Chat với bác sĩ

Livestream: Ảnh hưởng của cúm mùa lên bệnh nhân tim mạch, hô hấp và vai trò của vắc xin ngừa cúm

PGS.TS.BS Cao Hữu Nghĩa
PGS.TS.BS Cao Hữu Nghĩa

Trưởng khoa Xét nghiệm Sinh học lâm sàng, Viện Pasteur TPHCM Xem thông tin

3 chuyên gia đầu ngành về Tim mạch, Hô hấp và Tiêm chủng bao gồm: GS.TS.BS Đặng Vạn Phước, PGS.TS.BS Lê Thị Tuyết Lan và PGS.TS Cao Hữu Nghĩa đã sẵn sàng giải đáp các thắc mắc của bạn đọc về cúm mùa, những ảnh hưởng lên bệnh nhân tim mạch, hô hấp, người lớn tuổi và vai trò của vắc xin ngừa cúm. Mời bạn đọc đón xem.

Tiếp nối thành công của chương trình "Tọa đàm cúm mùa và những điều cần biết về vắc xin ngừa cúm" phát sóng vào ngày 8/6, AloBacsi liên tiếp nhận được nhiều thắc mắc của bạn đọc về bệnh cúm mùa.

Nhận thấy căn bệnh này thực sự là mối quan tâm lớn, hơn nữa thời điểm giao mùa, nắng mưa thất thường như hiện nay việc có thêm những kiến thức để phòng ngừa cúm mùa là điều cần thiết, AloBacsi đã mời các chuyên gia đầu ngành về Tim mạch, Hô hấp và Tiêm chủng tham gia chương trình tư vấn trực tuyến với chủ đề "Ảnh hưởng của cúm mùa lên bệnh nhân tim mạch, hô hấp và vai trò của vắc xin ngừa cúm".

Trong hơn 70 phút phát sóng, với sự gần gũi, giải đáp tận tình của GS Đặng Vạn Phước - Chủ tịch Hội Tim mạch học Việt Nam; PGS Lê Thị Tuyết Lan - Phó chủ tịch Hội Hô Hấp Việt Nam, Chủ tịch Hội Hen - Dị ứng - Miễn dịch lâm sàng TPHCM; PGS Cao Hữu Nghĩa - Trưởng khoa Xét nghiệm Sinh học lâm sàng, Viện Pasteur TPHCM, chương trình nhận được gần 11.000 lượt xem, hàng trăm câu hỏi trên fanpage và trong hệ thống tiếp nhận của website AloBacsi.

Ngoài các câu hỏi đặt ra cho khách mời, nhiều bạn đọc còn bày tỏ sự ngưỡng mộ "chương trình toàn chuyên gia "thượng hạng". Đồng thời không quên gửi lời cảm ơn đến các Thầy, Cô đã dành thời gian chia sẻ kiến thức bổ ích, giá trị, nhất là thông tin cúm mùa đã có vắc xin phòng ngừa với thế hệ mới an toàn với cả phụ nữ mang thai trong bất kỳ giai đoạn nào, ít tác dụng phụ hơn và không không cần ngưng thuốc huyết áp, tim mạch trước khi tiêm ngừa.

Mời quý độc giả cùng theo dõi toàn văn cuộc tọa đàm:

I. Cúm mùa là gì, ai dễ mắc căn bệnh này?

Thưa PGS Tuyết Lan! Xin PGS cho biết: Bệnh cúm là gì? Có bao nhiêu chủng virus cúm? Có phải có cúm lành tính và cúm ác tính? Thời điểm bùng phát bệnh cúm ở nước ta có khác gì so với các nước trên thế giới? Vì sao lại có khác biệt này thưa PGS?

PGS Lê Thị Tuyết Lan trả lời:

Cúm được sinh ra bởi dòng virus Influenza với 4 nhóm A, B, C, D. Trong đó, viurs cúm A là nhóm biến đổi nhiều nhất và gây ra các đại dịch trên thế giới. Chẳng hạn như ở Việt Nam có lẽ chúng ta quen với cúm gà H5N1, thuộc nhóm A. Ngoài ra, nhóm B gần như không gây đại dịch, nhóm C cũng có nhưng ít hơn. Riêng nhóm D thì rất hiếm và gần như mới xuất hiện.

Thế giới được chia ra làm Nam bán cầu và Bắc bán cầu. Cúm thường xảy ra vào mùa đông hoặc khi giao mùa. Ở miền Nam vào khoảng tháng 4 đến tháng 6 thường sẽ xuất hiện dịch cúm và ở miền Bắc thì rơi vào khoảng tháng 11, 12, tháng Giêng. Việt Nam chúng ta nằm gần đường xích đạo nên thuộc cả Nam lẫn Bắc nên đều bị ảnh hưởng bởi cúm mùa trong các khoảng thời gian này. Nhưng Tổ chức Y tế thế giới (WHO) vẫn xếp Việt Nam vào trong nhóm Nam bán cầu.

Những nhóm người nào dễ bị ảnh hưởng bởi cúm mùa và vì sao thưa BS? Những tác động nguy hiểm tới sức khỏe và các bệnh lý nền của những người mắc các bệnh mạn tính khi bị nhiễm cúm?

GS Đặng Vạn Phước trả lời:

Cúm mùa là bệnh lây lan nhanh, chủ yếu qua đường hô hấp nên rất nhiều người có thể mắc căn bệnh này. Một người mắc bệnh có thể lây lan cho cả gia đình.

Cúm mùa rất thường gặp nhưng nó có thể chuyển biến nặng, thậm chí là tử vong, nhất là những người có điều kiện tuổi tác, sức đề kháng kém như người lớn trên 60 tuổi, đặc biệt là trên 70, 75 tuổi. Đây cũng là nhóm người có rất nhiều bệnh lý mạn tính kèm theo như tăng huyết áp, tim mạch, tiểu đường và các bệnh phổi mạn tính.

