Thuốc

Suy tuyến thượng thận do tự ý dùng corticoid

Corticoid là nhóm thuốc được sử dụng điều trị trong các bệnh lý liên quan đến viêm dị ứng và miễn dịch. Trong quá trình sử dụng thuốc.

Corticoid là nhóm thuốc được sử dụng điều trị trong các bệnh lý liên quan đến viêm dị ứng và miễn dịch. Trong quá trình sử dụng thuốc, nếu dừng thuốc đột ngột là một trong những nguyên nhân chính gây ra hội chứng suy tuyến thượng thận cấp. Tại Việt Nam, nguyên nhân này khá phổ biến và gặp nhiều ở các bệnh nhân nữ lớn tuổi, do bị viêm khớp đã tự mua và sử dụng thuốc chứa corticoid không đúng cách.

Tại sao lại suy tuyến thượng thận?

Thượng thận là tuyến nội tiết nhỏ nằm ngay phía trên 2 thận. Mỗi tuyến bao gồm 2 phần, phần tủy (bên trong) tiết ra các hormon  catecholamin có tác dụng duy trì mức huyết áp và nhịp tim, phần vỏ (bên ngoài) tiết ra các hormon corticosteroid. Những hormon này có vai trò rất quan trọng đối với sự sống. Suy tuyến thượng thận là tình trạng tuyến thượng thận sản xuất quá ít cortison, dẫn đến rối loạn các quá trình chuyển hóa trong cơ thể, ảnh hưởng rất nghiêm trọng đến sức khỏe của bệnh nhân, thậm chí gây tử vong.

Một trong những nguyên nhân gây suy tuyến thượng thận cấp là do dùng thuốc glucocorticoid trị bệnh không đúng cách. Khi uống quá nhiều glucocorticoid sẽ ức chế các hoạt động của tuyến thượng thận và khi ngừng uống thuốc này thì tuyến thượng thận mất khả năng phục hồi về hoạt động bình thường. Đặc biệt, nếu khi đó mà bệnh nhân đồng thời gặp phải stress mạnh về tinh thần hoặc thể xác (chấn thương, phẫu thuật...) thì sẽ rất nguy hiểm cho tính mạng.

Biểu hiện của suy tuyến thượng thận do glucocorticoid: Khi đang dùng glucocorticoid liều cao, kéo dài và ngừng thuốc hoặc giảm liều đột ngột bệnh nhân sẽ thấy mệt mỏi khó chịu, chán ăn, đau cơ, nhức đầu, bong vảy da, thậm chí có sốt. Nếu bệnh nhân bị tổn thương tuyến thượng thận cấp với các triệu chứng nặng, xuất hiện đột ngột: đau bụng, đau lưng, đau chân; nôn và tiêu chảy nhiều gây mất nước nặng; hạ huyết áp, có khi không đo được; lơ mơ, có thể hôn mê. Lúc này, cần phải đưa bệnh nhân tới bệnh viện ngay để được cấp cứu kịp thời.

Vị trí của tuyến thượng thận
Vị trí của tuyến thượng thận

Biện pháp tránh suy tuyến thượng thận do corticoid

Do corticoid là một loại thuốc được dùng trong rất nhiều bệnh, nên những bệnh nhân buộc phải dùng nhóm thuốc này khi muốn ngừng thuốc và tránh được các tác dụng phụ nguy hiểm của thuốc, trong đó có suy tuyến thượng thận thì phải có phương pháp ngừng thuốc an toàn. Các bác sĩ hiện nay vẫn đang áp dụng biện pháp ngưng thuốc từ từ, kết hợp với việc theo dõi cortisol huyết tương trong quá trình ngừng thuốc để việc “cai” corticoid đạt hiệu quả. Kế hoạch ngừng thuốc phải đạt hai mục tiêu: Một là, tránh tác dụng phụ của dùng glucocorticoid kéo dài. Hai là, tránh xuất hiện suy thượng thận chức năng.

Cụ thể, có các biện pháp cai thuốc như sau: Phương pháp thứ nhất là giảm liều thuốc từ từ, sau đó tiến tới dùng cách nhật rồi có thể ngừng thuốc. Trước khi ngừng thuốc, nên kiểm tra cortisol huyết tương 8 giờ để đánh giá chức năng thượng thận. Phương pháp thứ hai cũng giảm thuốc từ từ, từ liều cao dược lý tới liều sinh lý. Sau khi đã giảm tới liều sinh lý thì có một số cách tiếp theo có thể áp dụng: Chuyển sang dùng hydrocortisone (corticoid nhẹ) có tác dụng ngắn cho phép trục hạ đồi - yên - thượng thận phục hồi. Hoặc chuyển sang dùng cách nhật glucocorticoid có tác dụng trung bình: prednisolon dùng buổi sáng cách nhau 48 giờ. Khi tới giai đoạn liều sinh lý, đo cortisol huyết tương 8 giờ sáng để đánh giá suy thượng thận.

