Đột quỵ

Liệu trình châm cứu cho bệnh nhân sau đột quỵ kéo dài bao lâu, thực hiện thế nào?

BS.CK2 Huỳnh Tấn Vũ
BS.CK2 Huỳnh Tấn Vũ

Giảng viên Đại học Y dược TPHCM Xem thông tin

Theo BS.CK2 Huỳnh Tấn Vũ, châm cứu cho bệnh nhân sau đột quỵ thường có liệu trình kéo dài 2 tuần với 2 lần/ngày, đồng thời mỗi tuần thầy thuốc sẽ đánh giá mức độ cải thiện, đưa ra các phương pháp kết hợp để mang lại hiệu quả tốt nhất.

Hiện nay bệnh nhân bị tai biến mạch máu não (đột quỵ não) gia tăng, hậu quả để lại rất nặng nề. BS.CK2 Huỳnh Tấn Vũ - Giảng viên ĐH Y Dược TPHCM, bác sĩ điều trị tại BV ĐH Y Dược TPHCM cơ sở 3 khẳng định liệu pháp châm cứu góp phần giúp phục hồi di chứng cho người bệnh đột quỵ.

  • Vậy liệu trình châm cứu này sẽ kéo dài bao lâu, thực hiện thế nào?
  • Lưu ý gì trước - trong - sau khi châm cứu?
  • Ai không được châm cứu?

Tất cả những thắc mắc này đã được giải đáp trong bài viết dưới đây. Mời bạn đọc đón xem.

1. Các phương pháp hỗ trợ bệnh nhân phục hồi sau đột quỵ

Đầu tiên, nhờ BS điểm qua các phương pháp giúp hỗ trợ phục hồi sau đột quỵ gồm những gì ạ?

BS.CK2 Huỳnh Tấn Vũ trả lời:

Ngoài việc sử dụng thuốc điều trị theo chỉ định của bác sĩ, bệnh nhân có thể phục hồi bằng phương pháp không dùng thuốc.

Đối với y học hiện đại có vật lí trị liệu để phục hồi chức năng đột quỵ. Còn y học cổ truyền có phương pháp xoa bóp bấm huyệt, châm cứu, tập luyện… góp phần phục hồi và cải thiện sức khỏe sau đột quỵ, nhất là sức khỏe về tâm thần và thể chất.

2. Châm cứu là gì, có tác động thế nào đến cơ thể bệnh nhân đột quỵ?

Riêng về châm cứu, phương pháp này được thực hiện ra sao?

BS.CK2 Huỳnh Tấn Vũ trả lời:

Trước khi nói về châm cứu cần phải biết huyệt là gì. Huyệt chính là 1 điểm, nơi chức năng sinh lý hay bệnh lý được thể hiện ra bên ngoài và thông qua bên ngoài người ta điều chỉnh hoạt động bên trong.

Châm có nghĩa là dùng vật nhọn (như kim, que nhọn…) đâm vào hoặc kích thích vào huyệt. Còn cứu có nghĩa là dùng nhiệt (hơi nóng) tác động lên huyệt.

Châm và cứu là hai phương pháp chữa bệnh có rất sớm ở phương Đông. Người ta dùng kim thuộc chế thành các loại kim khác nhau, châm ở những bộ phận đặc biệt trên cơ thể con người (huyệt vị); sau khi châm vào da thịt, căn cứ vào bệnh tình và thể chất người bệnh khác nhau mà dùng thủ pháp phù hợp nhằm đạt đến mục đích thông kinh hoạt lạc, khử tà phù chính (khử bệnh tật, nâng cao sức đề kháng của cơ thể) mà chữa bệnh, phương pháp này gọi chung là châm.

Còn cứu dùng lá ngải khô để chế thành ngải nhung, rồi lại dùng ngải nhung chế thành viên to nhỏ như mồi ngải, hoặc cuốn thành điếu ngải, đốt lửa xong trực tiếp hoặc gián tiếp hơ hoặc đặt lên huyệt vị nhất định của cơ thể người bệnh, thông qua sự kích thích ấm nóng này làm cho thông kinh lạc đạt mục đích chữa bệnh và phòng trừ bệnh tật.

Hai phương pháp trên tuy khác nhau nhưng sử dụng huyệt vị giống nhau, có khi cùng châm và cứu, thông thường gọi là phép châm cứu.