80% người mắc cúm có triệu chứng nhẹ, không đáng kể nhưng 20% còn lại có khả năng chuyển biến nặng và nếu xảy ra ở người lớn tuổi hoặc người có bệnh lý kèm theo khi không được điều trị, chuyển đến bệnh viện cấp cứu kịp thời có thể dẫn đến tử vong.

PGS Lê Thị Tuyết Lan trả lời:

Virus cúm đi theo đường hô hấp. Ở những bệnh nhân hen suyễn, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) đường hô hấp đã viêm sẵn và khi bị virus cúm tấn công thì nó sẽ kích hoạt thêm các chất gây viêm làm bệnh nhân co thắt đường thở, tăng tiết đàm, ho nhiều hơn, thậm chí có thể gây viêm phổi do virus. Đó là những tác hại đầu tiên, sau đó trên nền viêm phổi hoặc gia tăng tình trạng viêm do virus cúm mùa có thể chồng lấp thêm nhiễm trùng khác, bệnh nhân nhanh chóng trở nặng hơn. Vì thế, cúm mùa rất nguy hiểm với những người đã bị suy yếu hệ hô hấp.

II. Cúm mùa gây ảnh hưởng đến người bệnh tim mạch, hô hấp ra sao?

Tại Hoa Kỳ, trong số những người trưởng thành nhập viện vì cúm trong mùa cúm 2018-2019, bệnh nhân tim mạch chiếm tỷ lệ lớn nhất: Lên tới 47,2%. Thưa GS Đặng Vạn Phước, cúm ảnh hưởng đến những người mắc bệnh tim mạch như thế nào?

GS Đặng Vạn Phước trả lời:

Điều này dễ hiểu thôi, cúm mùa gây tác động và biến chứng ở nhóm bệnh nhân là người lớn tuổi. Mà khi ở độ tuổi này thường kèm theo các bệnh lý mạn tính, ngoài bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, đái tháo đường thì tim mạch là một trong những căn bệnh thường gặp nhất. Ví dụ, trước khi tăng huyết áp chỉ chiếm khoảng 25% nhưng theo thống kê hiện tại thì có thể lên đến gần một nửa dân số. Đồng thời, những bệnh lý như xơ vữa động mạch, động mạch vành, tai biến mạch máu não cũng gia tăng theo tuổi tác.

Với những người có bệnh mạn tính như tim mạch cần nhất là phải có sự ổn định bằng việc phối hợp từ chế độ dinh dưỡng, sinh hoạt đến thuốc men. Tuy nhiên, sự cân bằng này lại rất mong manh, bất kỳ vấn đề nào cũng đều có thể dễ dàng phá vỡ và khiến cho bệnh trở nặng.

Một trong số đó là cúm mùa. Virus cúm khi vào cơ thể ngoài tác động đầu tiên là phổi thì nó còn ảnh hưởng nhiều bộ phận khác nữa. Những triệu chứng ho, sốt, khạc đờm... chỉ là một phần, ngoài ra còn có phản ứng viêm gây ra các phản ứng bất lợi, nào là co mạch, làm tình trạng xơ vữa động mạch nặng thêm, tình trạng đông máu nặng thêm, có thể gây ra các biến chứng tai biến mạch máu não, nhồi máu cơ tim.

Tương tự, với bệnh nhân suy tim cũng vậy, tình trạng họ đang ổn định với việc điều trị nhưng chỉ một đợt cúm mùa xuất hiện và tình trạng nhiễm trùng làm cho nhu cầu oxy tăng lên, cơ tim kém hơn, oxy trao đổi trong phổi cũng kém hơn sẽ phá vỡ sự cân bằng mong manh và bệnh trở nặng.

Vì vậy, trong các Guidelines đều khuyến cáo bệnh nhân tim mạch cần phải tiêm ngừa cúm hằng năm, đặc biệt là những bệnh nhân suy tim nặng. Chúng ta cần lưu ý rằng, không phải chích ngừa năm ngoái rồi là năm nay yên tâm, riêng đối với cúm mùa cần phải tiêm ngừa mỗi một năm.

GS.TS.BS Đặng Vạn PhướcSinh trưởng trong gia đình có truyền thống y khoa và nhiều năm học tập ở Mỹ, Đức… GS.TS.BS Đặng Vạn Phước trở về nước làm việc và đảm nhận nhiều vị trí quan trọng, có tầm ảnh hưởng lớn đến nền y khoa và lĩnh vực Tim mạch của Việt Nam. Đồng thời, GS còn là người Thầy đã đào tạo rất nhiều thế hệ bác sĩ nước nhà.

Vậy với những người bệnh hô hấp thì sao, thưa PGS Tuyết Lan. Cúm mùa gây ảnh hưởng như thế nào đến người bệnh hô hấp mạn tính? Hệ hô hấp bị tấn công ra sao nếu virus cúm tấn công vào cơ thể người bệnh?

PGS Lê Thị Tuyết Lan trả lời:

Cúm mùa có tác động lên toàn thân gây sốt cao, đau cơ, mỏi cơ, đau khớp rất nặng, đồng thời ảnh hưởng trên 3 cơ quan cụ thể, thứ nhất là đường hô hấp trên (bệnh nhân sẽ nghẹt mũi, chảy mũi) và thứ 2 khi xuống phổi thì gây viêm phổi do virus và thứ 3 là trên hệ tiêu hóa.