Nếu đo cortisol trong huyết tương chưa đạt thì vẫn phải tiếp tục dùng glucocorticoid liều sinh lý. Nếu cortisol huyết tương đã ở mức tiêu chuẩn, tức là trục hạ đồi - yên - thượng thận đã phục hồi, vì vậy có thể ngừng thuốc… Tuy nhiên, trong một năm sau khi ngừng thuốc, bệnh nhân phải được kiểm tra và bù thêm glucocorticoid khi bị bệnh hay chấn thương.

Để đề phòng các cơn suy thượng thận cấp cũng như các hậu quả xấu của biến chứng này thì ngoài việc phải uống thuốc corticoid theo đơn, bệnh nhân suy thượng thận nên: Luôn giữ liên hệ với thầy thuốc bằng cách đi khám đều đặn để uống thuốc đủ liều hoặc được tư vấn thay đổi tăng hoặc giảm liều uống cho phù hợp.

Ngoài suy tuyến thượng thận cấp thì corticoid có những tác dụng phụ khác khá nguy hiểm (như hội chứng Cushing, loãng xương…), do đó bệnh nhân mắc bệnh khớp nếu chưa có chỉ định điều trị corticoid thì không nên tự ý mua thuốc về sử dụng. Nếu phải dùng corticoid để điều trị bệnh thì cần tuân thủ theo chỉ định của bác sĩ trong liệu trình sử dụng thuốc, tránh lạm dụng thuốc.

Theo ThS Nguyễn Thu Hiền - Sức khỏe và Đời sống

Tin liên quan

  • tai bien nghiem trong do tu nho thuoc mat chua corticoid

    Tai biến nghiêm trọng do tự nhỏ thuốc mắt chứa corticoid

    Thói quen tự chẩn bệnh và tự ý dùng thuốc đã khiến không ít trường hợp gặp tai biến. Đặc biệt với các bệnh về mắt, việc tự ý dùng thuốc khiến bệnh nhân trả giá đắt, vì đây là nguyên nhân gây các biến chứng nghiêm trọng: suy giảm thị lực, đục thủy tinh thể, mù lòa.
    23/06/2018 18:51 Thuốc

Mới cập nhật

  • dung thuoc khang sinh viem hong de chua viem nieu dao

    Dùng thuốc kháng sinh viêm họng để chữa viêm niệu đạo?

    Cháu bắt đầu quan hệ với bạn gái cách đây khoảng 2 tháng. Trong lần đầu quan hệ cháu có dùng miệng quan hệ và sau đó bị viêm họng nặng nhưng sau đó uống kháng sinh khoảng 7 ngày thì khỏi. Một vài lần quan hệ sau, cháu có bị đi tiểu rắt nhưng 1- 2 ngày triệu chứng này cũng tự khỏi. Lần quan hệ gần đây nhất cách khoảng 15 ngày, sau quan hệ 3 - 4 hôm lại bị tiểu rắt và sáng dậy có 1 ít mủ nên cháu có đi phòng khám xét nghiệm. Nhưng xét nghiệm nước tiểu, soi dịch niệu đạo không có vi khuẩn lậu mà chỉ có tạp khuẩn và bạch cầu cao. Bác sĩ cho kháng sinh 7 ngày và dặn nếu 2 - 3 hôm nữa nếu thấy mủ thì đến buổi sáng sớm khám lại để lấy dịch niệu đạo chính xác hơn. Cháu cũng đưa bạn gái đi khám ở chỗ khác thì cũng thấy bạn gái bị viêm âm đạo phải đặt thuốc, không dõ bạn gái cháu không nắm được hay giấu cháu mà bảo không biết do vi khuẩn hay nấm gì (nhưng không phải lậu). Cháu uống thấy đỡ ra dịch nhưng vẫn đau rát nên 3 ngày sau đi khám ở viện Da liễu Hà Nội nhưng vào buổi chiều có ít dịch. Bác sĩ cho soi dịch, nuôi cấy lậu, nuôi cấy định danh vi khuẩn nhưng kết quả vẫn không có vi khuẩn được tìm ra. Bác sĩ chỉ bảo về uống nước râu ngô và bông mã đề. Sau khi uống hết thuốc kháng sinh 7 ngày cháu có uống thêm kháng sinh được kê vì bị viêm họng và cũng hy vọng kháng sinh này lần trước chữa viêm họng do lây từ người yêu thì lần này sẽ chữa được niệu đạo, nhưng viêm họng cháu đỡ rồi mà mấy hôm nay sáng dậy niệu đạo còn ra mủ đặc hơn, tuy nhiên đi tiểu lại đỡ rát hơn, ban ngày đi tiểu nhiều nên gần như hết rát. Do còn ra mủ buổi sáng nên thực sự cháu vẫn rất lo. Định 1-2 ngày nữa không đỡ sẽ đến viện da liễu TW khám lại. Mong có được tư vấn từ các bác sĩ.
    31/08/2019 09:01 Thuốc