ra vẫn phải được sự hỗ trợ của nhân viên y tế, vẫn phải làm các biện pháp cần thiết như cắt rốn khi dây rốn ngưng đập, đồng thời phải đảm bảo vô trùng và nước phải là nước ấm. Sau đó bé sẽ được lau khô, ủ ấm.

Dù là cuộc chuyển dạ trong môi trường/không gian nào thì vẫn phải đảm bảo vô trùng và khi trẻ được sinh ra vẫn phải được sự hỗ trợ của nhân viên y tế - Ảnh: internet

“Sinh con thuận tự nhiên”được cho rằng giúp thắt chặt sợi dây tình cảm giữa 2 mẹ con nhiều hơn so với sinh tại bệnh viện. Theo BS điều này có đúng không?

Tôi không đồng ý với quan điểm này. Hiện nay sinh tại bệnh viện, theo khuyến cáo của Bộ Y tế nói riêng và ngay cả các quốc gia khác, chúng tôi và tất cả các bệnh viện sản khoa sẽ thực hiện 6 bước chăm sóc thiết yếu cho người mẹ và trẻ sơ sinh. Một trong những bước này là mẹ và bé sẽ được thực hiện da kề da, đặt ngay bé lên bụng mẹ ít nhất trong 90 phút đầu tiên.

Hiện Bệnh viện Đại học Y dược áp dụng nghiêm việc này. Chỉ những trường hợp cần phải cấp cứu khẩn cấp như sau sinh người mẹ bị băng huyết phải tập trung cấp cứu cho người mẹ nên không thể đặt bé lên bụng. Hoặc bé bị ngạt cần chăm sóc ở phòng hồi sức, hỗ trợ hô hấp như thở máy thì cần phải tách bé ra ngoài. Còn tất cả các trường hợp còn lại đều phải thực hiện da kề da.

Sinh tại nhà không có nghĩa là tình mẫu tử khăng khít hơn mà nó có nhiều nguy hiểm rình rập cho cả mẹ và bé như nguy cơ vỡ tử cung, nguy cơ băng huyết, nguy cơ suy tim thai dẫn đến tình trạng bé chết trong bụng…

Một số người tin tưởng sữa mẹ có công dụng chữa nhiều bệnh cho trẻ nhỏ, xin BS cho biết thực hư về thông tin này?

Chuyện này là sai hoàn toàn trong y học. Đối với trẻ sơ sinh, nhũ nhi thì sữa mẹ là tốt nhất cho sức khỏe. Vì sữa mẹ dễ hấp thu, có kháng thể để giúp bé có thể chống lại một số bệnh. Tuy nhiên, kháng thể này không thể bảo vệ bé hoàn toàn. Lượng kháng thể này ở mức độ rất thấp.

Có thể gọi những kháng thể trong sữa mẹ là kháng thể bị động, chúng chỉ có tác động một phần chứ không phải là kháng thể chủ động, không thể thay thế hoàn toàn vắc xin.

Khi chích vắc xin, cơ thể của bé chủ động tiết ra kháng thể, tạo ra kháng thể để chủ động để chống lại bệnh. Vì vậy, khi nói sữa mẹ có thể giúp bé chống lại các bệnh thì không đúng.

Trên thực tế, chúng ta có thể thấy rằng, các bé bú sữa mẹ hoàn toàn vẫn bị bệnh như cảm cúm, thủy đậu, nhiễm trùng hô hấp,...

Theo BS, vì sao quan niệm “sinh thuận tự nhiên” trở nên thuyết phục và được hưởng ứng như vậy ạ?

Thật ra, trào lưu “sinh thuận tự nhiên” chỉ phát sinh trong một nhóm nhỏ, nên không thể nói rằng trào lưu này đang được nhiều người hưởng ứng. Như tôi có tìm hiểu hội sinh thuận tự nhiên có khoảng hơn 1000 - 2000 người.

Có lẽ do họ cuồng tín với quan niệm sinh thuận theo tự nhiên. Và người ta cũng chưa hiểu hết được những nguy hiểm của cuộc sinh thuận tự nhiên tại nhà. Vì vậy, những thông tin chính thống về cuộc sinh nở cần phải được phổ cập trên truyền thông đại chúng, đặc biệt là cho mẹ bầu.