Trên đường hô hấp, cúm mùa gây ra tình trạng viêm, khi đó nhiều tế bào kéo đến và kích thích tế bào trên đường thở cũng như trong nhu mô phổi làm tăng tiết đàm, tăng tiết chất nhầy, khi màng trao đổi khí bị lót một lớp nước thì việc trao đổi khí sẽ rất khó khăn, bệnh nhân khó thở, ho nhiều, sốt, dẫn đến mệt mỏi, không nhận đủ oxy cho cơ thể và cũng không thải đủ CO2 ra ngoài.

Thông thường, điều trị tình trạng viêm phổi do virus riêng thôi đã rất khó khăn, mà trên nền viêm, ẩm ướt như vậy thì vi trùng vào một lần nữa sẽ rất nặng nề cho bệnh nhân, đặc biệt là những người có sẵn bệnh lý của phổi.

Thưa GS Đặng Vạn Phước, có những trường hợp tuổi còn trẻ, từ cảm cúm diễn tiến thành viêm cơ tim cấp rất nhanh chóng, dù trước đó người bệnh không có bệnh liên quan đến tim mạch. Như vậy, cúm mùa cũng tác động đến trái tim, kể cả khi nó khỏe mạnh? Và nhiều bạn đọc băn khoăn, vắc xin liệu có an toàn cho người bệnh tim mạch, mong GS cho lời khuyên.

GS Đặng Vạn Phước trả lời:

Khi virus cúm vào trong cơ thể ngoài việc gây ảnh hưởng đến bộ phận đầu tiên trên phổi, nó còn tác động tới toàn thân, trong đó có tim. Nó gây ra viêm cơ tim trên tim hoàn toàn bình thường ở người trẻ.

Chúng tôi đã gặp rất nhiều trường hợp bệnh nhân mới gần 20 tuổi, sau khi nóng sốt, cảm cúm thì triệu chứng tiếp theo là của viêm cơ tim như rối loạn nhịp, suy tim rất nặng, bác sĩ phải đặt máy tạo nhịp, giúp bệnh nhân vượt qua giai đoạn nguy kịch.

Việc này không phải bệnh nền mà là tác động trực tiếp của virus trên cơ tim gọi là viêm cơ tim cấp do virus.

Ngoài ra, sau khi điều trị bệnh nhân có thể khỏi bệnh vì là bệnh cấp tính, nhưng những tổn thương cơ tim do virus gây ra trong giai đoạn cấp đó thì có thể dai dẳng hoặc để lại quá trình gọi là xơ hóa, thoái hóa các tế bào cơ tim.

Người ta nghi ngờ rằng nhiều bệnh nhân bị viêm cơ tim do virus, trong đó có virus cúm trong thời trẻ chính là nguyên nhân tạo ra bệnh cơ tim về sau này. Có nghĩa quá trình thoái hóa, hư hỏng các tế bào cơ tim, những chất đệm của tim tạo ra tim không tốt nữa. Khi con người lớn lên nó sẽ thể hiện tim lớn, suy tim, hoặc các rối loạn nhịp….

III. 3 dấu hiệu đặc trưng của cúm mùa

Thời gian ủ bệnh cúm mùa là bao lâu? Đối với những người mắc bệnh hô hấp, tim mạch, tiểu đường thì thời gian ủ bệnh có sự thay đổi nhanh hay lâu hơn không ạ? Những dấu hiệu sớm nhất của cúm mùa là gì thưa PGS? Khi trở nặng những dấu hiệu này thay đổi ra sao?

PGS Lê Thị Tuyết Lan trả lời:

Thời gian ủ bệnh của cúm mùa là 2 ngày, không có sự thay đổi giữa những người bình thường và người mắc bệnh mạn tính. Vấn đề là tác động của virus cúm trên những người có bệnh lý nền thì sẽ nặng hơn.

Các triệu chứng của cúm mùa và cảm lạnh tương đối giống nhau. Thực sự ban đầu rất khó phân biệt rõ ràng 2 căn bệnh này nhưng qua diễn tiến cho thấy cúm mùa gây các biến chứng nặng như viêm phổi do virus, ngược lại cảm lạnh thì nhẹ nhàng hơn và thường sẽ tự hết.

3 triệu chứng đặc trưng của cúm mùa là sốt cao, nghẹt mũi, ho. Ngoài ra, bệnh đến đột ngột hơn và mệt hơn, bệnh nhân sẽ đau nhức rất nhiều, ở vùng lưng khớp, thậm chí có người uể oải đến mức nằm luôn.

Đối với hô hấp, ngoài viêm phổi do virus, viêm phổi do vi khuẩn tức là bội nhiễm lên do vi trùng thì điều lo sợ hơn là cúm mùa gây kịch phát cho cơn hen suyễn, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD). Đó là những dấu hiệu, biến chứng rất nguy hiểm. Vì vậy, bệnh nhân hen suyễn, COPD phải chích ngừa cúm hàng năm.

PGS.TS.BS Lê Thị Tuyết LanPGS.TS.BS Lê Thị Tuyết Lan là một trong những chuyên gia hàng đầu về khám và điều trị các bệnh lý về đường hô hấp. Ngoài công tác chuyên môn, PGS cũng tham gia các chương trình tư vấn cho cộng đồng trên AloBacsi.

IV. Những lưu ý trong chăm sóc và điều trị cúm mùa

Cúm mùa được điều trị như thế nào thưa PGS? Việc chăm sóc người bệnh cúm mùa cần lưu ý gì và bản thân người bị cúm nên trang bị những gì để phòng ngừa biến chứng nặng hơn? Điều trị và chăm sóc người bệnh cúm mùa có các bệnh lý nền hô hấp, tim mạch, tiểu đường có khác so với người trẻ, khỏe mạnh?

