Chat với bác sĩ

BS.CK1 Trịnh Ngọc Bình tư vấn: Làm sao giúp trẻ uống thuốc dễ dàng và đúng cách?

Chiều 17/4, BS.CK1 Trịnh Ngọc Bình tư vấn cho bạn đọc những kiến thức cần thiết liên quan đến việc cho trẻ uống thuốc đúng cách và dễ dàng. Mời bạn đọc theo dõi.
BS Trịnh Ngọc Bình - Chuyên gia tư vấn Nhi khoa đã và đang giải đáp hàng ngàn thắc mắc của bạn đọc. Ảnh: Anh Khoa.

NỘI DUNG TƯ VẤN

Trẻ em là đối tượng đặc biệt trong sử dụng thuốc, vì thế khi trẻ bị bệnh, cách an toàn nhất là đưa trẻ đi khám bệnh để được bác sĩ khám và chỉ định dùng thuốc.

1. Thuốc dành cho trẻ nhỏ thường được bào chế theo những dạng nào, thưa BS? Khi cho uống các loại thuốc ở dạng bào chế khác nhau, cha mẹ cần lưu ý điều gì ạ?

BS.CK1 Trịnh Ngọc Bình

Dạng thuốc là hình thức trình bày đặc biệt của dược chất để đưa dược chất vào cơ thể. Dạng thuốc được bào chế để phát huy tối đa hiệu lực chữa bệnh, tiện lợi trong sử dụng và bảo quản. Thuốc dành cho trẻ nhỏ thường được bào chế theo các dạng:

Theo thể chất:

- Các dạng thuốc thể rắn (thuốc bột, thuốc viên)

- Các dạng thuốc thể mềm (thuốc cao, thuốc mỡ, gel)

- Các dạng thuốc thể lỏng (dung dịch, hỗn dịch, nhũ dịch, xiro ,phun sương)

Theo đường dùng:

- Các dạng thuốc uống (viên, bột, dung dịch, nhũ dịch, hỗn dịch)

- Các dạng thuốc tiêm (dung dịch, hỗn dịch, nhũ dịch, bột pha tiêm, dịch truyền)

- Các dạng thuốc dùng ngoài (thuốc bôi trên da, thuốc nhỏ lên niêm mạc, thuốc súc miệng)

- Các dạng thuốc đặt vào các hốc tự nhiên trên cơ thể (thuốc đặt hậu môn)

- Các dạng thuốc phun sương (thuốc xịt mũi-họng, thuốc xịt lên da)


Các dạng thuốc. Ảnh minh họa - Nguồn: Internet.

Đối với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ việc dung thuốc không đúng sẽ gây ra hậu quả rất nghiêm trọng, có thể dẫn đến tử vong. Cho nên, các bậc cha mẹ khi cho trẻ dùng thuốc nên theo chỉ định của bác sĩ và thuốc còn thời gian sử dụng. Khi cho trẻ sử dụng thuốc cha mẹ nên lưu ý:

- Cơ thể trẻ em khác với người lớn nên việc dùng thuốc đúng chỉ định, đúng liều là rất cần thiết, không nên lấy thuốc người lớn mà chia nhỏ cho trẻ em dùng dễ gây ngộc độc thuốc.

- Da trẻ mỏng và yếu hơn người lớn cho nên khi dùng thuốc bôi nếu không đúng thì các hoạt chất thuốc thấm từ da vào máu dễ gây ngộ độc cho trẻ.

- Một số cha mẹ có thói quen thích sử dụng thuốc mới, thuốc mạnh và thuốc đắt tiền, khi nghe quảng cáo là mau hết bệnh, tuy nhiên, nếu lạm dụng thuốc thì hoạt chất của thuốc sẽ làm rối loạn đến sự phát triển của trẻ.

- Cha mẹ nên đọc kỹ đường dùng của thuốc để tránh nhầm lẫn: như thuốc dùng ngoài hay thuốc đặt hậu môn mà cho trẻ uống.

- Cha mẹ không nên cho trẻ nhai thuốc, khiến trẻ dễ bị hóc thuốc.