Châm cứu là một trong những liệu pháp điều trị bệnh trong y học cổ truyền phương Đông. Châm cứu có thể giúp chữa các bệnh như bệnh lý đau cơ xương khớp, thần kinh, liệt cơ, liệt mặt, liệt nửa người sau đột quỵ, rối loạn chức năng cơ thể.

>>> Mùa lạnh, thời điểm nào trong ngày dễ xảy ra đột quỵ?

Chân cứu có tác động thế nào đến cơ thể bệnh nhân đột quỵ ạ? Có thể giúp hồi phục những chức năng gì, thưa BS?

BS.CK2 Huỳnh Tấn Vũ trả lời:

Sau đột quỵ, bệnh nhân sẽ bị ảnh hưởng thế chất rất nhiều như liệt nửa người với triệu chứng là yếu nửa người ở lưng và bên tay chân bị liệt.

Ví dụ tổn thương não bên trái sẽ gây liệt nửa người bên phải. Châm cứu ở đây sẽ chủ yếu trên đường kinh dương minh, những đường kinh này góp phần cải thiện chức năng liệt về thể chất và vận động.

Ngoài ra, sau đợt tai biến người bệnh cũng dễ bị ảnh hưởng nhiều về cảm xúc, nhận thức và cả trí tuệ. Châm cứu sẽ giúp cải thiện tình trạng này.

Ngày nay, với phương pháp châm cứu cải tiến, người ta tác động đến nhóm cơ bị liệt, ví dụ khi bị liệt sớm muộn tay cũng co, chân duỗi cho nên mục tiêu của người châm cứu làm sao cho tay duỗi ra và chân co lại được, góp phần phục hồi vận động, cải thiện thể chất và hướng tới việc đi lại bình thường cho bệnh nhân.

3. Liệu trình châm cứu cho bệnh nhân đột quỵ

Thông thường, một liệu trình châm cứu dành cho bệnh nhân đột quỵ sẽ thực hiện trong thời gian bao lâu, tần suất thế nào ạ?

BS.CK2 Huỳnh Tấn Vũ trả lời:

Châm cứu cho bệnh nhân sau đột quỵ thường có liệu trình kéo dài 2 tuần với 2 lần/ngày và thầy thuốc sẽ đánh giá mỗi tuần để xem cải thiện của bệnh nhân như thế nào.

Ví dụ, đầu tiên các ngón tay chân không cử động được (gọi là cơ lực 0/5), sau 1 tuần đánh giá cơ lực 1/5, tức là đã có thể cử động nhẹ ngón tay chân; tiếp theo sẽ đánh giá việc di chuyển trên mặt phẳng nằm ngang trên giường (cơ lực 3/5), nhất là chống lại được các động tác của thầy thuốc là 4/5 và sinh hoạt bình thường là 5/5.

Như vậy, châm cứu sẽ bao gồm liệu trình khoảng 2 tuần, sau đó thầy thuốc sẽ đánh giá lại để xem bước tiếp theo có thể châm cứu đơn thuần không hay phải phối hợp với các phương pháp khác như vật lí trị liệu, xoa bóp bấm huyệt, hay tập luyện để làm sao cải thiện tốt nhất về thể chất và tinh thần cho người bệnh.

>>> Địa chỉ tập phục hồi chức năng sau đột quỵ?

Đối với bệnh nhân đang nằm liệt giường và bệnh nhân còn đi lại được thì việc châm cứu khác nhau như thế nào thưa BS?

BS.CK2 Huỳnh Tấn Vũ trả lời:

Đối với bệnh nhân nằm tại giường, việc châm cứu sẽ là 1 ngày 2 lần. Còn bệnh nhân đã khá ổn định rồi thì chúng ta có thể phối hợp nhiều phương pháp, nhưng sau đó sẽ giảm bớt các phương pháp hỗ trợ để châm cứu mang lại hiệu quả tốt nhất.

Sau này, khi bệnh nhân đi lại được thì sẽ thưa dần tần suất châm cứu cách ngày hoặc 2 ngày hay 1 tuần 1 ngày, làm sao để giúp bệnh nhân sau đột quỵ trở lại cuộc sống bình thường.

4. Những tai biến có thể xảy ra khi châm cứu?

Trong khi châm cứu có thể xảy ra tai biến gì không ạ? Nhiều người lo ngại châm cứu có thể gây nhiễm trùng, hay chạm đến dây thần kinh nào đó, điều này có thể xảy ra không ạ?