PGS Lê Thị Tuyết Lan trả lời:

Trước hết, tôi xin nói thêm về câu của GS Đặng Vạn Phước, thuốc chích ngừa cúm rất an toàn. Tôi cũng chỉ định nhiều bệnh nhân hen suyễn, COPD đi chích ngừa. Sau đó, những bệnh nhân này quay trở lại và cảm ơn, bởi trước đây khi đến mùa lạnh hay đổi mùa thì dễ lên cơn suyễn hoặc vào đợt cấp COPD, nhưng sau khi chích ngừa thì vào thời điểm này đều vượt qua một cách yên ổn.

Khi bị cúm mùa, bệnh nhân nên nghỉ ngơi càng nhiều càng tốt, lưu ý uống đủ nước vì sốt sẽ làm mất nước rất nhiều. Khi sốt cao có thể dùng paracetamol, không nên dùng aspirin vì thuốc này có thể gây ra hội chứng phản ứng lên gan rất nặng đối với trẻ em. Ngoài ra, người bệnh có thể uống nước cam, chanh, quýt, mật ong, trà nóng...

Đây là những biện pháp chung. Còn đối với các thuốc đặc trị hiện nay có 2 loại. Một loại là chống lại neuraminidase, một loại là chống M2 Protein của virus cúm. Về vấn đề này, PGS Cao Hữu Nghĩa sẽ giải thích thêm cho chúng ta hiểu rõ hơn.

Tuy nhiên, chúng ta chỉ mới nói riêng đến các triệu chứng chung, thuốc chống lại bản thân virus nhưng chưa nói đến biến chứng viêm phổi do virus hay nếu để nhiễm trùng, bội nhiễm do vi trùng thì vấn đề điều trị còn khó khăn hơn nữa. Cúm mùa sẽ thúc đẩy đợt kịch phát của hen suyễn, COPD. Lúc đó các bác sĩ phải nhân gấp 4 lần lượng corticoid đường hít cho bệnh nhân COPD, đồng thời tăng thêm các loại thuốc làm giãn phế quản, long đàm.

Nói chung, việc điều trị bệnh nhân cúm sẽ rất phức tạp so với việc chúng ta đi chích vắc xin 1 lần mỗi năm.

V. Những điều cần biết về vắc xin phòng ngừa cúm mùa

1. Tiêm ngừa cúm giảm đến 70% tần suất nhồi máu cơ tim, đột quỵ

Thưa PGS Cao Hữu Nghĩa, vắc xin cúm đóng vai trò như thế nào trong việc phòng ngừa bệnh cúm? Hiệu quả bảo vệ của vắc xin cúm ra sao?

PGS Cao Hữu Nghĩa trả lời:

Trước tiên chúng ta nói về COVID-19, khi đại dịch xảy ra có 3 vấn đề cần phải làm đối với những người làm chuyên môn trong ngành y tế. Thứ nhất là làm thế nào để phòng chống tốt, hay còn gọi là tạo ra nền miễn dịch cộng đồng. Thứ 2 là tìm ra loại thuốc điều trị. Và thứ 3 là tìm ra vắc xin để dự phòng chủ động.

Thực tế, để có nền miễn dịch chủ động thì tỷ lệ người nhiễm phải cao, đối với COVID-19 hiện nay không có vắc xin do vậy không ai dám để đợi đến khi có miễn dịch cộng đồng. Đồng thời, nếu chúng ta đi tìm một loại thuốc thì cần phải trải qua quá trình thử nghiệm lâu dài nên sẽ rất khó khăn để tìm ra loại thuốc ứng dụng trên toàn thế giới. Như vậy chỉ có vắc xin là giải pháp tốt nhất. Chính vì vậy hiện nay trên thế giới có 55 công ty, trong đó có Việt Nam đưa ra những ứng cử viên khác nhau về vắc xin để phòng ngừa COVID-19.

Tương tự, đối với cúm mùa, đây là gánh nặng cho người bệnh mạn tính như tiểu đường, hô hấp, tim mạch. Theo ước tính, một người khỏe mạnh mắc cúm thì tỷ lệ tử vong khoảng 2/100.000 người. Tuy nhiên, nếu người bệnh tim mạch mắc cúm mùa thì tỷ lệ tử vong tăng lên gấp 50 lần, ở người bệnh hô hấp tăng lên 100 lần. Và nếu một người có cả bệnh tim mạch lẫn hô hấp mà mắc thêm cúm mùa thì tỷ lệ này tăng lên gấp 400 lần, nghĩa là cứ 100.000 người thì có 800.000 người tử vong.

Do đó, việc phòng ngừa cúm cho quần thể chung là điều rất quan trọng, nhưng trong đó phải đặc biệt chú ý đến người lớn tuổi, người mắc bệnh mạn tính. Tiêm ngừa cúm có thể nói là một trong những giải pháp y tế mang lại lợi ích kinh tế nhất, về mặt dự phòng thì nhanh chóng, chỉ cần 7-14 ngày sau khi tiêm là có hiệu lực bảo vệ. Nếu so sánh chi phí tiêm vắc xin với 1 ca cúm mùa có biến chứng phải điều trị thì rõ ràng vắc xin là giải pháp chủ động và hữu hiệu hơn. Không chỉ riêng Việt Nam mà cả thế giới người ta đều ghi nhận điều này.

Theo một thống kê được của Đại học Harvard năm 2017, nếu tiêm vắc xin thì tần suất nhồi máu cơ tim, đột quỵ, trường hợp có cục máu đông luân chuyển giảm đến 70%. Do vậy, các chuyên gia nhận thấy tiềm năng vắc xin, vẫn là giải pháp dự phòng tốt nhất của chuyên ngành y học dự phòng trong vấn đề giám sát, phòng ngừa cũng như kiểm soát cúm.