- Không tự ý ngưng thuốc, tăng hay giảm liều thuốc khi thấy đứa trẻ mạnh khỏe trở lại vì dễ gây lờn thuốc. Không nên dùng toa cũ, lấy thuốc của trẻ này cho trẻ khác uống cũng như không được tự ý tăng liều hoặc sử dụng thuốc lâu dài khi thấy đứa trẻ vẫn còn yếu.

- Không bóp mũi trẻ, đè đổ thuốc mà cha mẹ phải giải thích và dỗ dành trẻ nếu trẻ khóc hoặc không chịu uống thuốc.

- Không cho trẻ uống thuốc khi trẻ đang khóc, cười hay đang co giật.

- Không pha thuốc vào sữa, nước ép trái cây hoặc thức ăn của trẻ.

- Không nên cho trẻ uống thuốc lúc bụng đói, nhất là các thuốc giảm đau, kháng viêm như: aspirine, corticoide… để phòng ngừa chứng viêm loét dạ dày.

- Ngoài ra, gia đình nên có tủ thuốc y tế, khi cất thuốc nên luôn luôn để trên cao khỏi tầm tay trẻ em và đóng tủ lại cẩn thận.

Cho trẻ uống thuốc đúng cách. Ảnh minh họa - Nguồn: Internet.

2. Khi cho trẻ nhỏ uống thuốc tại nhà, nhiều cha mẹ băn khoăn không biết liều lượng như thế nào là vừa đủ, nhất là với những thuốc không kê toa. Vậy cha mẹ phải căn cứ vào những yếu tố nào, thông tin gì để biết lượng thuốc vừa đủ, thưa BS?

BS.CK1 Trịnh Ngọc Bình

Khi cha mẹ cho trẻ uống thuốc theo chỉ định của bác sĩ phải thực hiện 4 đúng: đúng thuốc (dùng đúng thuốc ghi trên toa), đúng cách sử dụng (như uống hoặc nhỏ mũi, nhỏ tai theo đúng chỉ định), đúng liều và đúng thời gian sử dụng thuốc (cả về số lần dùng thuốc trong ngày và thời gian dùng thuốc).

- Chỉ nên cho trẻ uống thuốc khi cần thiết và với bất kỳ loại thuốc nào cũng cần phải đọc kĩ hướng dẫn sử dụng ghi trên bao bì và trên toa thuốc, chỉ định điều trị, chống chỉ định, cân nặng và độ tuổi của trẻ  để biết được liều lượng phù hợp theo lứa tuổi của trẻ (trước khi dùng thuốc các cha mẹ phải đo nhiệt độ cho trẻ, liều dùng: tính theo cân nặng của trẻ, mỗi loại thuốc là có liều lượng khác nhau, mỗi lần uống thuốc cách nhau 4 đến 6 giờ, tùy theo loại thuốc để đạt được nồng độ cao trong máu, đạt được hiệu quả).

 - Việc sử dụng thuốc không theo đúng độ tuổi của con có thể khiến trẻ gặp các biến chứng nghiêm trọng về hô hấp hoặc dị ứng với thành phần của thuốc.

 - Nước lọc là thức uống thích hợp nhất cho mọi loại thuốc vì không xảy ra tương kỵ khi hòa tan thuốc. Nếu dùng thuốc cho trẻ trong vòng 3 ngày mà vẫn không khỏi, người lớn nên đưa trẻ đến bác sĩ khám bệnh (đối với những loại thuốc thông thường, không kê đơn như thuốc giảm đau, hạ sốt, thuốc ho, sổ mũi…)

3. Khi cho trẻ sơ sinh uống thuốc thường là dạng lỏng, làm thế nào để bé uống thuốc một cách thuận lợi?

Ảnh minh họa - Nguồn: Internet.

BS.CK1 Trịnh Ngọc Bình

Trẻ sơ sinh chỉ có thể thích hợp với thuốc dạng lỏng, để trẻ uống thuốc một cách thuận lợi thì mẹ nên:

- Đặt trẻ nghiêng 45 độ để tránh trẻ không bị nghẹn hay sặc khi uống thuốc.

- Khi cho trẻ uống thuốc đặt trẻ ở tư thế như khi cho trẻ bú mẹ hoặc cho ngồi ở ghế cao. Từ từ cho thuốc vào một bên má của trẻ (không nên cho thuốc vào thẳng cuống họng trẻ vì thuốc có thể làm cho trẻ bị ho, sặc, nghẹt thở...) sau đó dùng tay ấn nhẹ 2 bên má của trẻ để trẻ nuốt thuốc vào dễ dàng.