BS.CK2 Huỳnh Tấn Vũ trả lời:

Châm cứu là đưa 1 vật lạ vào cơ thể, nên cơ thể cũng sẽ có phản ứng nhất định. Do đó, trước khi châm cứu người thầy thuốc phải giải thích cho người bệnh và thân nhân người bệnh biết là châm cứu có nhưng lợi ích gì và tác dụng phụ như thế nào để họ yên tâm.

Ví dụ, khi bệnh nhân thấy cây kim mà bị sợ, hoảng loạn thì sẽ gây vững châm, tức là khi châm vào bệnh nhân sẽ choáng váng, khó chịu thì người thầy thuốc phải rút kim ra nhanh và cho bệnh nhân nằm nghỉ uống trà gừng để giúp cải thiện triệu chứng.

Hoặc ngày xưa khi châm cứu kim bị hấp đi hấp lại nhiều lần có thể làm gãy kim, còn ngày nay mỗi một cây kim châm 1 lần rồi bỏ nên rất hiệu quả và ít xảy ra tai biến.

Nếu thầy thuốc châm cứu không chuyên nghiệp sẽ có thể châm trúng mạch máu, trúng dây thần kinh gây chảy máu, bầm tím dưới da và tổn thương dây thần kinh.

Do đó, khi châm cứu thầy thuốc nên giải thích cụ thể cho bệnh nhân về những tai biến có thể không mong muốn xảy ra để bệnh nhân an tâm và hợp tác với thầy thuốc trong quá trình phục hồi.

5. Ai không nên châm cứu?

Có trường hợp nào chống chỉ định với châm cứu không, thưa BS? Người bệnh tiểu đường, phụ nữ mang thai, phụ nữ có kinh có châm cứu được không ạ?

BS.CK2 Huỳnh Tấn Vũ trả lời:

Châm cứu sẽ chống chỉ định với một số đối tượng như: bệnh nhân hoảng sợ với kim châm, bị rối loạn tâm thần, sau khi ăn quá no hoặc quá đói, hay uống rượu bia, chất kích thích.

Ở bệnh nhân tiểu đường vẫn có thể châm cứu được và hầu như không có nguy cơ gây tình trạng nhiễm trùng. Vì kim châm đã được vô trùng và sát khuẩn trước khi thực hiện, sau khi rút kim ra khỏi da cũng được sát trùng lại nên không sợ biến chứng nhiễm trùng.

Còn với phụ nữ có thai thường sẽ không sử dụng thuốc vì gây ảnh hưởng thai nhi, nên sẽ sử dụng phương pháp xoa bóp hay châm cứu. Châm cứu ở đối tượng này cần hết sức cẩn thận và không châm vào huyệt, nhất là huyệt hợp cốc, huyệt huyết hải, huyệt bách hội, vì có thể gây xảy thai.

Với phụ nữ đang hành kinh thì châm cứu giải quyết được vấn đề đau bụng kinh, nhưng nếu hành kinh ra huyết nhiều thì cần cẩn thận khi châm cứu.

>>> Phục hồi sau đột quỵ trải qua những giai đoạn nào?

6. Chuẩn bị trước - trong - sau khi châm cứu

Trước khi châm cứu, bệnh nhân nên chuẩn bị thế nào ạ?

BS.CK2 Huỳnh Tấn Vũ trả lời:

Trước khi châm cứu bệnh nhân nên:

  • Hiểu rõ về việc điều trị bằng châm cứu (lịch trình điều trị, tác dụng, thời gian….) để có sự chuẩn bị tâm lý, thoải mái trong khi điều trị, không bị lo lắng, sợ hãi. Có điều gì chưa rõ nên trao đổi với thầy thuốc trước khi điều trị.
  • Báo cho bác sĩ về tình trạng sức khỏe bất thường: có thai, đang hành kinh, đau bụng, chóng mặt, sốt, mệt mỏi…..
  • Vệ sinh cơ thể sạch sẽ
  • Chuẩn bị trang phục rộng, thoải mái, phù hợp để bộc lộ nơi châm cứu
  • Tháo và cất các đồ trang sức.

Bệnh nhân không nên:

  • Ăn uống quá no hoặc nhịn đói
  • Sử dụng chất kích thích: rượu, bia, cà phê… gần thời điểm châm cứu

Trong khi châm cứu cần lưu ý:

  • Báo cho thầy thuốc các bất thường hoặc khó chịu trong khi châm: đau, nóng rát, chóng mặt, buồn nôn, nhức đầu ….
  • Thư giãn, thả lỏng cơ thể, theo dõi hơi thở
  • Không nên sử dụng điện thoại, chơi game, đọc sách báo…

Sau khi châm cứu, bệnh nhân nên và không nên làm gì?