PGS.TS.BS Cao Hữu NghĩaPGS.TS.BS Cao Hữu Nghĩa là người đóng góp công lớn trong việc giúp Khoa Xét nghiệm Sinh học Lâm sàng (LAM) - Viện Pasteur TPHCM trở thành một khoa đạt các tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế như: an toàn tiêm chủng, ISO 15189, ISO 17025… Ngoài ra, PGS còn tham gia nghiên cứu, giảng dạy và đặc biệt là đến với cộng đồng, những người nhiễm HIV.

Vậy riêng với người bệnh tim mạch, tại sao tiêm phòng cúm mùa lại quan trọng thưa GS Đặng Vạn Phước?

GS Đặng Vạn Phước trả lời:

Trong vấn đề chăm sóc, điều trị bệnh nhân mắc bệnh mạn tính như tiểu đường, tăng huyết áp, tim mạch điều quan trọng nhất là phải giữ cân bằng, ổn định kéo dài từ năm này qua năm khác bằng chế độ ăn uống, sinh hoạt. Đồng thời, phòng ngừa những cú hích hay yếu tố thúc đẩy gây phá vỡ sự cân bằng, đó là nhiễm trùng, có thể là nhiễm trùng thông thường, nhiễm trùng từ đường tiêu hóa, nhiễm trùng phổi rất thường gặp hàng năm đó là cúm mùa.

Cúm mùa làm cho sức đề kháng của người bệnh suy giảm. Bản thân viurs cúm là những chất viêm toàn thân làm cho sức cản tăng lên, tim kém đi, sự trao đổi oxy trong phổi giảm đi… Tất cả những vấn đề này làm cho tình trạng người bệnh mạn tính như tim mạch nặng lên khi mắc cúm mùa.

Chính vì vậy, để giảm bớt số lần nhập viện vì những đợt suy tim, tăng huyết áp thì nên có biện pháp chủ động phòng ngừa. Tốt nhất là nên tiêm vắc xin. Nếu cơ thể người bệnh có sức đề kháng tốt bằng việc ăn uống, sinh hoạt lại cộng thêm vắc xin sẽ ngăn chặn bệnh tiến triển nặng hơn hoặc nếu có mắc cúm thì bệnh cũng rất nhẹ, thường chỉ là sổ mũi, chứ không gây ra mức độ nặng, đẩy những bệnh sẵn có thành biến chứng nguy hiểm hơn.

Các dấu hiệu báo động cần nhập viện với người bệnh tim mạch khi nhiễm cúm?

Chúng ta cần lắng nghe cơ thể nhiều hơn. Khi thấy những triệu chứng như sốt, nhức đầu... thì cần phải theo dõi, đặc biệt là người lớn tuổi, người mắc bệnh mạn tính. Mỗi người nên cặp nhiệt độ, xem tiến triển của ho, sốt, đờm có nặng hơn không. Nếu các triệu chứng càng về sau càng nặng hơn, nhanh, dồn dập như đau - mỏi cơ thì nên đến bệnh viện. Sau khi thăm khám, đánh giá nếu có chỉ định nhập viện thì nên tuân thủ theo chỉ định. Đây là điều rất quan trọng với người lớn tuổi, người có sẵn bệnh nền.

Riêng về vấn đề chích vắc xin tôi xin nói thêm. Trước đây nhiều người thường lo sợ sau khi tiêm ngừa về sẽ bị sốt, sưng đau. Tuy nhiên, với những tiến bộ của khoa học hiện nay thì việc tiêm vắc xin cúm tương đối an toàn, tác dụng phụ gần như không có, đồng thời cũng không cần phải ngưng thuốc huyết áp, tim mạch trước khi tiêm ngừa.

2. Vì sao vắc xin cúm cần tiêm nhắc lại mỗi năm?

Tại sao vắc xin cúm lại phải chích nhắc lại mỗi năm thưa BS? Có phải 1 mũi tiêm chỉ có tác dụng trong 1 năm? Thời gian bảo vệ của các loại vắc xin phụ thuộc vào yếu tố nào, thưa PGS Cao Hữu Nghĩa?

PGS Cao Hữu Nghĩa trả lời:

Đầu tiên, tại sao phải chích vắc xin hàng năm là do đặc tính của virus cúm mang tính biến dị. Những đột biến như vậy làm cho lớp áo bề ngoài virus thay đổi. Và mỗi năm hầu như nó sẽ đột biến 1 lần và chủng nào ưu thế sẽ tiến lên.

Do đó, người ta sẽ sử dụng chủng đó để làm vắc xin cho mùa kế tiếp. Như vậy mới tạo ra cơ chế đáp ứng miễn dịch sinh ra kháng thể đầy đủ để giúp cho bệnh nhân sử dụng vắc xin đó có sức đề kháng chống lại bệnh cúm trong những mùa kế tiếp.

Sau 1 năm trôi qua vắc xin cúm vẫn còn trong cơ thể, kháng thể vẫn còn nhưng do lớp áp ngoài virus đã thay đổi, nó đánh lừa các kháng thể của những năm về trước, vì vậy đòi hỏi phải có kháng thể mới phù hợp với áo mới mà virus mặc.

Về thuốc thì hiện nay đã có nhưng được kiểm soát ở mức cấp bộ, tức là Bộ Y tế, nên bạn muốn tiếp cận với thuốc thì không phải vấn đề đơn giản. Bên cạnh đó, cần lưu ý rằng thuốc chỉ có hiệu lực trong giai đoạn đầu, tức là trong 27h đầu tiên sau khi mình bị nhiễm.

Một khi virus đã tấn công nhu mô, mảng xơ vữa rồi thì khi đó việc dùng thuốc hoàn toàn không còn ý nghĩa. Do vậy, sau nhiều nghiên cứu thấy rằng chỉ có vắc xin là biện pháp an toàn nhất.