- Cũng có thể dùng núm vú cao su để đưa thuốc vào cơ thể của trẻ. Cho thuốc vào bình sạch, cho thêm vài muỗng nước sạch và đảo đều bình nhằm để thuốc phân tán đều. Sau đó cho trẻ bú đến hết thuốc. Tráng bình bằng 2 hoặc 3 muỗng canh nước sạch rồi cho trẻ bú tiếp.

- Hoặc khi trẻ đã đói, cho bé bú bình rồi rút nhanh bình sữa ra, đổ thuốc vào miệng bé, đưa muỗng sâu vào một bên miệng bé khoảng 1-2cm để thuốc không đổ ra ngoài, rồi nhanh chóng đút ngay bình sữa cho bé bú tiếp. Tiếp tục vài lần đến khi hết thuốc (nhưng hạn chế dùng).

Ảnh minh họa - Nguồn: Internet.

4. Nếu trẻ phải uống nhiều loại thuốc cùng lúc, việc phân chia thuốc sẽ như thế nào ạ, uống cùng lúc hay nên giãn cách?

BS.CK1 Trịnh Ngọc Bình

- Hạn chế cho trẻ uống nhiều loại thuốc cùng lúc, nếu bắt buộc phải uống nhiều loại thuốc thì nhất định phải sắp xếp thời gian và số lần cho hợp lý. Vì việc hấp thu, phân bố, trao đổi và đào thải cũng như sự kết hợp giữa các loại thuốc với nhau có lợi hoặc có hại nên việc phân chia thuốc trong ngày cho trẻ uống là điều rất cần thiết, theo hướng dẫn của bác sĩ điều trị.

- Có nhiều thuốc kết hợp với nhau tăng hiệu quả điều trị, nhưng cũng có nhiều loại thuốc khi uống cùng sẽ giảm hiệu quả điều trị. Do đó phải uống cách nhau từ 1-3 giờ.

Hạn chế cho trẻ uống nhiều thuốc cùng lúc. Ảnh minh họa - Nguồn: Internet.

5. Nếu thuốc đắng quá, bé không chịu uống, theo BS thì cha mẹ nên làm gì để giúp trẻ uống thuốc dễ dàng hơn? Có thể trộn thuốc vào yaourt, bánh, mứt, sữa, nước ngọt… không?

BS.CK1 Trịnh Ngọc Bình

Thông thường đối với trẻ nhỏ, bác sĩ thường kê đơn thuốc dạng lỏng như siro, nhũ dịch, hỗn dịch hoặc thuốc có dạng thuốc bột, thuốc cốm đựng trong gói, khi uống sẽ hòa với nước thành dạng lỏng có mùi thơm, vị ngọt, dễ uống đối với trẻ em.

Các thuốc dạng viên chỉ nên dùng cho trẻ lớn, có khả năng nuốt được thuốc viên vì đa số loại thuốc chứa dược chất rất đắng, sẽ làm cho trẻ sợ khi uống thuốc. Do đó, cha mẹ không nên hù dọa, la mắng, đánh trẻ khi cho trẻ uống thuốc mà cần phải ôn tồn, mềm mỏng, kiên trì thuyết phục trẻ uống thuốc. Có thể khi uống thuốc, cho trẻ ăn hoặc uống kèm loại mà trẻ thích nhất trẻ sẽ thấy thuốc không còn đắng nữa.

Cha mẹ cũng có thể cho trẻ uống thuốc trước hoặc sau khi chơi đồ chơi, trước hoặc sau khi tắm.

Không cho thuốc của trẻ như trộn thuốc vào sữa, bột hay thức ăn, thức uống. Mùi vị thơm ngon của thức ăn, thức uống sẽ hòa lẫn với mùi lạ của thuốc. Trẻ không ăn hay nhạy cảm mùi vị sẽ phản ứng, từ chối thức ăn, thức uống đã được pha thuốc, dù đó là những thứ mà trước đây trẻ ưa thích. Đối với trẻ lớn hơn, trộn thuốc như thế trẻ sẽ cho là mình bị đánh lừa và mất lòng tin ở cha mẹ.
Không nên trộn thuốc vào thức ăn của trẻ. Ảnh minh họa - Nguồn: Internet.