Quan niệm “tự nhiên” tại đây không có nghĩa là sinh tại nhà, không có bất kỳ sự hỗ trợ nào từ phía nhân viên y tế. Hiểu theo nghĩa tích cực, “tự nhiên” ở đây có nghĩa là không có can thiệp hoặc mổ khi không cần thiết. Hoặc để sản phụ chuyển dạ tự nhiên, không can thiệp nếu không có các chỉ định y khoa cấp thiết.

Vai trò và công việc của bà mụ/bà đỡ ngày xưa và bác sĩ sản khoa ngày nay giống và khác như thế nào ạ?

Thực ra, thời trước đương nhiên sanh có nhiều tai biến và tử vong, nhưng không có số thống kê cụ thể.

Ngày xưa các gia đình sẽ rước các bà mụ/ bà đỡ để hỗ trợ cho sản phụ sanh tại nhà như đỡ sanh, cắt dây rốn cần thiết. Nhưng tại nhà không có đầy đủ phương tiện, chẳng hạn khi người mẹ bị băng huyết hoặc trẻ bị ngạt thì không có những phương tiện để hồi sức cấp cứu.

Và chắc chắn rằng, bà mụ thường làm theo kinh nghiệm. Còn bác sĩ, hộ lý sẽ được đào tạo bài bản, họ sẽ biết được những bất thường để xử lý kịp thời như tim thai suy, cơn gò cường tính, nhau bong non, có nguy cơ dọa vỡ tử cung, hoặc thai trình không tiến triển.

Cũng có thể sản phụ sẽ có các biểu hiện như đau nhiều, cơn gò tử cung rất tốt nhưng cổ tử cung và ngôi thai không phát triển, cổ cung vẫn ở kích thước 3 - 4cm, đầu cao nhưng không thể lọt thì bác sĩ sẽ biết xử lý như thế nào. Tuy nhiên, bà mụ thì không thể xử lý những vấn đề như vậy, bà mụ chỉ đợi em bé ra và đỡ. Còn ở bệnh viện, bệnh nhân sẽ có sẵn các phương tiện cần thiết để cấp cứu. Vì vậy, không thể so sánh bà mụ và bác sĩ sản khoa.

Lời khuyên cho các sản phụ chuẩn bị vào cuộc sinh nở và có quan niệm đúng đắn hơn về “sinh thuận tự nhiên”:

Chuẩn bị làm mẹ thì người phụ nữ mang thai ai cũng muốn có thể sinh ra một đứa trẻ thông minh, khỏe mạnh. Vì vậy muốn mẹ tròn con vuông thì nên đi khám thai định kỳ tại các bệnh viện, phòng khám chuyên khoa.

Bác sĩ sẽ theo dõi, đánh giá, tiên lượng những nguy cơ về phía mẹ bầu xem có những bệnh lý nào cần có sự chăm sóc đặc biệt (như tim, phổi, khối u tiền đạo, khung chậu hẹp, có nguy cơ suy tim, suy hô hấp trong quá trình mang thai) hay trong chuyển dạ, hoặc sản phụ từng có vết mổ cũ là những thai kỳ có nguy cơ. Ngoài ra, sản phụ bị cao huyết áp, tiền sản giật, đái tháo đường,...cũng có nguy cơ cao xảy ra những vấn đề không mong muốn khi sanh.

Đồng thời, về thai nhi, có thể thai to và thai chậm tăng trưởng, thai suy là thai bị dị tật hoặc có những nguy cơ khác về phía nhau thai, nước ối (đa ối, thiểu ối) hoặc nhau tiền đạo.

Bác sĩ sẽ phân loại những trường hợp có nguy cơ và có sự chỉ định rõ ràng thì người mẹ có thể được nhập viện sớm khi chưa chuyển dạ để được chăm sóc. Có những trường hợp tiên lượng xấu, cần phải chỉ định mổ như ngôi ngược, ngôi bất thường, sản phụ có vết mổ cũ nhưng con to, nhau tiền đạo, khung chậu hẹp,...