Thế hệ vắc xin ngày nay đã lên thế hệ thứ 3, tức là vắc xin chỉ dùng 2 gai để kích thích tế bào bạch cầu tạo ra kháng thể. Vì thế, việc đáp ứng viêm giảm thấp đi, bệnh nhân không còn hội chứng giả cúm, chích xong không sốt nhiều,…

Thế hệ 3 vắc xin cúm hiện nay tối ưu hóa tác dụng phụ, nghĩa là làm tác dụng phụ càng lúc càng giảm thấp nhất để người bệnh cảm thấy yên tâm. Cho nên phải chỉ định vắc xin hàng năm để giúp người bệnh giảm cơn kịch phát, giảm các biến chứng tim mạch, vì tất cả điều đó làm giảm chất lượng cuộc sống.

3. Có bao nhiêu loại vắc xin ngừa cúm và cần lưu ý gì khi tiêm ngừa?

Những ai nên chích và ai không nên chích ngừa cúm ạ? Có lưu ý đặc biệt nào cho phụ nữ mang thai, trẻ em, người lớn tuổi?

PGS Cao Hữu Nghĩa trả lời:

Người ta nói đi chích bạch hầu cho đứa trẻ, người ta nói đi chích trước khi mang thai hay chích cái này cho người già thì mình nên có khái niệm lớn để thay đổi hết tất cả những điều hiểu biết cộng đồng người Việt Nam của mình rằng vắc xin cúm là vắc xin của mọi người.

Tức từ khi đứa trẻ lên 6 tháng, khi đứa trẻ bắt đầu hít thở, hay tiếp cận môi trường bên ngoài, hoặc có thể bệnh lý tim mạch, bệnh lý nền, rối loạn chuyển hóa thì tất cả đều là ứng viên như vậy sẽ tốt hơn.

Đối với vắc xin thế hệ 3 hiện nay sử dụng được cho trẻ em, cho người trưởng thành, người lớn có bệnh lý mãn tính. Như vậy, đối với phụ nữ mang thai cũng là 1 trong những ứng viên mà WHO đề nghị tất cả các nước nên xem vắc xin ngừa cúm như vắc xin bắt buộc, như vắc xin uốn ván trong chương trình chăm sóc tiền sản cho phụ nữ mang thai.

Bên cạnh đó, tại các trung tâm tiêm chủng người ta khuyến cáo nên tiêm vắc xin cúm cho phụ nữ mang thai ở bất kỳ giai đoạn nào. Nếu như vắc xin trước đây chú ý đến quý II, quý III, hay trước khi mang thai thì bây giờ người ta khuyến cáo trong tất cả lần thăm khám của thai kỳ bất kỳ lúc nào cũng được.

Bởi vì giúp phòng ngừa được cúm trong giai đoạn mang thai 9 tháng 10 ngày của người mẹ, và kháng thể đó sẽ được truyền qua cho đứa nhỏ giúp phòng ngừa trong vòng 6 tháng đầu tiên của cuộc đời.

Việc chính cho người có bệnh tim mạch, chuyển hóa hay hô hấp cũng mang lại nhiều lợi ích, giúp giảm số người mang virus cúm trong cộng đồng không triệu chứng và vì vậy sẽ giảm gánh nặng cúm trong cộng đồng.

Từ đó, chỉ khi nào chúng ta đạt được điều vắc xin cúm là vắc xin của mọi người, từ đứa trẻ 6 tháng cho đến người già thì khi đó mình mới đạt được việc kiểm soát và phòng ngừa cúm như chiến lược mong muốn của WHO.

Hiện có bao nhiêu loại vắc xin ngừa cúm? Vắc xin cúm thế hệ 3 được hiểu như thế nào? Khi lựa chọn chủng ngừa cúm, người dân nên lưu ý những gì?

Chích ngừa cúm vào thời điểm nào trong năm là tốt nhất? Sau khi chích thì bao lâu cơ thể sẽ có kháng thể? Có thể kết hợp chích ngừa cúm cùng với những vắc xin nào?

PGS Cao Hữu Nghĩa trả lời:

Ở Việt Nam hiện đang lưu hành 2 loại vắc xin là thế hệ thứ 2 và thế hệ thứ 3. Trên bệnh viện thế giới những vắc xin nào được chế tạo bằng 2 gai HANA thì đều được gọi là vắc xin thứ 3, nhưng ở đây mình chỉ có 1 loại thôi.

Thứ 2, đối với quyết định 2078 của Bộ Y tế vào năm 2011 vẫn chỉ định vắc xin được sử dụng trong cả năm, bất cứ khi nào vắc xin có là mình sử dụng.

Về vấn đề bắc bán cầu, nam bán cầu thì các chuyên khoa khác người ta rất ngại ngùng khi chỉ định tiêm vắc xin có đúng thời điểm hay không. Tóm lại, nếu ở miền Bắc có mùa Xuân, Hạ, Thu, Đông, nhưng ở miền Nam thì chỉ có nắng và mưa thôi, mà nhiều khi mưa nắng không đều rất thất thường.

Do vậy, trong y học dự phòng người ta nói rằng cúm vậy cuối cùng xảy ra quanh năm. Bởi vì khi giám sát bất kỳ tháng nào cũng có dương tính với cúm, nên hễ chích được ở thời điểm nào các bạn cố gắng đi chích, đừng chờ trước mùa cúm. Bởi vì hiệu lực của vắc xin chắc chắn kéo dài 1 năm.

Và vắc xin giữa bắc bán cầu và nam bán cầu thường cũng sẽ giao thoa với nhau, và người ta đang hướng tới vắc xin tứ giá để có thể giống nhau hết ở cả Bắc và Nam để sử dụng.