6. Nếu bận bịu công việc hoặc vì lý do nào đó mà cha mẹ quên cho trẻ uống thuốc thì trường hợp nào nên cho uống ngay, trường hợp nào nên bỏ qua liều thuốc? Có cần uống bù không ạ?

BS.CK1 Trịnh Ngọc Bình

Việc quên cho trẻ uống thuốc phụ thuộc vào loại thuốc trẻ đang uống và thời gian uống thuốc sẽ ảnh hưởng đến kết quả điều trị bệnh của trẻ. Với các loại thuốc thông thường, nếu quên cho trẻ uống 1 liều thuốc thì nên cho trẻ uống ngay, nếu khi nhớ ra gần với liều kế tiếp thì không cho trẻ uống nữa mà để đến thời gian uống liều tiếp theo, vì bỏ 1 liều sẽ không ảnh hưởng nhiều đến trẻ, cơ thể trẻ vẫn có lượng thuốc dự trữ đã uống trước đó.

Ảnh minh họa - Nguồn: Internet.

7. Nếu trẻ bị nôn sau khi uống thuốc thì trường hợp nào cần uống bù, thưa BS?

BS.CK1 Trịnh Ngọc Bình

Khi trẻ bị nôn sau khi uống thuốc trong vòng khoảng 20 phút thì mẹ nên cho trẻ uống bổ sung lại lượng thuốc đã nôn, vì khi trẻ nôn quá sớm thì chắc chắn thuốc sẽ chưa kịp phát huy tác dụng giúp trẻ khỏi bệnh. Tuy nhiên, cũng tùy theo từng loại thuốc mà bạn mới quyết định là có nên cho trẻ uống thuốc lại hay không.

Nếu trẻ uống acetaminophen và đa số các loại thuốc kháng sinh khác mà bị nôn sau khoảng 20 phút thì nên cho trẻ uống lại ngay. Vì những loại thuốc này cần nhiều thời gian mới có thể phát huy tác dụng trị bệnh.

Đối với các loại thuốc trị bệnh hen suyễn như theophyllines, các loại thuốc điều trị bệnh tim, thuốc ho, siro ho… thì không nên cho trẻ uống lại sau khi trẻ nôn. Vì những loại thuốc này có khả năng xâm nhập vào máu nhanh, nếu cha mẹ cho trẻ uống lại sẽ dễ gây quá liều và dẫn đến trẻ bị ngộ độc thuốc.

Do đó,  việc “trẻ uống thuốc bị nôn có nên uống lại hay không?” còn phù thuộc vào rất nhiều yếu tố như thời gian, loại thuốc, tình trạng sức khỏe của trẻ… Vì thế, cha mẹ cần phải hết sức lưu ý về việc cho trẻ uống thuốc tốt nhất là tham khảo ý kiến của bác sĩ để không ảnh hưởng đến việc điều trị bệnh cũng như tốt cho sức khỏe của trẻ.

Cha mẹ cần tham khảo ý kiến của bác sĩ trước khi cho trẻ uống thuốc. Ảnh minh họa - Nguồn: Internet.

8. Theo BS, các sai lầm thường gặp khi cha mẹ cho trẻ uống thuốc là gì ạ?

BS.CK1 Trịnh Ngọc Bình

Thông thường cha mẹ hay tán thuốc viên cho bé uống, tự ý ngưng thuốc khi thấy đứa trẻ mạnh khỏe trở lại, tự ý tăng liều hoặc sử dụng thuốc lâu dài khi thấy đứa trẻ vẫn còn yếu, dỗ bé bằng cách giả vờ thuốc là kẹo làm bé hiểu lầm và dẫn đến nhiều hậu quả nguy hiểm, phạt hay la mắng khi bé không chịu uống thuốc, bóp mũi trẻ để đổ thuốc vào… Đây là những sai lầm thường gặp khi cho trẻ uống thuốc, cha mẹ cần lưu ý.