BS.CK2 Huỳnh Tấn Vũ trả lời:

Bệnh nhân nên:

  • Nghỉ ngơi hoặc làm việc nhẹ nhàng.
  • Tránh nơi nhiều gió, tránh máy lạnh thổi trực tiếp vào người.

Bệnh nhân không nên:

  • Không nên tắm ngay bằng nước lạnh. Nếu cần nên tắm bằng nước ấm sau khi châm cứu ít nhất 30 phút.
  • Tránh làm việc nặng, tránh đi ngoài trời nắng gắt sau châm

7. Các bước xử lý đau, chảy máu, bầm tím, bỏng rát sau châm cứu

Nếu bệnh nhân bị đau, chảy máu, bầm tím sau châm cứu thì phải làm sao, thưa BS?

BS.CK2 Huỳnh Tấn Vũ trả lời:

Đau sau châm cứu: sau khi châm cứu, người bệnh có thể cảm thấy khó chịu và đau nhức sau khi kim châm được rút ra, có thể sẽ đau trong vòng một vài ngày nhưng thường biến mất trong vòng 24 giờ.

Chảy máu hoặc bầm tím: khi có chảy máu thầy thuốc sẽ cầm máu ngay, thường ít khi chảy máu trong châm cứu hoặc nếu có thì rất ít nếu thầy thuốc phát hiện và cầm máu ngay. Nếu bệnh nhân có các bệnh lý về đông máu cần thông báo trước cho thầy thuốc.

Vết bầm tím thỉnh thoảng cũng xuất hiện tại vị trí châm kim, bệnh nhân không nên quá lo lắng vì nó có thể tự tan trong vòng 1- 2 ngày. Còn nếu muốn giải quyết nhanh thì có thể chườm ấm hoặc khoai tây sống cắt lát để lên vết bầm sẽ mau hết.

Trường hợp bị bỏng rát sau khi cứu thì xử lý thế nào ạ?

BS.CK2 Huỳnh Tấn Vũ trả lời:

Phỏng hoặc nóng rát khi cứu là do sức nóng của ngải cứu, sự cẩn thận trong điều trị của thầy thuốc sẽ hạn chế được tình trạng này. Bệnh nhân cần nằm im hạn chế cử động khi được điều trị bằng ngải cứu.

Có thể sử dụng mỡ trăn, dầu mù u để làm êm dịu vết bỏng rát. Hoặc dùng thuốc tây để phòng ngừa bỏng cũng hiệu quả.

8. Những thắc mắc thường gặp khi châm cứu

Châm cứu có đau không?

BS.CK2 Huỳnh Tấn Vũ trả lời:

Châm cứu gắn liền với hình ảnh những chiếc kim đâm vào người làm cho người bệnh liên tưởng đến sự đau đớn. Thực ra kim châm cứu không giống như kim tiêm hay kim may mà nó mỏng và mềm dẻo hơn nhiều. Một số loại kim châm cứu mỏng như sợi tóc.

Bởi vì kim có đường kính rất nhỏ, cộng với thao tác châm qua da nhanh tay của thầy thuốc thì gần như bệnh nhân không cảm thấy gì, nếu có chỉ là cảm giác nhói nhẹ tại thời điểm kim đi qua da, khi kim đã đi vào dưới da thì cảm giác nhói này không còn nữa.

Bệnh nhân nên bình tĩnh khi châm cứu, nếu có lo lắng gì nên hỏi bác sĩ trước khi điều trị. Quá căng thẳng khi châm cứu là cho các cơ co thắt, cảm giác đau sẽ tăng lên nhiều lần, do đó khi châm sẽ cảm thấy đau nhiều hơn và dễ xảy ra tai biến.

Châm cứu có tai biến gì không?