Như vậy ở em bé từ 6 tháng trở lên, phụ nữ có thai, người bệnh tim mạch, tiểu đường,… khi có điều kiện nên đi tiêm vắc xin cúm. Bạn có thể liên hệ tất cả các trung tâm y tế cấp quận, huyện trở lên là có thể tiêm ngừa.

Có 2 điều khi đi tiêm các bạn nên nhớ đó là đừng ở trong tình trạng nhiễm trùng cấp tính, nếu sốt cao quá hoặc đang nhiễm trùng thì hãy giải quyết vấn đề đó rồi mới đi chích ngừa cúm.

Thứ 2, nếu có dị ứng với bất kỳ thành phần nào trong ống vắc xin, thì đối tượng này sẽ phải trì hoãn và cần tìm giải pháp để có thể tiếp cận kháng nguyên cúm.

Ngoài ra, tất cả không có chống chỉ định.

MC Ngọc Hương - người có hơn 10 năm kinh nghiệm dẫn dắt các câu chuyện về y học, các chương trình giao lưu trực tuyến về sức khỏe

VI. Những thắc mắc thường gặp về cúm và vắc xin cúm

Lưu Tuyết Lan

Em đã bị cúm mùa rồi thì có bị mắc lại nữa hay không? Hay cơ thể sẽ tự sinh ra kháng thể bao vệ ạ? Với những người đã từng bị cúm mùa khi đi tiêm vắc xin thì hiệu lực bảo vệ đạt được bao nhiêu %?

PGS Cao Hữu Nghĩa trả lời:

Điều thứ nhất, bạn xác định mình bị mắc cúm mùa thông qua hệ thống giám sát và thông qua kiểm nghiệm đàng hoàng chưa?

Thứ 2, nếu bạn chắc chắn bị cúm rồi thì kháng thể bạn tạo ra sau đợt cúm đó người ta gọi là kháng thể không hoàn chỉnh, do vậy bạn vẫn có khả năng tái nhiễm trở lại đối với những chủng cúm năm đó. Tốt nhất bạn nên chích để những năm tiếp theo sẽ không bị nhiễm cúm nữa nhé!

An Sơ Hạ

Trong nhà có người mắc bệnh cúm mùa thì nên làm gì để phòng tránh lây nhiễm? Có cách nào để nâng cao sức đề kháng cho người bị bệnh cúm mùa nhanh khỏi không ạ?

PGS Lê Thị Tuyết Lan trả lời:

Thứ nhất, chúng ta nên đeo khẩu trang y tế, tránh nói chuyện trực diện, có thể đứng bên cạnh hoặc song song để trao đổi. Tiếp theo cả nhà nên rửa tay nhiều lần trong ngày nhưng phải đúng 6 bước như Bộ Y tế khuyến cáo thì mới hữu dụng.

Thứ 2, dặn người bệnh nếu ho thì nên ho vào trong tay áo chứ đừng ho trên bàn vay, vì lúc đó chúng ta sẽ đụng lên nhiều đồ vật, trong khi virus lại sống rất lâu trên các bề mặt, đặc biệt bề mặt lạnh như inox.

Thứ 3, người bệnh phải được nghỉ ngơi, uống nước đầy đủ như cam, chanh, quýt… để tăng vitamin C lên. Trong các loại thức ăn thì gà cung cấp nhiều protein nhất, nếu không bị dị ứng thì ăn cháo gà, súp gà rất tốt.

Thứ 4, nếu sốt có thể dùng thuốc hạ sốt nhưng không dùng Aspirin.

Thanh Tâm

Thưa các thầy cô, những loại vắc xin nào có thể tiêm cùng vắc xin cúm và loại nào không được ạ?

PGS Cao Hữu Nghĩa trả lời:

Người ta đã nghiên cứu đối với vắc xin cúm có thể sử dụng chung với các vắc xin khác mà không gây tác hại gì.

Và bản chất của vắc xin cúm ngày nay là vắc xin thế hệ 3, là vắc xin cúm mà chỉ gồm 2 thành phần kháng nguyên, không có bất kỳ cấu trúc protein nào. Do vậy bạn không cần e ngại sự tương tác giữa các kháng nguyên với nhau để làm thay đổi đáp ứng miễn dịch của vắc xin.

Ở bên Mỹ hoặc nước khối cộng đồng chung Châu Âu, hoặc Nhật Bản, Hàn Quốc người ta khuyến cáo cúm nên chích ngừa chung với viêm phổi.

Khi bị cúm rồi bạn rất dễ bội nhiễm và bội nhiễm thì thường phế cầu là ứng viên sáng giá để đi cùng cúm gây tình trạng nặng nề hơn. Do đó người ta hay có câu chích ngừa cúm và phế cầu hàng năm.

Đối với phế cầu, cấu trúc của nó là vi khuẩn, do vậy có khi chỉ cần tiêm 1 liều. Còn đối với vắc xin cúm thì lại là virus phải chích hàng năm mới đúng nhất. Và tất cả các vắc xin đang được lưu hành hiện nay thì trước khi chỉ định bác sĩ sẽ xem xét và cho phép bạn có được chích chung không và chích như thế nào, nên bạn hãy yên tâm.

Tôi tưởng cúm mùa chỉ ảnh hưởng đến hô hấp, phổi… nhưng không nghĩ nó cũng ảnh hưởng đến tim. Nghe chừng như không liên quan đến nhau. Bệnh tim mà GS nói đến bao gồm những bệnh lý nào, ví dụ như người bệnh tăng huyết áp thì có bị ảnh hưởng bởi cúm mùa không?