9. Nhờ BS hướng dẫn cách cho trẻ uống một số loại thuốc thường dùng, không kê toa: thuốc hạ sốt, siro ho, thuốc cầm tiêu chảy…

BS.CK1 Trịnh Ngọc Bình

Để hạn chế tối đa những tác hại do thuốc, chúng ta cần cho trẻ uống thuốc đúng cách:

Chọn  thời điểm uống thuốc hợp lý để đạt được nồng độ cao trong máu, đạt được hiệu quả. Khi bác sĩ bảo uống thuốc ngày 3 lần có nghĩa là phải chia thời gian cho mỗi lần uống ít nhất cách nhau 5 giờ. Nếu chỉ uống cả 3 lần vào ban ngày có nghĩa là khoảng thời gian 8 giờ buổi đêm không đảm bảo nồng độ thuốc trong máu dẫn đến hiệu quả điều trị giảm.

Cách dùng thuốc hạ sốt tuy đơn giản nhưng phải tuân theo các quy tắc chặt chẽ dưới đây:

Không tự ý cho trẻ dưới 3 tháng tuổi dùng thuốc mà không có ý kiến bác sĩ.

Thuốc phải còn hạn sử dụng.

Chỉ cho trẻ uống đúng liều lượng, không nên sốt ruột mà tự ý tăng liều.

Tuân thủ khoảng cách an toàn giữa 2 lần sử dụng thuốc để tránh tình trạng quá liều, có thể gây ảnh hưởng đến sức khỏe, thường dùng 3-4 lần một ngày.

Nước lọc là thức uống thích hợp nhất cho mọi loại thuốc vì không xảy ra tương kỵ khi hòa tan thuốc.

Hạn chế uống nhiều loại thuốc cùng lúc, nếu bắt buộc phải uống nhiều loại thuốc thì nhất định phải sắp xếp thời gian và số lần cho hợp lý. Uống mỗi một loại thuốc ít nhất là phải cách nhau khoảng một giờ.

Cho trẻ uống thuốc đúng liều lượng, cha mẹ không nên tự ý tăng liều mà không có chỉ định của bác sĩ. Ảnh minh họa - Nguồn: Internet.

10. Cha mẹ nên làm gì nếu vô tình cho bé uống quá liều, thưa BS?

BS.CK1 Trịnh Ngọc Bình

Khi trẻ uống quá liều cha mẹ cần xác định xem trẻ đã uống loại thuốc gì? Với liều lượng bao nhiêu? Cần mang theo mẫu thuốc hoặc chai/lọ đựng thuốc mà trẻ đã uống báo cho bác sĩ biết, sẽ giúp trẻ được điều trị tích cực bằng những biện pháp giải độc thích hợp nhất, giúp trẻ vượt qua cơn nguy hiểm nhanh chóng.

Khi biết trẻ quá liều thuốc, cha mẹ hãy giữ trẻ ở tư thế ngồi hoặc đứng, tuyệt đối không đặt trẻ ở tư thế nằm để các chất trong dạ dày khi trẻ đang bị nôn ói nhiều không trào lên thực quản, rồi vào khí phế quản, vào phổi sẽ gây nguy hiểm cho trẻ.

Nếu thấy trẻ tỉnh táo, chưa bị nôn trớ, quan sát trẻ thấy còn phản ứng tốt, cha mẹ hãy giúp trẻ nôn/ói để loại bớt chất độc hại ra ngoài cơ thể, cha mẹ có thể dùng ngón tay của mình (tốt nhất nên quấn thêm miếng gạc mềm, sạch) kích thích nhẹ nhàng vào vùng sàn họng trẻ (chỗ lưỡi gà) giúp trẻ có thể nôn/ói bớt loại thuốc đã uống, chú ý động tác kích thích gây nôn cần nhẹ nhàng để tránh gây tổn thương vùng họng của trẻ.

Sau sơ cứu ban đầu, người nhà cần nhanh chóng đưa trẻ tới ngay bệnh viện gần nhất để được các bác sĩ tiếp tục cấp cứu, giải độc cho trẻ.

Đối  với trẻ con, do cơ thể phát triển chưa hoàn chỉnh, rất nhiều thuốc chỉ cần hơi quá liều một chút có thể trở thành liều độc và đặc biệt, việc cấp cứu ngộ độc có nhiều khó khăn hơn so với người lớn. Vì vậy, việc cho trẻ dùng thuốc phải xem là hệ trọng. Đừng vì một chút lơ là của người lớn mà khiến trẻ phải gánh chịu hậu quả đáng tiếc.