BS.CK2 Huỳnh Tấn Vũ trả lời:

Những tai biến khi châm cứu hiếm khi xảy ra và không quá nghiêm trọng. Bên cạnh các vấn đề đau sau châm cứu, chảy máu, bầm tím hoặc phỏng, nóng rát khi châm cứu như đã nói ở trên, người bệnh có thể bị vựng châm. Nghĩa là vừa châm kim xong, người bệnh bỗng nhiên cảm thấy khó chịu, hoa mắt, buồn nôn, tay chân lạnh, toát mồ hôi, trụy tim mạch, có khi bị ngất, hiện tượng này gọi là Vượng Châm hoặc Say Kim. Nguyên nhân có thể do suy nhược, quá sợ hãi, yếu tim, dễ kích động, mới đến chưa được nghỉ, đói hoặc do bị châm quá đau, kích thích quá mạnh…

Để đề phòng tình trạng này, đối với người mới châm, sức yếu quá, mệt, đói…. nên cho nghỉ 10-15 phút trước khi châm, không nên để quá đói hoặc quá no khi châm. Với người tim yếu, dễ xúc động, thần kinh nhạy cảm, thầy thuốc cần giải thích trước khi châm để bệnh nhân an tâm.

Châm cứu có gây nhiễm trùng không?

BS.CK2 Huỳnh Tấn Vũ trả lời:

Ngày nay, các bác sĩ thường sử dụng loại kim châm cứu tiệt trùng chỉ dùng 1 lần rồi bỏ để đảm bảo vệ sinh và an toàn sức khỏe cho người bệnh. Trước khi châm thầy thuốc sát trùng trước bằng cồn tại vị trí sẽ châm. Sau khi châm, rút kim ra, sẽ sát trùng lại vết châm lần nữa, như vậy đảm bảo sạch sẽ an toàn. Bệnh nhân nên đến các cơ sở y tế uy tín để được châm cứu đúng, an toàn và giảm thiểu những tai biến đáng tiếc của phương pháp điều trị này.

Khi nào không nên châm cứu?

BS.CK2 Huỳnh Tấn Vũ trả lời:

Không châm cứu chữa bệnh đối với các trường hợp cấp cứu và các cơn đau bụng ngoại khoa. Người có sức khỏe yếu, người bị thiếu máu, mắc bệnh về tim và những người đang có trạng thái tinh thần không ổn định tuyệt đối không nên châm cứu. Ngoài ra, những người vừa lao động nặng nhọc, mệt mỏi, vừa ăn no hay cơ thể đang quá đói cũng được chống chỉ định châm cứu. Tuyệt đối không châm cứu ở các vùng như núm vú, rốn và không châm sâu vào các huyệt vùng ngực bụng.

Thời gian châm cứu như thế nào?

BS.CK2 Huỳnh Tấn Vũ trả lời:

Một liệu trình châm cứu kéo dài trong 15 ngày, mỗi ngày áp dụng châm cứu 1 lần. Tuy nhiên, liệu trình châm cứu như thế nào bệnh nhân cần theo sự hướng dẫn của thầy thuốc chứ không cứng nhắc chỉ châm 15 ngày, tùy theo sự tiến triển trong điều trị mà có thể kéo dài hoặc rút ngắn liệu trình, không tự ý ngưng điều trị. Khi châm cứu dài ngày thầy thuốc có thể luân phiên các huyệt để bệnh nhân không bị châm nhiều lần vào một chỗ gây đau, khó chịu. Thời gian mỗi lần châm là 15-20 phút.

Châm cứu liên tục vào một vài huyệt nào đó có hại gì không?

BS.CK2 Huỳnh Tấn Vũ trả lời:

Huyệt là nơi thần khí hoạt động vào - ra; nó được phân bố khắp phần ngoài cơ thể. Việc kích thích tại những huyệt vị này để có sự phản ứng nhằm đạt được kết quả điều trị mong muốn. Do đó, để phục vụ cho mục đích điều trị, có những huyệt cần được kích thích liên tục, dài ngày. Tuy nhiên, khi bệnh nhân thấy đau hoặc khó chịu tại vị trí châm đó cần báo cho thầy thuốc để có sự điều chỉnh.

Có thể bị liệt nếu châm không đúng kỹ thuật?

BS.CK2 Huỳnh Tấn Vũ trả lời:

Châm không đúng kỹ thuật sẽ gây chảy máu nếu châm trúng mạch máu, gây tê dọc theo đường đi của dây thần kinh nếu châm trúng dây thần kinh. Do đó trong khi châm nếu bệnh nhân thấy bất thường như đau, tê cần báo ngay để thầy thuốc xử trí kịp thời.

Lệ Phương - AloBacsi.vn
Rất hữu ích
Hữu ích
Bình thường

Mới cập nhật