Chat với bác sĩ

PGS.BS Huỳnh Wynn Trần: Cẩn thận khi đọc hay share tin về virus Corona 2019-nCoV

Dịch virus corona vẫn tiếp tục, nhưng một dịch lớn hơn đang bùng phát là dịch viết tin giả và tin đồn về virus corona - PGS.BS Huỳnh Wynn Trần đã viết bài chia sẻ về vấn đề này.

# Tin giả dễ lan hơn tin thật

- Giáo sư Bhaskar Chakrovorti từ trường ĐH Tufts, Boston viết bài trên Bloomberg về sự nguy hiểm của tin giả và tin đồn có thể dẫn đến các hậu quả tệ hại. Ông chỉ ra một vài ví dụ như video Tiktok tin giả "sự phát tán của virus corona là một cách chính quyền Trung Quốc kiểm soát dân số" hay "virus corona là do Bill Gates, CEO của Microsoft, tạo ra và đăng ký bản quyền" được share và lan truyền chóng với tốc độ chóng mặt trước khi bị chặn.

Tại Việt Nam và cộng đồng mạng xã hội, tin về "phun thuốc diệt virus corona trên bầu trời toàn quốc ngày 1 tháng 2" hay các nghệ sĩ nổi tiếng đưa tin thất thiệt về virus corona cũng tốn không ít ngàn like và share.

Một nghiên cứu từ MIT cho thấy tin giả lan được share lại (retweet) hơn tin thật đến 70% trên mạng xã hội Twitter và tin thật đến tay người đọc có thể chậm hơn tin giả đến 6 lần. Nói cách khác, thiên hạ chỉ thích nghe chuyện giật gân và tin giả, còn tin thật thì không ai chịu đọc. Nhưng nói đi cũng nói lại, lúc đầu, BS Li Wenliang đưa tin về virus corona cũng bị cho là tin giả, sau này tin này là thật.

Cách đây 4 năm, tôi cũng có viết bài về tin giả sức khỏe ảnh hưởng đến quý vị đến thế nào, trong đó tôi chỉ ra độ tin tưởng của các nguồn về tin sức khoẻ "giật gân" thường rất thấp.

Cách tốt nhất để quý vị đọc tin về virus corona là tập phân tích vấn đề bao gồm tin gì, các con số trích dẫn nguồn từ đâu, ai là tác giả, và tin này từ đâu (Facebook hay CDC) - Ảnh: AloBacsi tổng hợp

# Một phần tin giả từ các sai lầm của chuyên viên về chính quyền

- Khi phân tích kỹ hơn, chúng ta sẽ thấy tin giả một phần là do chính các nhà khoa học hay bác sĩ góp phần khi phát biểu hoặc đưa ra thông tin không thống nhất.

Cách đây 2 hôm, có tin đồn virus corona có thể lây qua aerosol “khí dung” (hỗn hợp không khí và giọt bắn li ti) từ một chuyên gia Trung Quốc. Tin này làm tốn bao nhiêu nước bọt bàn phím của các "bác sĩ" và "chuyên gia" online, và dĩ nhiên tỉ lệ share tin cũng cực kỳ cao do các chuyên gia cho răng virus corona lây qua "hít thở không khí". Một ngày sau đó, cũng chính các chuyên gia Trung Quốc họp báo cải chính là chưa có bằng chứng virus corona lây qua aerosol.

Có 2 điểm quan trọng mà các báo chí và "chuyên gia bàn phím" về virus corona quên là mật độ virus và ngưỡng lây bệnh. Mật độ virus tại Vũ Hán và Trung Quốc cao hơn rất nhiều so với các vùng khác, và dĩ nhiên là cao hơn rất nhiều so với Việt Nam. Vì vậy, người mắc bệnh có thể lây qua nhiều đường khác nhau, không thể dựa vào một vài case quan sát mà công bố. Cuối cùng, Bộ Y Tế của Việt Nam cũng xác nhận tin lây qua bụi khí là không chính xác.

# Có nên tin các con số dữ liệu từ Trung Quốc?


- Mỗi ngày tôi đọc các dữ liệu về virus corona (chắc tôi đã yêu con virus này mất rồi) và tôi nhận được khá nhiều câu hỏi của quý vị về mức độ tin tưởng của các con số đưa ra từ Trung Quốc.

Câu trả lời của tôi là "Tôi không chắc những con số này là chính xác" vì tôi dựa vào cách chúng ta chẩn đoán, theo dõi, và xem lại lịch sử thống kê của các dịch bệnh tương tự như SARS hay MERS. Con số thật người mắc bệnh (và tử vong) từ virus corona có thể cao hơn, nhưng tỉ lệ tử vong trên tổng số người bệnh có thể thấp hơn (hiện nay khoảng 2%). Nói cách khác, virus corona có thể sẽ đi theo hướng virus cúm thường Influenza, nghĩa là số người mắc bệnh rất cao nhưng tỉ lệ tử vong sẽ giảm (khoảng 20-30 triệu người mắc, 3-5 triệu ca bệnh nặng, và khoảng 250,000-500,000 người chết mỗi năm).

# Nên đọc tin về virus corona từ các cơ quan chuyên môn và tập phân tích vấn đề


- Hiện nay, các thông tin về virus corona từ CDC, WHO, các tạp chí y khoa NEJM hay JAMA, có thể tạm xem là chính xác nhất do các tổ chức hay tạp chí này thường chỉ công bố sau khi đã có một số dữ liệu nhất định. Tuy nhiên, các tổ chức này thường công bố bằng tiếng Anh nên nhiều người Việt không tiếp cận. Trong các bài viết và video về virus corona, tôi thường cập nhật và lấy nguồn từ các tổ chức này để có số liệu tốt nhất.

- Cách tốt nhất để quý vị đọc tin về virus corona là tập phân tích vấn đề bao gồm tin gì, các con số trích dẫn nguồn từ đâu, ai là tác giả, và tin này từ đâu (Facebook hay CDC).

- Quý vị không nên đọc tin sức khỏe từ các chuyên gia không phải là bác sĩ hay chuyên viên y tế, càng không nên tin các tin giật gân vì các tin sức khỏe chính thống thường viết rõ ràng và cụ thể.

- Đôi khi một bài quý vị share có thể làm hại đến người khác mà quý vị không biết.

FB Huynh Wynn Tran

AloBacsi tổng hợp
Rất hữu ích
Hữu ích
Bình thường

Chủ đề

Dịch viêm phổi virus Corona Vũ Hán

Tin liên quan

Mới cập nhật