Những trường hợp có thể sinh tự nhiên được thì nên để sinh tự nhiên. Thuận theo tự nhiên là để chuyển dạ tự nhiên khi không có chỉ định y khoa phải đem thai ra thì chuyển dạ tự nhiên vẫn tốt nhất. Nhưng khi cần thiết thì phải can thiệp. Vì vậy, sản phụ phải được sinh ở nơi có đầy đủ trang thiết bị như các cơ sở y tế, bệnh viện để khi có sự cố xảy ra, thai phụ được cấp cứu kịp thời.

ThS.BS Lê Thị Kiều Dung

Những chia sẻ của ThS.BS Lê Thị Kiều Dung - Cố vấn chuyên môn khoa Phụ sản - Bệnh viện Đại học Y dược đã giúp bạn đọc hiểu đúng về "sinh thuận tự nhiên" và tầm quan trọng của những trợ giúp y tế trong quá trình em bé chào đời... Thay mặt bạn đọc AloBacsi, xin chân thành cảm ơn bác sĩ!.

Hồng Nhung - Minh Khuê
Ảnh: Viết Hưởng và AloBacsi tổng hợp


Nguồn: Cổng thông tin Tư vấn sức khỏe AloBacsi.com
Rất hữu ích
Hữu ích
Bình thường
Đăng ký nhận tin từ Alobacsi
Đăng ký nhận bản tin nóng nhất về dịch bệnh hàng ngày để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình

Tin liên quan

Mới cập nhật

  • thut thao dai trang bang ca phe nen hay khong

    Thụt tháo đại tràng bằng cà phê: nên hay không?

    “Cho hậu môn uống cà phê” hay thải độc đại tràng bằng cà phê là chiêu thức làm sạch đại tràng mới nổi trong thời gian gần đây. Thực hư hiệu quả của phương pháp này thế nào? Liệu có thải được độc tố, ký sinh trùng? ThS.BS.CK2 Trần Ngọc Lưu Phương - Trưởng Đơn vị Tiêu hóa Gan mật - Bệnh viện Nguyễn Tri Phương đã có lời giải đáp đầy đủ trong bài viết dưới đây.
  • tsbs tang ha nam anh cac phuong phap dieu tri thoai hoa khop goi

    TS.BS Tăng Hà Nam Anh: Các phương pháp điều trị thoái hóa khớp gối

    Thoái hóa khớp gối xảy ra khi sụn bị mòn đi. Nếu không chữa trị sớm, thoái hóa khớp gối có thể gây biến chứng nặng, thậm chí tàn phế. AloBacsi xin giới thiệu bài tư vấn của TS.BS Tăng Hà Nam Anh - Trưởng khoa Chấn thương chỉnh hình - Bệnh viện Nguyễn Tri Phương về những phương pháp điều trị căn bệnh này.
  • phai lam gi khi co polyp duong tieu hoa

    Phải làm gì khi có polyp đường tiêu hóa?

    Polyp ống tiêu hóa là những "nhú thịt dư" xuất hiện ở đường tiêu hóa trên và dưới, vị trí thường gặp nhất là dạ dày và đại tràng. AloBacsi nhận được rất nhiều thắc mắc của bạn đọc xung quanh căn bệnh này. ThS.BS.CK2 Trần Ngọc Lưu Phương - Trưởng Đơn vị Tiêu hóa Gan mật - Bệnh viện Nguyễn Tri Phương sẽ giải đáp giúp mọi người.
  • 9g30 thu 5 ngay 17 9 bs luong le hoang livestream dung dem gan bo cho

    9g30 thứ 5, ngày 17/9, BS Lương Lễ Hoàng livestream: Đừng đem gan bỏ chợ!

    Đừng để lá gan kiệt sức mới nghĩ đến chuyện bảo dưỡng. Gan có khỏe, cơ thể mới tràn trề sức sống. Vậy bảo vệ gan bằng cách nào? Thải độc sao cho đúng? Thảo dược nào tốt cho gan? Trong khung giờ trên, mời bạn đọc đón xem chương trình giao lưu trực tiếp để lắng nghe những chia sẻ của BS Lương Lễ Hoàng.