BS.CK1 Trịnh Ngọc Bình và BTV Thanh Thủy trong chương trình giao lưu trực tuyến chiều 17/4. Ảnh: Anh Khoa.

AloBacsi trân trọng cảm ơn BS.CK1 Trịnh Ngọc Bình đã giúp bạn đọc hiểu rõ về cách cho uống thuốc hiệu quả và dễ dàng. Xin hẹn gặp lại bác sĩ trong lần tư vấn tiếp theo.

Chủ đề tiếp theo: Mẹ đã biết nấu ăn cho trẻ ăn dặm?

Vấn đề tiêm ngừa dại sau khi bị chó cắn sẽ được BS.CK1 Trịnh Ngọc Bình tư vấn, giải đáp với quý bạn đọc vào 9g30 sáng thứ năm (18/4).

Ngay từ bây giờ, kính mời bạn đọc đặt câu hỏi và gửi về cho chương trình thông qua:

Fanpage: AloBacsi - Hỏi bác sĩ trả lời

Hộp thư: tuvan@alobacsi.vn

Zalo: 0898308983

Hoặc trò chuyện trực tiếp với bác sĩ trong thời lượng của chương trình qua số điện thoại: 028.66800 367

Ngoài ra, quý bạn đọc có thể theo dõi nhiều buổi trò chuyện của các bác sĩ - chuyên gia, chia sẻ những thông tin thiết thực về việc bảo vệ sức khỏe tại kênh: AloBacsi - video.


Thực hiện: Mỹ Thi - Ảnh: Anh Khoa
Cổng thông tin tư vấn sức khỏe AloBacsi.vn

Tin liên quan

Mới cập nhật

  • sinh mo tot hon sinh thuong co phai ban dang hieu sai

    Sinh mổ tốt hơn sinh thường: Có phải bạn đang hiểu sai?

    Với phụ nữ, làm mẹ là một điều thiêng liêng, tuyệt vời nhất trong cuộc đời và sinh nở ví như sự khai hoa nở nhụy. Điều này nói lên việc sinh con qua đường âm đạo là quá trình sinh lý bình thường của người phụ nữ. Những thắc mắc sẽ được giải đáp qua buổi giao lưu trực tuyến với các bác sĩ của Bệnh viện Từ Dũ: BS.CK2 Bùi Văn Hoàng - Phó Trưởng phòng Kế hoạch tổng hợp và BS.CK2 Hồng Công Danh - Trưởng khoa Gây mê hồi sức. Mời bạn đọc đón xem.
    24/08/2019 11:37 Chat với bác sĩ
  • livestream voi bac si luong le hoang vu lan khong chi mot ngay

    Livestream với bác sĩ Lương Lễ Hoàng: Vu Lan không chỉ một ngày

    "Vu Lan không chỉ một ngày" là món quà sức khỏe tháng 8 mà Bác sĩ Lương Lễ Hoàng dành tặng các đấng sinh thành với nhiều chủ đề thú vị xoay quanh thảo dược thiên nhiên, từ Đông trùng hạ thảo, Sâm Ngọc Linh đến cách detox cho người cao tuổi, khoáng tố giúp ông bà vui trở lại... Mời bạn đọc đón xem.
    24/08/2019 08:05 Chat với bác sĩ
  • bsck1 vo thi dem tu van ve dinh duong va van dong thoi ky hau san

    BS.CK1 Võ Thị Đem tư vấn về dinh dưỡng và vận động thời kỳ hậu sản

    Sau 9 tháng "mang nặng", cuộc vượt cạn thành công đã mang lại cho mẹ bầu niềm vui “mẹ tròn con vuông”. Tuy nhiên, hãy khoan vội thở phào nhẹ nhõm, vì còn khá nhiều điều đang chờ đợi các mẹ trong thời kỳ hậu sản. Đây là giai đoạn mà các cơ quan trong cơ thể người mẹ cần có một thời gian để trở về trạng thái bình thường sau 9 tháng bị… “căng, kéo”, tạo “không gian riêng” cho bé yêu.
    23/08/2019 16:42 Chat với bác sĩ