GS Đặng Vạn Phước trả lời:

Đường lây của virus cúm chủ yếu qua đường hô hấp như ho, hoặc dịch mũi nên đường xâm nhập chủ yếu của nó cũng từ đường hô hấp mà ra. Và khi nó di chuyển tới phổi sẽ gây tác động lên cơ quan này làm phản ứng viêm tại chỗ và làm phế nang dày lên, phù nề, mất khả năng trao đổi oxy. Vì vậy trong nhiều trường hợp gây biến chứng rất nặng trên phổi, nhưng bản thân virus cũng vô trong cơ thể và có những thụ thể để nó tác động đến nhiều nơi khác.

Người ta khuyên nên theo dõi về cả đông máu, tim mạch, huyết áp… và các chức năng khác. Một con virus vào cơ thể nó không chỉ nằm ở 1 chỗ mà còn nằm nhiều chỗ khác nữa, nhưng biểu hiện thì thường ở phổi là chính, như SARS-CoV-2 trong đại dịch COVID-19 thì bệnh nhân chết chủ yếu là do tình trạng suy hô hấp.

Vắc xin được chế tạo từ chính những thành phần của virus đó để không gây bệnh, và khi chích vô người giúp tiết ra kháng thể chống lại virus.

Bản thân virus cúm và SARS-CoV-2 vừa rồi rất "tráo trở", năm nay như vậy năm sau có thể biến đổi. Do đó, mỗi năm người ta phải làm lại vắc xin vì lí do này.

PGS Lê Thị Tuyết Lan trả lời:

Bước đầu virus đi vào đường hô hấp, chúng ta sẽ có triệu chứng ở mũi, phổi, hay cả đường tiêu hóa. Đặc biệt phổi là đơn vị duy nhất nhận toàn bộ máu của cơ thể, nên xuyên qua phế nang virus có thể đi vào máu và đi khắp nơi rồi sẽ tác động lên tim.

Và khi đó sẽ có thêm các triệu chứng về tim mạch, huyết áp, đau thắt ngực, tăng nhịp tim…

Nhưng dấu hiệu nặng để bệnh nhân cúm đi bệnh viện đó là sốt rất cao, bệnh nhân có thể ho mạnh, nặng, nổi mẩn đỏ trên người, tri giác lơ mơ, thiếu nước, không thể uống nước được, ói mửa liên tục…

Có những đối tượng hết sức đặt biệt chú ý là trẻ con từ 6 tháng tuổi trở lên, người lớn trên 65 tuổi, người bị ức chế miễn dịch, ung thư, hô hấp, tim mạch, đặc biệt nhân viên y tế phải chích ngừa cúm. Và cũng giống như COVID-19 là 30% bệnh nhân không có triệu chứng, có thể lây mà không biết gọi là người lành mang mầm bệnh.

AloBacsi xin trân trọng cảm ơn GS.TS.BS Đặng Vạn Phước, PGS.TS.BS Lê Thị Tuyết Lan và PGS.TS Cao Hữu Nghĩa đã nhận lời mời tư vấn, dành thời gian quý báu của mình để chia sẻ những thông tin hữu ích cho cộng đồng, để có phương án phòng ngừa tốt hơn trước cúm mùa!


Nguồn: AloBacsi.com
Rất hữu ích
Hữu ích
Bình thường
Đăng ký nhận tin từ Alobacsi
Đăng ký nhận bản tin nóng nhất về dịch bệnh hàng ngày để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình

Tin liên quan

Mới cập nhật

  • hiem hoa khon luong neu khong bao ve nhan vien y te la chan cua chung ta

    Hiểm họa khôn lường nếu không bảo vệ nhân viên y tế - lá chắn của chúng ta

    Nếu nhiều nhân viên y tế bị nhiễm SARS-CoV-2, khi đó sẽ là thảm họa bởi nguy cơ thiếu hụt bác sĩ, thiếu hụt nhân viên y tế ngay trong đại dịch là điều dễ hiểu. BS Trương Hữu Khanh - trưởng khoa Nhiễm, Bệnh viện Nhi đồng 1 đã có những chia sẻ về biện pháp bảo vệ nhân viên y tế giữa làn sóng thứ 2 của dịch COVID-19.
    11/08/2020 08:33 Chat với bác sĩ
  • thsbsck2 ho pham thuc lan phai lam gi khi bi chuot rut

    ThS.BS.CK2 Hồ Phạm Thục Lan: Phải làm gì khi bị chuột rút?

    Theo ThS.BS Hồ Phạm Thục Lan - Phó chủ nhiệm Bộ môn Nội trường ĐH Y khoa Phạm Ngọc Thạch, khi bị chuột rút, các bạn hãy ngay lập tức đứng lên và dùng trọng lượng của cơ thể đè lên trên khuỷu chân hoặc khụyu chân xuống. Hoặc cố gắng duỗi thẳng chân ra, sau đó cúi người để làm sao tay chạm được đầu bàn chân.
    10/08/2020 08:31 Chat với bác sĩ
  • bsck2 huynh tan vu xoa bop bam huyet mang lai tac dung lam dep

    BS.CK2 Huỳnh Tấn Vũ: Xoa bóp bấm huyệt mang lại tác dụng làm đẹp?

    Xoa bóp bấm huyệt ngoài mang lại hiệu quả về sức khỏe cơ xương khớp, điều trị tổn thương dây thần kinh, giải tỏa lo âu, căng thẳng… còn cải thiện khí sắc, làm đẹp. Vậy xoa bóp bấm huyệt trên những bộ phận nào mang lại tác dụng này? Kỹ thuật bấm huyệt, xoa bóp như thế nào là đúng cách? BS.CK2 Huỳnh Tấn Vũ - giảng viên ĐH Y Dược TPHCM, bác sĩ điều trị tại BV ĐH Y Dược TPHCM cơ sở 3 sẽ giải đáp trong bài tư vấn sau.
    10/08/2020 01:05 Chat với bác sĩ